13. Udayamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
74. Terasame
V0.42P0.49 udayasutte – aññāvimokkhan ti paññānubhāvanijjhānaṃ taṃ vimokkhaṃ pucchati .Paṭhamenapi jhānena jhāyīti vitakkavicārapītisukhacittekaggatāsampayuttena pañcaṅgikena paṭhamajjhānena jhāyatīti jhāyī .
Dutiyenāti pītisukhacittekaggatāsampayuttena .
Tatiyenāti sukhacittekaggatāsampayuttena .
Catutthenāti upekkhācittekaggatāsampayuttena .
Savitakkasavicārenapi jhānena jhāyīti catukkanayapañcakanayesu paṭhamajjhānena savitakkasavicārenapi jhānena jhāyatīti jhāyī .
Avitakkavicāramattenāti pañcakanaye dutiyena jhānena .
Avitakkaavicārenāti dutiyatatiyādiavasesajhānena .
Sappītikenāti pītisampayuttena dukatikajhānena .
Nippītikenāti pītivirahitena tadavasesajhānena .
Sātasahagatenāti sukhasahagatena tikacatukkajhānena .
Upekkhāsahagatenāti catukkapañcakena .
Suññatenapīti suññatavimokkhasampayuttena .
Animittenapīti aniccanimittaṃ dhuvanimittaṃ animittañca ugghāṭetvā paṭiladdhena
M0.44 animittenapi jhānena jhāyatīti jhāyī .Appaṇihitenapīti maggāgamanavasena paṇidhiṃ sodhetvā pariyādiyitvā phalasamāpattivasena appaṇihitenapi .
Lokiyenapīti lokiyena paṭhamadutiyatatiyacatutthena .
Lokuttarenapīti teneva lokuttarasampayuttena .
Jhānaratoti jhānesu abhirato .
Ekattamanuyuttoti ekattaṃ ekībhāvaṃ anuyutto payutto .
Sadatthagarukoti sakatthagaruko , ka -kārassāyaṃ da -kāro kato .
Sadatthoti ca arahattaṃ veditabbaṃ .
Tañhi attūpanibaddhaṭṭhena attānaṃ avijahanaṭṭhena attano paramatthaṭṭhena ca attano atthattā sakatthoti vuccati .
Phalasamāpattisamāpajjanavasena sakatthagaruko ,‘‘ nibbānagaruko ’’ ti eke .
Arajoti nikkileso .
Virajoti vigatakileso .
Nirajoti apanītakileso
P0.50 ,‘‘ vitarajo ’’ tipi pāṭho , soyevattho .Rajāpagatoti kilesehi dūrībhūto .
Rajavippahīnoti kilesappahīno .
Rajavippayuttoti kilesehi mutto .
Pāsāṇake cetiyeti pāsāṇapiṭṭhe pārāyanasuttantadesitaṭṭhāne .
Sabbossukkapaṭippassaddhattāti sabbesaṃ kilesaussukkānaṃ paṭippassaddhattā , nāsitattā āsīno .
Kiccākiccan ti
V0.43 ‘‘ idaṃ kattabbaṃ , idaṃ na kattabban ’’ ti evaṃ manasā cintetabbaṃ .Karaṇīyākaraṇīyan ti kāyadvārena avassaṃ idaṃ karaṇīyaṃ , idaṃ na karaṇīyanti evaṃ karaṇīyākaraṇīyaṃ .
Pahīnan ti vissaṭṭhaṃ .
Vasippattoti paguṇabhāvappatto .
75. Atha bhagavā yasmā udayo catutthajjhānalābhī , tasmāssa paṭiladdhajhānavasena nānappakārato aññāvimokkhaṃ dassento uparūparigāthamāha .
Tattha pahānaṃ kāmacchandānan ti yadidaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ nibbattentassa kāmacchandapahānaṃ , tampi aññāvimokkhanti pabrūmi .
Evaṃ sabbapadāni yojetabbāni .
Yā cittassa akalyatāti cittassa gilānabhāvo .
Gilāno hi akallakoti vuccati .
Vinayepi vuttaṃ –
‘‘ nāhaṃ , bhante , akallako ’’ ti ( pārā .151).
Akammaññatāti
M0.45 cittagelaññasaṅkhātova akammaññatākāro .Olīyanāti olīyanākāro .
Iriyāpathikacittañhi iriyāpathaṃ sandhāretuṃ asakkontaṃ rukkhe vagguli viya khīle laggitaphāṇitavārako viya ca olīyati , tassa taṃ ākāraṃ sandhāya ‘‘ olīyanā ’’ ti vuttaṃ .
Dutiyapadaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ .
Līnāti avipphārikatāya paṭikuṭitaṃ .
Itare dve ākārabhāvaniddesā .
Thinan ti sappipiṇḍo viya avipphārikatāya ghanabhāvena ṭhitaṃ .
Thiyanāti ākāraniddeso .
Thiyitabhāvo thiyitattaṃ , avipphāravaseneva thaddhatāti attho ( dha . sa . aṭṭha .1162).
76. Upekkhāsatisaṃsuddhan ti catutthajjhānaupekkhāsatīhi saṃsuddhaṃ .
Dhammatakkapurejavan ti iminā tasmiṃ catutthajjhānavimokkhe ṭhatvā jhānaṅgāni vipassitvā adhigataṃ
P0.51 arahattavimokkhaṃ vadati .Arahattavimokkhassa hi maggasampayuttasammāsaṅkappādibhedo dhammatakko purejavo hoti .
Tenāha ‘‘ dhammatakkapurejavan ’’ ti .
Avijjāya pabhedanan ti etameva ca aññāvimokkhaṃ avijjāpabhedanasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nissāya jātattā kāraṇopacārena ‘‘ avijjāya pabhedanan ’’ ti brūmīti .
Yā catutthe jhāne upekkhāti ettha upapattito ikkhatīti upekkhā , samaṃ passati apakkhapatitā hutvā passatīti attho .
Upekkhanāti ākāraniddeso .
Ajjhupekkhanāti upasaggavasena padaṃ vaḍḍhitaṃ .
Cittasamatāti cittassekaggabhāvo .
Cittappassaddhatāti cittassa ūnātirittavajjitabhāvo .
Majjhattatāti cittassa majjhe ṭhitabhāvo .
77. Evaṃ
V0.44 avijjāpabhedavacanena vuttaṃ nibbānaṃ sutvā ‘‘ taṃ kissa vippahānena vuccatī ’’ ti pucchanto ‘‘ kiṃsu saṃyojano ’’ ti gāthamāha .Tattha kiṃsu saṃyojanoti kiṃsaṃyojano .
Vicāraṇan ti vicāraṇakāraṇaṃ .
Kissassa vippahānenāti kiṃnāmakassa assa dhammassa vippahānena .
78. Athassa bhagavā tamatthaṃ byākaronto ‘‘ nandisaṃyojano ’’ ti gāthamāha .
Tattha vitakkassāti kāmavitakkādiko vitakko assa .
79. Idāni
M0.46 tassa nibbānassa maggaṃ pucchanto ‘‘ kathaṃ satassā ’’ ti gāthamāha .Tattha viññāṇan ti abhisaṅkhāraviññāṇaṃ .
80.
Athassa maggaṃ kathento bhagavā ‘‘ ajjhattañcā ’’ ti gāthamāha .
Tattha evaṃ satassāti evaṃ satassa sampajānassa .
Sesaṃ sabbattha pākaṭameva .
Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi , desanāpariyosāne ca pubbasadisova dhammābhisamayo ahosīti .
Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya
Udayamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .