မေဓာဝိနီတိ၊ ကား။ ပါဠိဂ္ဂဟဏေ၊ ပါဠိကို သင်ယူခြင်း၌။ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယ၊ သတိ‌ရှေ့သွားရှိသော။ ဝါ၊ သတိပဓာနရှိသော။ ပညာယ၊ ပညာနှင့်လည်းကောင်း။

နဝကမ္မကံ။ ။ နဝံ-အသစ်ဖြစ်သော + ကမ္မံ အလုပ်တည်း၊ နဝကမ္မံ-လုပ်၊ (ဒွါရေ+နိယုတ္တော၌ ဒွါရေကို "ဒွါရပါလေန" ဟု ဖွင့်သကဲ့သို့) ဤ၌လည်း နဝကမ္မပြုလုပ်ခြင်းတိုင်အောင် ဌာနူပစာရအားဖြင့် ယူပါ၊ "နဝကမ္မေ + နိယုတ္တော နဝကမ္မိကော" ဟု ပြု၊ ဣကပစ္စည်း "နိယုတ္တ- ယှဉ်" ဟူသည် ထိုပြုလုပ်မှု၌ "အဓိနော- စပ်ဆိုင်သူ၊ အဓိကတော-အကြီးအကဲပြုသူ၊ ဗျာပါရိတော-ကြောင့်ကြိစိုက်သူ" ဟု သဒ္ဒါဋီကာ ပဉ္စိကာတို့ ဖွင့်ကြ၏၊ ထို့ကြောင့် နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယိကံသည် သဒ္ဒတ္ထ မဟုတ်, အဓိပ္ပာယတ္ထတည်း၊ အဓိဋ္ဌာတိ- ဆောက်တည်တတ် စီမံတတ်၏၊ ဣတိ အဓိဋ္ဌာယိကာ၊ [ဏွုပစ္စည်း ဋ္ဌာ၌ အာကို အာယပြု၊ ဘိက္ခုနီကို အရကောက်ရမည်ဖြစ်၍ ဣတ္ထိလိန်ဖြစ်သောကြောင့် အကို ဣပြုရသည်။] န ဝကမ္မံ + အဓိဋ္ဌာယိကာ နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယိကာ။

ပဏ္ဍိတာ။ ။ ပဏ္ဍာ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ ထိုထိုအာရုံတို့၌ ရောက်တတ်သောကြောင့်ပညာကို "ပဏ္ဍာ" ဟု ခေါ်၏၊ ဣတပစ္စည်းသည် သဉ္ဇာတအဿတ္ထိအနက်၌ မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ်ဖြင့် သက်၏၊ ထို့ကြောင့် "ပဏ္ဍာ + သဉ္ဇတာ ဧတဿာတိ ပဏ္ဍိတာ" ဟု ပြု၊ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာကား "ပဏ္ဍိတာ" ဟူသော သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗ၏ သဉ္ဇာတ အဿတ္ထိအနက်ကို ဖွင့်ပြသော သံဝဏ္ဏနာတည်း၊ ထို့နောက် ပဏ္ဍိတာယ + ဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ" ဟု ပြု၍ ပညာကို အရကောက်ပါ။

ဗျတ္ထာ။ ။ ဝိပုဗ္ဗ အဉ္ဇဓာတ် တပစ္စည်းတည်း၊ ဘုဇာဒိဂိုဏ်း၊ ဘုဇာဒီနမန္တာ နောဒွိစသုတ်ဖြင့် ဓာတွန်ချေ၊ တဒွေဘော်လာ၊ ထို့နောက် ယလာ၍ "ဝိယတ္တ" ဟု ဖြစ်၏၊ ဝ၏ ဣကို ယပြုလျှင် "ဗျတ္တ" ဟု ဖြစ်၏၊ ဗျတ္တနှင့် ဝိယတ္တသည် ပရိယာယ်ပင်တည်း၊ ဝိသေသေန အဉ္ဇတိ ဂစ္ဆတိ-သိတတ်၏၊ ဣတိ ဝိဃတ္ထော၊ (ပုဂ္ဂလော၊) ဝိယတ္တဿ + ဘာဝေါ ဝေယတ္ထိယံ၊ ဘာဝအနက်၌ ဏျပစ္စည်းသက်၊ တ္ထ၏ အကို ဣပြု၊ ("ဣဿရိယံ" ပြီးပုံကဲသို့တည်း၊) အကြင်ပညာကြောင့် အထူးသိတတ်၏၊ ထိုပညာသည် ဝေယတ္တိယမည်၏၊ ထို့ကြောင့် "ဝေယတ္တိကေနသမန္နာဂတာ" ဟု ဆိုသည်၊ "ဝေယတ္တိကေန" ဟု ရှိသည်ကား မကောင်း။

မေဓာဝိနီ။ ။ မေဓာသဒ္ဒါသည် အချို့နေရာ၌ အဆီဩဇာရှိသော ဉာဏ်ပညာကို ဟောသော်လည်း ဤနေရာ၌ကား ပါဠိအနက်ကို သင်ယူရာဝယ် ပါဠိကိုလည်းကောင်း, အနက်ကိုလည်းကောင်း သိလွယ်သော ပညာကို ယူစေလို၍ "ပါဠိဂ္ဂဟဏေ ၊ပေ၊ သမန္နာဂတာ" ဟု ဖွင့်သည်၊ ပါဠိကို အရကျက်ရာ၌ ဉာဏ်ပညာသည် ပဓာနမဟုတ်, သတိသာ ပဓာနဖြစ်သောကြောင့် "ပါဠိဂ္ဂဟဏေ သတိပုင်္ဂမာယ ပညာယ" ဟု ဆိုသည်။

အတ္ထဂ္ဂဟဏေ၊ အနက် အဓိပ္ပာယ်ကို သင်ယူခြင်း၌။ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ၊ ပညာရှေ့သွားရှိသော။ သတိယာ၊ နှင့်လည်းကောင်း။ သမန္နာဂတာ၊ ပြည့်စုံသည်။ (ဟောတိ။)

ဝီမံသာယာတိ၊ ကား။ ကတ္တဗ္ဗကမ္မုပပရိက္ခာယ၊ ပြုထိုက်သော အလုပ်ကိုစူးစမ်းတတ်သော ဉာဏ်ပညာနှင့်။

မှန်၏- ပိဋကပါဠိကို ဖြစ်စေ, အခြား ကျမ်းစာကိုဖြစ်စေ သတိကောင်းသူသည် မှတ်မိလွယ်၏၊ ထိုသို့မှတ်မိသော သတိပုဗ္ဗင်္ဂမပညာကို ရည်ရွယ်၍ မြန်မာတို့က "မှတ်ဉာဏ်တောင်းသူ" ဟု ပြောကြသည်၊ ထိုကဲ့သို့ မှတ်ဉာဏ်တောင်းသူများလည်း အနက်အဓိပ္ပာယ် လေးလေးနက်နက်ကို စဉ်းစားကြံစည်ရာဝယ် ပညာထက်မြက်မှ သိလွယ်နိုင်သည်၊ ထို့ကြောင့် "အတ္ထဂ္ဂဟဏေ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သတိယာ" ဟု ဆိုသည်၊ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမဖြစ်ဖို့ရန်လည်း သမာဓိ အကူအညီရမှ ဖြစ်နိုင်သည်၊ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ ကျက်ဉာဏ်ကောင်းသော်လည်း သမာဓိ နည်းပါးမှုကြောင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို လွယ်ကူစွာလည်း မသိနိုင်, လေးလေးနက်နက်လည်း မသိနိုင်ဘဲ ရှိတတ်ကြသည်။

ဒတွာ။ ။ ဒက္ခဓာတ်သည် "ဝေဂ-လျင်မြန်ခြင်း" အနက်ကို ဟော၏၊ ဒက္ခတိကိစ္စာ ကိစ္စေသု သီဃံ ပဝတ္တတီတိ ဒက္ခာ၊ ကိစ္စကြီးငယ်တို့၌ လျင်မြန်စွာ ပြီးအောင် ရွက်ဆောင်နိုင်သည်၊ ထိုသို့ အလျင်အမြန် ပြီးအောင် (ရွက်ဆောင်ရာဝယ် အမှားမှား အယွင်းယွင်းရှိတတ်သောကြောင့် "အဝိရဇ္ဈိတွာ" ဟု ဝိသေသန ပြုသည်။

အနလသာ။ ။ လသဓာတ်သည် အလိုရှိခြင်းအနက်ကို ဟော၏၊ လသတီတိလသာ န + လသာ အလသာ၊ ပျင်းရိသောကြောင့် ထိုထိုကိစ္စကို မပြုလိုသော မိန်းမ၊ န + လသာ အလသာ၊ မပျင်းရိသော မိန်းမ၊ "အာလသိယဝိရဟိတာ" ကား အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သာ၊ အလသဿ + ဘာဝေါ အာလသိယံ၊ ပျင်းရိသူ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ထိနမိဒ္ဓပြဋ္ဌာန်းသော အကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၊ ထိုကဲ့သို့ ပျင်းရိနေသူတို့သည် "နိသိန္နဋ္ဌာနေ နိသိန္နာဝ ‌‌ဟောန္တိ၊ ဌိတဋ္ဌာနေဌိတာဝ- ထိုင်မိထိုင်ရာ ထိုင်နေတတ်ကြ, ရပ်မိရပ်ရာ ရပ်နေတတ်ကြသည်၊ မပျင်းရိသူကား "ဧဝံ အဟုတွာ ဝိပ္ဖာရိကေန စိတ္တေန သဗ္ဗကိစ္စံ နိပ္ဖာဒေတိ- ထိုကဲ့သို့ မဟုတ်, အရာရာ၌ နှံ့စပ်သော စိတ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သည်။

တတြုပါယာယ။ ။ "တေသု တေသု" ဟု ဖွင့်သောကြောင့် တတြ၌ ဝိစ္ဆာကျေနေသည်ဟု ကြံပါ၊ တချို့ပါဠိတော်များ၌ "တတြ တတြုပါယာယ" ဟုပင် ရှိသည်၊ ထိုထိုအလုပ်၌ ပြုထိုက်သော ကိစ္စကို စဉ်းစားတတ်သော ဉာဿ်ကို "တတြ တတြုပါယဝီမံသာ" ဟု ခေါ်သည်။

အဝဿုကာတိ၊ ကား။ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန၊ ကာယသံသဂ္ဂရာဂသည်။ အဝဿုတာ၊ စိုစွပ်အပ်သည်။ ကိလိန္နာ၊ စိုစွပ်အပ်သည်။ (ဟုတွာ။) ("သာဒယေယျ" ၌စပ်။)

နိကူဋေ။ ။ နိကူဋသဒ္ဒါသည် ကောဏ (အထောင့်) အနက်ကို ဟောသော အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကတည်း၊ ဤနေရာ၌ ထောင့်ကွေးအရပ်နှင့် တူအောင် တမင်္ဂလာ ပြုလုပ်အပ်သော ချောင်ကျသော အရပ်ကို ယူစေလို၍ "ကောဏသဒိသံ ဒဿေတွာ" စသည်ဖြင့် ဖွင့်ပြသည်။

အဝဿုတာ။ ။ အဝပုဗ္ဗ, သုဓာတ်သည် စိုစွပ်ခြင်းအနက်ကို ဟော၏၊ ထို့ကြောင့် "တိန္တာ" ဟု ဖွင့်၏၊ တိန္တာ၌ တိမုဓာတ်လည်း ကိလိဒ (စိုစွပ်ခြင်း) အနက်ဟောပင်တည်း၊ ထို့ကြောင့် တိန္တာကို "ကိလိန္နာ" ဟု ဖွင့်ပြန်သည်၊ ကိလိဒ-အဒ္ဒနေ (စိုစွပ်ခြင်း)၊ တကို ဣပြု၊ [သက္ကတ၌ ဩုဓာတ်သည် ပါဠိ၌ သုဓာတ်ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပျောက်သော (ရ်) အစား ဒွေဘော်ရောက်၍ "အဝဿုတ" ဟု ဖြစ်ရသည်၊ ဤအဝဿုတာပါဌ်ဖြင့် မေထုနရာဂကို ကန့်သည်။]

ဣတိ အတ္ထော၊

တတ္ထ၊ ထိုဥဘတော အဝဿုတေ အစရှိသော စကားရပ်၌။ ဥဘတော အဝဿုတေတိ၊ ကား။ ဥဘတော၊ ဘိက္ခုနီ, ယောကျ်ား ၂ ဦးသားတို့၏။ အဝဿဝေ၊ ကာယသံသဂ္ဂရာဂဖြင့် စိုစွပ်ခြင်းသည်။ (သတိ၊ သော်။) ဘိက္ခုနိယာစေဝ၊ ၏လည်းကောင်း။

ပဒဘာဇနေ၊ ပေ၊ ဝုတ္တံ။ ။ ဤအဋ္ဌကထာ၌ "အက္ခကာနံ အဓော" ဟုလည်းကောင်း, "ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ" ဟုလည်းကောင်း အဓောပုဒ် ဥဗ္ဘပုဒ်တို့ကို နောက်ထား၍ဖွင့်သော်လည်း ပါဠိတော် ပဒဘာဇနီ၌ကား အဓော ဥဗ္ဘတို့၏ အနက်ကို ပုဒ်စဉ်အတိုင်းရှေ့ကထား၍ "ဟေဋ္ဌက္ခကံ ဥပရိဇာဏုမဏ္ဍလံ" ဟု ဖွင့်သည်-ဟူလို၊ ထိုသို့ ဖွင့်သော်လည်းအနက်ပေးသောအခါ အဋ္ဌကထာအဖွင့်အတိုင်းသာ ပေးရသည်၊ [ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ၏ ဝိဂ္ဂဟကို ပါတိမောက်ဘာသာဋီကာ၌ ပြထားပြီ။]

ဥဘတော အဝဿုတေ။ ။ ဘိက္ခုနိယာ ပုရိသဿကို ကြည့်၍ ဥဘတော၌ တောပစ္စည်းကို ဆဋ္ဌီအနက်ဟောဟုလည်းကောင်း, အဝဿေဝေကို ကြည့်၍ ဿုတေ၌ တပစ္စည်းကို ဘောအနက်ဟောဟုလည်းကောင်း သိပါ၊ တပစ္စည်း၏ ဘောအနက် ဟောကြောင်း သိစေလိုသောကြောင့်ပင် "အဝဿုတဘာဝေ" ဟု ဘာဝသဒ္ဒါဖြင့် ဖွင့်သည်၊ ဤအဝဿုတဘာဝေ၌ တပစ္စည်းကား ကံဟောသာတည်း။

ပုရိသဿစ၊ ၏လည်းကောင်း။ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန၊ သည်။ အဝဿုတဘာဝေ၊ စိုစွပ်အပ်သည်၏ အဖြစ်သည်။ သတိ၊ သော်။ ဣတိ အတ္ထော၊