Issues
ဗားရှင်းရွေးချယ်ပါ
Nettippakaraṇapāḷi
Nettippakaraṇapāḷi

4. Padaṭṭhānahāravibhaṅgo

စာရေးဆရာ: _System_commentary_ @ Administrator

22. Tattha katamo padaṭṭhāno hārotiādi padaṭṭhānahāravibhaṅgo .
Tattha yasmā ‘‘ idaṃ imassa padaṭṭhānaṃ , idaṃ imassa padaṭṭhānan ’’ ti tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ padaṭṭhānabhūtadhammavibhāvanalakkhaṇo padaṭṭhāno hāro , tasmā pavattiyā mūlabhūtaṃ avijjaṃ ādiṃ katvā sabhāvadhammānaṃ padaṭṭhānaṃ āsannakāraṇaṃ niddhārento avijjāya sabhāvaṃ niddisati ‘‘ sabbadhammayāthāvaasampaṭivedhalakkhaṇā avijjā ’’ ti . Tassattho – sabbesaṃ dhammānaṃ aviparītasabhāvo na sampaṭivijjhīyati etenāti sabbadhammayāthāvaasampaṭivedho . So lakkhaṇaṃ etissāti sā tathā vuttā . Etena dhammasabhāvappaṭicchādanalakkhaṇā avijjāti vuttaṃ hoti . Atha vā sammā paṭivedho sampaṭivedho . Tassa paṭipakkho asampaṭivedho . Kattha pana so sampaṭivedhassa paṭipakkhoti āha – ‘‘ sabba … pe … lakkhaṇā ’’ ti .
Yasmā pana asubhe subhantiādivipallāse sati tattha sammoho uparūpari jāyatiyeva na hāyati , tasmā ‘‘ tassā vipallāsā padaṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .
Piyarūpaṃ sātarūpan ti piyāyitabbajātiyaṃ iṭṭhajātiyañca padaṭṭhānaṃ . ‘‘ Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjatī ’’ ti ( dī . ni .2.400; ma . ni .1.133; vibha .203) hi vuttaṃ .
Adinnādānan ti adinnādānacetanā . Sā hi ekavāraṃ uppannāpi anādīnavadassitāya lobhassa uppattikāraṇaṃ hotīti tassa padaṭṭhānaṃ vuttaṃ . Dosassa pāṇātipāto padaṭṭhānaṃ , mohassa micchāpaṭipadā padaṭṭhānanti etthāpi imināva nayena attho veditabbo .
Vaṇṇasaṇṭhānabyañjanaggahaṇalakkhaṇāti nimittānubyañjanaggahaṇalakkhaṇā . Sukhasaññāya phassassa upagamanalakkhaṇatā phassapaccayatāva vuttā . ‘‘ Phuṭṭho sañjānātī ’’ ti ( saṃ . ni .4.93) hi vuttaṃM0.92 .
Assādoti taṇhā .
Saṅkhatalakkhaṇāni uppādavayaññathattāni . Yebhuyyena niccaggahaṇaṃ viññāṇādhīnanti niccasaññāya viññāṇapadaṭṭhānatā vuttā . Tathā hi so bhikkhu taṃyeva viññāṇaṃ sandhāvati saṃsaratīti viññāṇavisayameva attano niccaggāhaṃ pavedesi .
PañcannaṃV0.220 khandhānaṃ yadi aniccatā dukkhatā ca sudiṭṭhā , attasaññā sukhasaññā anavakāsāti āha – ‘‘ aniccasaññādukkhasaññāasamanupassanalakkhaṇā attasaññā ’’ ti . ‘‘ Yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ , yaṃ dukkhaṃ tadanattā ’’ ti ( saṃ . ni .3.15) hi vuttaṃ . Yebhuyyena attābhiniveso arūpadhammesūti āha – ‘‘ tassā nāmakāyo padaṭṭhānan ’’ ti .
Sabbaṃ neyyan ti cattāri saccāni catusaccavinimuttassa ñeyyassa abhāvato .
Cittavikkhepapaṭisaṃharaṇaṃ uddhaccavikkhambhanaṃ . Asubhāti asubhānupassanā , paṭibhāganimittabhūtā asubhā eva vā , taṇhāpaṭipakkhattā samathassa asubhā padaṭṭhānanti vuttaṃ .
Abhijjhāya tanukaraṇato adinnādānāveramaṇī alobhassa padaṭṭhānanti vuttā .
Tathā byāpādassa tanukaraṇato pāṇātipātāveramaṇī adosassa padaṭṭhānanti vuttā .
Vatthuavippaṭipatti visayasabhāvapaṭivedho , sammāpaṭipatti sīlasamādhisampadānaṃ nibbidāñāṇena anabhiratiñāṇameva vā tathā pavattaṃ .
Sabbāpi vedanā dukkhadukkhatādibhāvato dukkhanti katvā vuttaṃ – ‘‘ dukkhasaññāya vedanā padaṭṭhānan ’’ ti .
Dhammasaññāti dhammamattanti saññā .
Sattānaṃ kāye avītarāgatā pañcannaṃ ajjhattikāyatanānaṃ vasena hotīti āha – ‘‘ pañcindriyāni rūpīni rūparāgassa padaṭṭhānan ’’ ti . Kāyo hi idha rūpanti adhippeto . Visesato jhānanissayabhūte manāyatane ca nikanti hotīti āha – ‘‘ chaṭṭhāyatanaṃ bhavarāgassa padaṭṭhānan ’’ ti . Edisaṃ mā rūpaṃ nibbattatu , mā edisī vedanāti evaṃ pavattā rūpādiabhinandanā nibbattabhavānupassitā . Ñāṇadassanassāti kammassakataññāṇadassanassa . Yonisomanasikāravato hi pubbenivāsānussati kammassakataññāṇassa kāraṇaṃ hoti , na ayoniso ummujjantassa . Imassa ca atthassa vibhāvanatthaṃ mahānāradakassapajātakaṃ ( jā .2.22.1153 ādayo ), brahmajāle ( dī . ni .1.38 ādayo ) ekaccasassatavādo ca udāharitabbo .
‘‘ Okappanalakkhaṇā ’’ tiādinā saddhāpasādānaṃ visesaṃ dasseti . So pana saddhāyayeva avatthāviseso daṭṭhabbo . Tattha okappanaṃ saddahanavasena ārammaṇassa ogāhaṇaṃ nicchayo . AnāvilatāM0.93 assaddhiyāpagamena cittassa akālussiyatā .
Abhipatthiyanā saddahanameva . Aveccapasādo paññāsahito āyatanagato abhippasādo .
Apilāpanaṃ asammoso nimujjitvā viya ārammaṇassa ogāhaṇaṃ vā , ettha ca saddhādīnaṃ pasādasaddhāsammappadhānasatipaṭṭhānajhānaṅgāni yathākkamaṃ padaṭṭhānanti vadantena avatthāvisesavasena padaṭṭhānabhāvo vuttoti daṭṭhabbaṃ .
Satisamādhīnaṃ vā kāyādayo satipaṭṭhānāti .
Vitakkādayo ca jhānānīti padaṭṭhānabhāvena vuttā .
AssādamanasikāroV0.221 saṃyojanīyesu dhammesu assādānupassitā .
Punabbhavavirohaṇāti punabbhavāya virohaṇā , punabbhavanibbattanārahatā vipākadhammatāti attho .
Opapaccayikanibbattilakkhaṇan ti upapattibhavabhāvena nibbattanasabhāvaṃ .
Nāmakāyarūpakāyasaṅghātalakkhaṇan ti arūparūpakāyānaṃ samūhiyabhāvaṃ .
Indriyavavatthānan ti cakkhādīnaṃ channaṃ indriyānaṃ vavatthitabhāvo .
Opapaccayikan ti upapattikkhandhanibbattakaṃ .
Upadhīti attabhāvo .
Attano piyassa maraṇaṃ cintentassa bālassa yebhuyyena soko uppajjatīti maraṇaṃ sokassa padaṭṭhānanti vuttaṃ .
Ussukkaṃ cetaso santāpo .
Odahanan ti avadahanaṃ .
Attano nissayassa santapanameva bhavassāti vuttaṃ bhavaṃ dassetuṃ ‘‘ imānī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha bhavassa aṅgāni bhavasaṅkhātāni ca aṅgāni bhavaṅgāni . Tesu kilesā bhavassa aṅgāni . Kammavipākavaṭṭaṃ bhavasaṅkhātāni aṅgāni . Samaggānīti sabbāni . Khandhāyatanādīnaṃ aparāparuppattisaṃsaraṇaṃ saṃsāro . Tassa purimapurimajātinipphannaṃ kilesādivaṭṭaṃ kāraṇanti āha – ‘‘ bhavo saṃsārassa padaṭṭhānan ’’ ti .
Sampāpakahetubhāvaṃ sandhāya ‘‘ maggo nirodhassa padaṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .
Kammaṭṭhānogāhakassa otaraṇaṭṭhānatāya bahussuto titthaṃ nāma , tassa sammāpayirupāsanā titthaññutā . Dhammūpasañhitaṃ pāmojjaṃ pītaṃ nāma , sappāyadhammassavanena taṃ uppādetvā kammaṭṭhānassa brūhanā pītaññutā , bhāvanāya thokampi layāpattiyā uddhaṃpattiyā ca jānanā pattaññutā . Attano pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatassa jānanā attaññutā , tesu purimānaṃ purimānaṃ pacchimassa pacchimassa padaṭṭhānabhāvo suviññeyyo eva . Katapuññasseva patirūpadesavāso sambhavatiM0.94 , na itarassāti ‘‘ pubbekatapuññatā patirūpadesavāsassa padaṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ . Yathābhūtañāṇadassanaṃ saha adhiṭṭhānena taruṇavipassanā . Nibbidāti balavavipassanā . Virāgoti maggo . Vimuttīti phalaṃ .
Evan ti yadidaṃ ‘‘ tassā vipallāsā padaṭṭhānan ’’ tiādinā avijjādīnaṃ padaṭṭhānaṃ dassitaṃ , iminā nayena athāpi yo koci upanissayo balavapaccayoti yo koci avasesapaccayo , sabbo so padaṭṭhānaṃ kāraṇanti veditabbaṃ . ‘‘ Evaṃ yā kāci upanisā yogato ca paccayato cā ’’ tipi paṭhanti . Tattha upanisāti kāraṇaṃ , yogatoti yuttito , paccayatoti paccayabhāvamattatoti attho veditabbo . Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Padaṭṭhānahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .