Ekavidhādiniddesavaṇṇanā
127.
Ito
V1.26 paraṃ pavakkhāmi , nayamekavidhādikaṃ ;Ābhidhammikabhikkhūnaṃ , buddhiyā pana vuddhiyā .
Ahaṃ ito paraṃ ito paricchedato paraṃ ekavidhādikaṃ nayaṃ ābhidhammikabhikkhūnaṃ buddhiyā vuddhitthāya pavakkhāmi desessāmi .
128. Sabbamekavidhaṃ
M0.32 cittaṃ , vijānanasabhāvato sabbaṃ cittaṃ vijānanasabhāvato ekavidhaṃ , duvidhañca bhave cittaṃ ahetukasahetukato idaṃ cittaṃ duvidhaṃ bhaveyya . 129. Puññāpuññavipākā hi , kāme dasa ca pañca ca hi saccaṃ kāme kāmāvacare kusalākusalavipākā dasa pañca ca kiriyā tisso iti sabbe aṭṭhārasa cittuppādā ahetukā .
130. Ahetukato cittuppādato sesā ekasattati cittuppādā sahetukāti sahetukā nāmāti mahesinā tādinā aviparītasabhāvena hetuvādinā paccayavādinā niddiṭṭhā .
131. Savatthukāvatthukato savatthukaavatthukavasena tathā ubhayavasena savatthukavasena , avatthukavasena ca sabbaṃ vuttappakārena ca mānasaṃ tividhaṃ hoti .
132-4.
Sabbo kāmavipāko ca , rūpe pañcadasāpi ca cittuppādā ādimaggo paṭhamamaggo hasituppādo manodhātukiriyāpi ca domanassadvayañcāpi tecattālīsa mānasā vinā vatthuṃ vatthuṃ vajjetvā na uppajjanti , ekantena savatthukā nāma .
Arūpāvacaravipākā ca ekantena
V1.27 avatthukā , mayā vuttato cittuppādato sesāni dvecattālīsa cittāni ubhayathā savatthukāvatthukavasena siyuṃ . 135. Ekekārammaṇaṃ cittaṃ , pañcārammaṇameva ca cittaṃ chaḷārammaṇakañceti evaṃ iminā mayā vuttappakārenāpi tividhaṃ cittaṃ siyā .
136-8.
Viññāṇāni ca dve pañca , aṭṭha lokuttarāni ca abhiññāmānasaṃ ṭhapetvā sabbaṃ mahaggatañcevāti tecattālīsa cittuppādā pana ekekārammaṇā viññeyyā dhīrena .
Tattha
M0.33 citte manodhātuttayaṃ pañcārammaṇaṃ īritaṃ bhagavatā .Mayā vuttacittato sesāni tecattālīsa cittāni chaḷārammaṇikāni matāni satthunā , tathā evaṃ cittaṃ kusalākusalādito tividhaṃ .
Ādi -saddena abyākataṃ gahetabbaṃ .
139. Ahetukaṃ cittaṃ ekahetukañca cittaṃ dvihetukañca cittaṃ tihetukañca cittanti evaṃ iminā pakārena cittaṃ catubbidhaṃ vibhāvinā viññātabbaṃ .
140-2.
Heṭṭhā mayāpi niddiṭṭhā aṭṭhārasa cittuppādā ahetukā , vicikicchuddhaccasaṃyuttaṃ cittaṃ ekahetukaṃ evaṃ udīritaṃ bhagavatā .
Kāme kāmāvacare puññavipākakriyato kusalavasena ca vipākavasena ca kiriyāvasena ca dvādasadhā cittuppādā akusalā ca dasadhā cāti bāvīsati cittuppādā duhetukā .
Kāme kāmāvacare puññavipākakriyato puññavasena ca vipākavasena ca kiriyāvasena ca dvādasadhā cittuppādā .
Sabbaṃ mahaggatañceva appamāṇaṃ lokuttaracittañca tihetukaṃ .
143-50.
Rūpīriyāpathaviññatti-janakājanakāditoti rūpairiyāpathaviññattijanakavasena rūpairiyāpathajanakavasena ca rūpajanakavasena ca tikiccājanakavasena cātiādīhi pakārehi sabbaṃ cittaṃ catubbidhaṃ hoti .
Tattha tasmiṃ citte dvādasākusalā , kāmadhātuyā kusalā , tathā kāme dasa kiriyā , abhiññāmānasaṃ dvayaṃ , ime bāttiṃsa mānasā rūpāni samuṭṭhāpenti , iriyāpathaṃ kappenti , viññattiṃ janayanti .
Kusalā mahaggatamānasā kiriyā ca mahaggatamānasā , aṭṭha anāsavacittāni , chabbīsati ca mānasā rūpāni samuṭṭhāpenti , iriyāpathaṃ
V1.28 kappenti .Copanaṃ na pāpenti viññattiṃ na janayantīti attho .
Ime cittuppādā dukiccaniyatā
M0.34 , dasa viññāṇe ṭhapetvā dvīsu bhūmīsu vipākā manodhātudvayasantīraṇattayamahāvipākarūpavipākānaṃ vasena aṭṭhārasa pākā manodhātu kiriyā cevāti imāni ekūnavīsati cittāni rūpāni samuṭṭhāpenti , itaradvayaṃ na karonti , puna dvepañcaviññāṇā paṭhamaṃ ‘‘ dasa viññāṇe ’’ ti vuttattā ‘‘ punā ’’ ti vuttā .Arūpīsu vipākā ca sabbesaṃ sattānaṃ paṭisandhicittañca arahato cuticittañca ime soḷasa mānasā tikiccāni na karonti .
151. Ekadviticatuṭṭhāna-pañcaṭṭhānappabhedato ekakiccadvikiccatikiccacatukiccapañcakiccabhedena pañcadhā cittaṃ pañcapakāraṃ cittaṃ pañcanimmalalocano buddho akkhāsi kathesi .
152.
Kusalākusalā sabbe , cittuppādā mahākriyā ;
Mahaggatā kriyā ceva , cattāro phalamānasā .
153. Sabbeva pañcapaññāsa cittuppādā javanaṭṭhānatoyeva javanakiccavaseneva ekaṭṭhāne ekakicce nippapañcena satthunā taṇhāmānadiṭṭhivirahitena satthunā niyāmitā kathitā .
154. Puna dvepañcaviññāṇā cittuppādā dassane savane tathā ghāyane sāyanaṭṭhāne phusane paṭipāṭiyā satthunā niyāmitā .
155. Manodhātuttikaṃ āvajjane paṭicchane , ete aṭṭhasaṭṭhi cittuppādā ekaṭṭhānikataṃ ekakiccabhāvaṃ gatā pattā bhavanti .
156-8.
Cittadvayaṃ dviṭṭhānikaṃ nāma udīritaṃ bhagavatā , somanassayutaṃ cittaṃ pañcadvāre santīraṇaṃ siyā .
Chadvāre tadālambaṇañca balavārammaṇe atimahantārammaṇe sati siyā
M0.35 , tathā voṭṭhabbanaṃ pañcadvāresu voṭṭhabbanaṃ hoti .Manodvāresu pana sabbesaṃ ārammaṇānaṃ āvajjanaṃ hoti , idaṃ cittadvayaṃ dviṭṭhānikaṃ nāma hoti .
159. Paṭisandhiyā ṭhānato paṭisandhiyā kiccavasena bhavaṅgassa ṭhānato bhavaṅgassa kiccavasena cutiyā ṭhānato
V1.29 cutiyā kiccavasena te mahaggatavipākā nava tiṭṭhānikā tikiccāti muninā matā . 160-3.
Aṭṭha kāmā mahāpākā , paṭisandhibhavaṅgato paṭisandhibhavaṅgavasena tadārammaṇato ceva tadārammaṇavasena ca eva cutiṭṭhānavasena ca aṭṭha cittāni catuṭṭhānikacittāni honti , iti vacanaṃ dhīro niddise , kusalākusalapākopekkhāsahagatadvayaṃ pañcadvāre santīraṇaṃ bhave , chadvārikesupi balavārammaṇe sati tadārammaṇatā siyā .
Paṭisandhibhavaṅgānaṃ ṭhānavasena ca cutiṭṭhānavasena ca idaṃ cittadvayaṃ pañcaṭṭhānikacittaṃ nāmāti udīritaṃ muninā .
164. Pañcakiccaṃ dvayaṃ cittaṃ , aṭṭhakaṃ pana catukiccaṃ , navakaṃ tikiccaṃ , dve cittuppādā dvikiccā , imesaṃ imehi cittuppādehi sesaṃ ekakaṃ kiccaṃ .
165.
Bhavaṅgāvajjanañceva , dassanaṃ sampaṭicchanaṃ ;
Santīraṇaṃ voṭṭhabbanaṃ , javanaṃ bhavati sattamaṃ .
166. Chabbidhaṃ hoti taṃ channaṃ taṃ cittaṃ channaṃ cakkhusotaghānajivhākāyamano viññāṇānaṃ pabhedato chabbidhaṃ hoti , cakkhusotaghānajivhākāyamanodhātumanoviññāṇadhātūnaṃ sattannaṃ vasena cittaṃ sattadhā hoti .
167. Ekekārammaṇaṃ chakkaṃ , pañcārammaṇabhedato chaḷārammaṇato ceva chaḷārammaṇacittavasena mano cittaṃ aṭṭhavidhaṃ hoti .
168. Tattha
M0.36 tasmiṃ citte dvepañcaviññāṇā ekekagocarā honti , dve cittuppādā rūpārammaṇikā , dve dve cittuppādā saddādigocarā . 169. Pañcābhiññāvivajjitaṃ sabbaṃ mahaggataṃ , sabbaṃ lokuttarañca iti idaṃ cittaṃ ekekārammaṇaṃ bhave .
170. Idaṃ
V1.30 chakkaṃ ekekārammaṇaṃ vibhāvinā ñeyyaṃ , manodhātuttayaṃ pañcārammaṇikaṃ nāma bhave . 171. Kāmāvacaracittāni cattālīsaṃ tathā ekekaṃ sabbāni abhiññāni ca chaḷārammaṇikānīti chaḷārammaṇikāni nāma paṇḍitena viññeyyāni .
172. Sattaviññāṇadhātūsu pacchimaṃ manoviññāṇadhātuñca kusalākusalābyākatavasena tidhā katvā navavidhaṃ cittaṃ hoti .
173. Manoviññāṇadhātuyā bhedo puññāpuññavaseneva vipākakiriyabhedato chasattatividho hoti .
174. Manodhātuṃ vipākakiriyabhedato dvidhā katvā pubbe vuttehi navadhā cittehi mānasaṃ dasadhā hoti .
175. Pacchimaṃ dhātudvayaṃ manodhātumanoviññāṇadhātudvayaṃ , manodhātuṃ kusalavipākaakusalavipākakiriyāvasena tidhā katvā , manoviññāṇadhātuñca kusalākusalābyākatavasena tividhā katvā cakkhusotaghānajivhākāyaviññāṇehi saha cittaṃ ekādasavidhaṃ hoti , iti idaṃ vacanaṃ paṇḍito paridīpaye .
176. Manoviññāṇadhātumpi kusalākusalādito kusalākusalavipākakiriyāvasena catudhā vibhajitvāna taṃ
M0.37 cittaṃ cakkhusotaghānajivhākāyaviññāṇehi saha tippakārāya manodhātuyā ca saha dvādasadhāpi dhīro vade . 177-9.
Cittaṃ cuddasaṭṭhānabhedena cuddasadhā bhave , paṭisandhiyā vasena ca bhavaṅgavasena ca cutiyā vasena ca āvajjanassa vasena ca pañcannaṃ dassanādīnaṃ kiccānaṃ vasena ca sampaṭicchanacetaso vasena ca santīraṇassa vasena ca voṭṭhabbanajavanānaṃ vasena ca , yathā evaṃ tadārammaṇacittassa vasena
V1.31 cāti evaṃ iminā pakārena ṭhānabhedato kiccabhedena cuddasadhā cittaṃ hoti , iti idaṃ vacanaṃ dhīro paridīpaye paridīpeyya . 180. Bhūmipuggalanānattavasena bhūminānattavasena , puggalanānattavasena ca cittānaṃ pavattito idaṃ cittaṃ bahudhā hoti , iti vacanañca dhīro vibhāvaye pakāseyya .
181. Idha imasmiṃ sāsane yo bhikkhu matimā imasmiṃ ekavidhādinaye kusalo cheko hoti , abhidhamme pavattā atthā tassa bhikkhuno hatthagatā hatthapaviṭṭhā āmalakā viya suddhamaṇikā viya honti .
Iti abhidhammāvatāraṭīkāya
Ekavidhādiniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Catuttho paricchedo .