3. Yuttihāravibhaṅgo
18. Tattha
M0.20 katamo yuttihāro ?‘‘ Sabbesaṃ hārānan ’’ ti , ayaṃ yuttihāro .
Kiṃ yojayati [ yojeti ( sī .)]?
Cattāro mahāpadesā buddhāpadeso saṅghāpadeso sambahulattherāpadeso [ sampahula …( ka .)] ekattherāpadeso .
Ime cattāro mahāpadesā , tāni padabyañjanāni sutte otārayitabbāni , vinaye sandassayitabbāni , dhammatāyaṃ upanikkhipitabbāni .
Katamasmiṃ
P0.22 sutte otārayitabbāni ?Catūsu ariyasaccesu .
Katamasmiṃ vinaye sandassayitabbāni ?
Rāgavinaye dosavinaye mohavinaye .
Katamissaṃ [ katamiyaṃ ( sī .)] dhammatāyaṃ upanikkhipitabbāni ?
Paṭiccasamuppāde .
Yadi catūsu ariyasaccesu avatarati , kilesavinaye sandissati
V0.21 , dhammatañca na vilometi , evaṃ āsave na janeti .Catūhi mahāpadesehi yaṃ yaṃ yujjati , yena yena yujjati , yathā yathā yujjati , taṃ taṃ gahetabbaṃ .
19. Pañhaṃ pucchitena kati padāni pañheti padaso pariyogāhitabbaṃ vicetabbaṃ ?
Yadi sabbāni padāni ekaṃ atthaṃ abhivadanti , eko pañho .
Atha cattāri padāni ekaṃ atthaṃ abhivadanti , eko pañho .
Atha tīṇi padāni ekaṃ atthaṃ abhivadanti , eko pañho .
Atha dve padāni ekaṃ atthaṃ abhivadanti , eko pañho .
Atha ekaṃ padaṃ ekaṃ atthaṃ abhivadati , eko pañho .
Taṃ upaparikkhamānena aññātabbaṃ kiṃ ime dhammā nānatthā nānābyañjanā , udāhu imesaṃ dhammānaṃ eko attho byañjanameva nānanti .
Yathā kiṃ bhave ?
Yathā sā devatā bhagavantaṃ pañhaṃ pucchati .
‘‘ Kenassubbhāhato [ passa sa . ni .1.66] loko , kenassu parivārito ;
Kena sallena otiṇṇo , kissa dhūpāyito sadā ’’ ti .
Imāni cattāri padāni pucchitāni .
Te tayo pañhā kathaṃ ñāyati ?
Bhagavā hi devatāya visajjeti .
‘‘ Maccunābbhāhato [ maccunabbhāhato ( ka .) theragā .448; saṃ . ni .1.66 passitabbaṃ ] loko , jarāya parivārito ;
Taṇhāsallena otiṇṇo , icchādhūpāyito sadā ’’ ti .
20. Tattha
M0.21 jarā ca maraṇañca imāni dve saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇāni .Jarāyaṃ ṭhitassa aññathattaṃ , maraṇaṃ vayo .
Tattha jarāya ca maraṇassa ca atthato nānattaṃ .
Kena kāraṇena , gabbhagatāpi
P0.23 hi mīyanti , na ca te jiṇṇā bhavanti .Atthi ca devānaṃ maraṇaṃ , na ca tesaṃ sarīrāni jīranti .
Sakkateva jarāya paṭikammaṃ kātuṃ , na pana sakkate maraṇassa paṭikammaṃ kātuṃ aññatreva iddhimantānaṃ iddhivisayā .
Yaṃ panāha taṇhāsallena otiṇṇoti dissanti vītarāgā jīrantāpi mīyantāpi .
Yadi ca yathā jarāmaraṇaṃ , evaṃ taṇhāpi siyā .
Evaṃ sante sabbe yobbanaṭṭhāpi vigatataṇhā siyuṃ .
Yathā ca taṇhā dukkhassa samudayo , evaṃ jarāmaraṇampi siyā dukkhassa samudayo , na ca siyā taṇhā dukkhassa samudayo , na hi jarāmaraṇaṃ dukkhassa samudayo , taṇhā dukkhassa samudayo .
Yathā ca taṇhā maggavajjhā , evaṃ jarāmaraṇampi
V0.22 siyā maggavajjhaṃ .Imāya yuttiyā aññamaññehi kāraṇehi gavesitabbaṃ .
Yadi ca sandissati yuttisamārūḷhaṃ atthato ca aññattaṃ , byañjanatopi gavesitabbaṃ .
Salloti vā dhūpāyananti vā imesaṃ dhammānaṃ atthato ekattaṃ .
Na hi yujjati icchāya ca taṇhāya ca atthato aññattaṃ .
Taṇhāya adhippāye aparipūramāne navasu āghātavatthūsu kodho ca upanāho ca uppajjati .
Imāya yuttiyā jarāya ca maraṇassa ca taṇhāya ca atthato aññattaṃ .
Yaṃ panidaṃ bhagavatā dvīhi nāmehi abhilapitaṃ icchātipi taṇhātipi , idaṃ bhagavatā bāhirānaṃ vatthūnaṃ ārammaṇavasena dvīhi nāmehi abhilapitaṃ icchātipi taṇhātipi , sabbā hi taṇhā ajjhosānalakkhaṇena ekalakkhaṇā .
Yathā sabbo aggi uṇhattalakkhaṇena ekalakkhaṇo , api ca upādānavasena aññamaññāni nāmāni labhati , kaṭṭhaggītipi tiṇaggītipi sakalikaggītipi gomayaggītipi thusaggītipi saṅkāraggītipi , sabbo hi aggi uṇhattalakkhaṇova .
Evaṃ sabbā taṇhā ajjhosānalakkhaṇena ekalakkhaṇā
P0.24 , api tu ārammaṇaupādānavasena aññamaññehi nāmehi abhilapitā icchāitipi taṇhāitipi salloitipi dhūpāyanāitipi saritāitipi visattikāitipi sinehoitipi kilamathoitipi latāitipi maññanāitipi bandhoitipi āsāitipi pipāsāitipi abhinandanāitipi , iti sabbā taṇhā ajjhosānalakkhaṇena ekalakkhaṇā .Yathā ca vevacane vuttā .
‘‘ Āsā
M0.22 ca pihā abhinandanā ca , anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā ;Aññāṇamūlappabhavā pajappitā , sabbā mayā byantikatā samūlakā ’’ ti [ samūlikā ( sī .)].
Taṇhāyetaṃ vevacanaṃ .
Yathāha bhagavā – rūpe tissa avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa .
Evaṃ vedanāya saññāya saṅkhāresu viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa sabbaṃ suttaṃ vitthāretabbaṃ .
Taṇhāyetaṃ vevacanaṃ .
Evaṃ yujjati .
21. Sabbo dukkhūpacāro kāmataṇhāsaṅkhāramūlako , na pana yujjati sabbo nibbidūpacāro kāmataṇhāparikkhāramūlako .
Imāya yuttiyā aññamaññehi kāraṇehi gavesitabbaṃ .
Yathā
V0.23 hi [ yathāha ( sī .)] bhagavā rāgacaritassa puggalassa asubhaṃ desayati , dosacaritassa bhagavā puggalassa mettaṃ desayati .Mohacaritassa bhagavā puggalassa paṭiccasamuppādaṃ desayati .
Yadi hi bhagavā rāgacaritassa puggalassa mettaṃ cetovimuttiṃ deseyya .
Sukhaṃ vā paṭipadaṃ dandhābhiññaṃ sukhaṃ vā paṭipadaṃ khippābhiññaṃ vipassanāpubbaṅgamaṃ vā pahānaṃ deseyya , na yujjati desanā .
Evaṃ yaṃ kiñci rāgassa anulomappahānaṃ dosassa anulomappahānaṃ mohassa
P0.25 anulomappahānaṃ .Sabbaṃ taṃ vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabbaṃ .
Yāvatikā ñāṇassa bhūmi .
Mettāvihārissa sato byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā , byāpādo pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatīti yujjati desanā .
Karuṇāvihārissa sato vihesā cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā , vihesā pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatīti yujjati desanā .
Muditā vihārissa sato arati cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā , arati pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatīti yujjati desanā .
Upekkhāvihārissa sato rāgo cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā , rāgo pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatīti yujjati desanā .
Animittavihārissa sato nimittānusārī tena teneva viññāṇaṃ pavattatīti na yujjati desanā
M0.23 , nimittaṃ pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatīti yujjati desanā .Asmīti vigataṃ ayamahamasmīti na samanupassāmi .
Atha ca pana me kismīti kathasmīti vicikicchā kathaṃkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā , vicikicchā kathaṃkathāsallaṃ pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatīti yujjati desanā .
Yathā vā pana paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa sato kāmarāgabyāpādā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Vitakkasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa sato vitakkavicārasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Upekkhāsukhasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Tatiyaṃ
P0.26 jhānaṃ samāpannassa sato pītisukhasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā , upekkhāsatipārisuddhisahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa sato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā
V0.24 .Ākāsānañcāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa sato rūpasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Viññāṇañcāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa sato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Ākiñcaññāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Ākiñcaññāyatanaṃ
M0.24 samāpannassa sato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā .Nevasaññānāsaññāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa sato saññūpacārā visesāya saṃvattantīti na yujjati desanā , hānāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Saññāvedayitanirodhasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṃvattantīti na yujjati desanā , visesāya saṃvattantīti yujjati desanā .
Kallatāparicitaṃ cittaṃ na ca abhinīhāraṃ khamatīti na yujjati desanā , kallatāparicitaṃ cittaṃ atha ca abhinīhāraṃ khamatīti yujjati desanā .
Evaṃ sabbe navasuttantā yathādhammaṃ yathāvinayaṃ yathāsatthusāsanaṃ
P0.27 sabbato vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabbāti .Tenāha āyasmā mahākaccāyano ‘‘ sabbesaṃ hārānaṃ yā bhūmi yo ca gocaro tesan ’’ ti .
Niyutto yutti hāro .