12. Otaraṇahāravibhaṅgo
42. Tattha
V0.53 katamo otaraṇo hāro ?‘‘ Yo ca paṭiccuppādo ’’ ti .
‘‘ Uddhaṃ adho sabbadhi vippamutto , ayaṃ ahasmīti [ ayamahamasmīti ( sī .) passa udā .61] anānupassī ;
Evaṃ vimutto udatāri oghaṃ , atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā ’’ ti .
‘‘ Uddhan ’’ ti rūpadhātu ca arūpadhātu ca .
‘‘ Adho ’’ ti kāmadhātu .
‘‘ Sabbadhi vippamutto ’’ ti tedhātuke ayaṃ asekkhāvimutti .
Tāniyeva asekkhāni pañcindriyāni , ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Tāniyeva asekkhāni pañcindriyāni vijjā , vijjuppādā avijjānirodho , avijjānirodhā saṅkhāranirodho , saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho , viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho , nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho , saḷāyatananirodhā phassanirodho , phassanirodhā vedanānirodho , vedanānirodhā
P0.64 taṇhānirodho , taṇhānirodhā upādānanirodho , upādānanirodhā bhavanirodho , bhavanirodhā jātinirodho , jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
Ayaṃ paṭiccasamuppādehi otaraṇā .
Tāniyeva
M0.55 asekkhāni pañcindriyāni tīhi khandhehi saṅgahitāni – sīlakkhandhena samādhikkhandhena paññākkhandhena , ayaṃ khandhehi otaraṇā .Tāniyeva asekkhāni pañcindriyāni saṅkhārapariyāpannāni ye saṅkhārā anāsavā , no ca bhavaṅgā , te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā .
Ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā , yaṃ āyatanaṃ anāsavaṃ , no ca bhavaṅgaṃ .
Ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
‘‘ Ayaṃ
V0.54 ahasmīti anānupassī ’’ ti ayaṃ sakkāyadiṭṭhiyā samugghāto , sā sekkhāvimutti , tāniyeva sekkhāni pañcindriyāni .Ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Tāniyeva sekkhāni pañcindriyāni vijjā , vijjuppādā avijjānirodho , avijjānirodhā saṅkhāranirodho , evaṃ sabbo paṭiccasamuppādo .
Ayaṃ paṭiccasamuppādehi otaraṇā .
Sāyeva vijjā paññākkhandho .
Ayaṃ khandhehi otaraṇā .
Sāyeva vijjā saṅkhārapariyāpannā , ye saṅkhārā anāsavā , no ca bhavaṅgā , te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā , ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā , yaṃ āyatanaṃ anāsavaṃ , no ca bhavaṅgaṃ , ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
Sekkhāya ca vimuttiyā asekkhāya ca vimuttiyā vimutto udatāri oghaṃ atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāya .
Tenāha
P0.65 bhagavā ‘‘ uddhaṃ adho ’’ ti . 43.‘‘ Nissitassa [ passa udā .74] calitaṃ , anissitassa calitaṃ natthi , calite asati passaddhi , passaddhiyā sati nati na hoti , natiyā asati āgatigati na hoti , āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti , cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena esevanto dukkhassā ’’ ti .
‘‘ Nissitassa calitan ’’ ti nissayo nāma duvidho taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca .
Tattha yā rattassa cetanā , ayaṃ taṇhānissayo ;
yā mūḷhassa cetanā , ayaṃ diṭṭhinissayo .
Cetanā pana saṅkhārā , saṅkhārapaccayā
M0.56 viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ , evaṃ sabbo paṭiccasamuppādo .Ayaṃ paṭiccasamuppādehi otaraṇā .
Tattha yā rattassa vedanā , ayaṃ sukhā vedanā .
Yā sammūḷhassa vedanā , ayaṃ adukkhamasukhā vedanā , imā dve vedanā vedanākkhandho .
Ayaṃ khandhehi otaraṇā .
Tattha
V0.55 sukhā vedanā dve indriyāni sukhindriyaṃ somanassindriyañca , adukkhamasukhā vedanā upekkhindriyaṃ .Ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Tāniyeva indriyāni saṅkhārapariyāpannāni , ye saṅkhārā sāsavā bhavaṅgā , te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā .
Ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā , yaṃ āyatanaṃ sāsavaṃ bhavaṅgaṃ , ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
‘‘ Anissitassa calitaṃ natthī ’’ ti samathavasena vā taṇhāya anissito vipassanāvase vā diṭṭhiyā anissito .
Yā vipassanā ayaṃ vijjā , vijjuppādā avijjānirodho , avijjānirodhā saṅkhāranirodho , saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho , evaṃ sabbo paṭiccasamuppādo .
Ayaṃ
P0.66 paṭiccasamuppādehi otaraṇā .Sāyeva vipassanā paññākkhandho .
Ayaṃ khandhehi otaraṇā .
Sāyeva vipassanā dve indriyāni – vīriyindriyañca paññindriyañca .
Ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Sāyeva vipassanā saṅkhārapariyāpannā , ye saṅkhārā anāsavā , no ca bhavaṅgā , te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā .
Ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā , yaṃ āyatanaṃ anāsavaṃ , no ca bhavaṅgaṃ .
Ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
‘‘ Passaddhiyā satī ’’ ti duvidhā passaddhi kāyikā ca cetasikā ca .
Yaṃ kāyikaṃ sukhaṃ , ayaṃ kāyapassaddhi .
Yaṃ cetasikaṃ sukhaṃ , ayaṃ cetasikā passaddhi .
Passaddhakāyo sukhaṃ vediyati [ vedayati ( ka .)], sukhino cittaṃ samādhiyati , samāhito yathābhūtaṃ pajānāti , yathābhūtaṃ pajānanto nibbindati , nibbindanto
M0.57 virajjati , virāgā vimuccati , vimuttasmiṃ ‘‘ vimutta ’’ miti [ vimuttamhīti ( sī . ka .)] ñāṇaṃ hoti ,‘‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti pajānāti .So
V0.56 na namati rūpesu , na saddesu , na gandhesu , na rasesu , na phoṭṭhabbesu , na dhammesu khayā rāgassa khayā dosassa khayā mohassa yena rūpena tathāgataṃ tiṭṭhantaṃ carantaṃ paññāpayamāno paññāpeyya , tassa rūpassa khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā rūpasaṅkhaye vimutto , tathāgato atthītipi na upeti , natthītipi na upeti , atthi natthītipi na upeti , nevatthi no natthītipi na upeti .Atha kho gambhīro appameyyo asaṅkheyyo nibbutotiyeva saṅkhaṃ gacchati khayā rāgassa , khayā dosassa , khayā mohassa .
Yāya vedanāya … pe … yāya saññāya .
Yehi saṅkhārehi .
Yena viññāṇena tathāgataṃ
P0.67 tiṭṭhantaṃ carantaṃ paññāpayamāno paññāpeyya , tassa viññāṇassa khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā viññāṇasaṅkhaye vimutto , tathāgato atthītipi na upeti , natthītipi na upeti , atthi natthītipi na upeti , nevatthi no natthītipi na upeti .Atha kho gambhīro appameyyo asaṅkheyyo nibbutotiyeva saṅkhaṃ gacchati khayā rāgassa , khayā dosassa , khayā mohassa .
‘‘ Āgatī ’’ ti idhāgati .
‘‘ Gatī ’’ ti peccabhavo .
Āgatigatīpi na bhavanti ,‘‘ nevidhā ’’ ti chasu ajjhattikesu āyatanesu .
‘‘ Na huran ’’ ti chasu bāhiresu āyatanesu .
‘‘ Na ubhayamantarenā ’’ ti phassasamuditesu dhammesu attānaṃ na passati .
‘‘ Esevanto dukkhassā ’’ ti paṭiccasamuppādo .
So duvidho lokiyo ca lokuttaro ca .
Tattha lokiyo avijjāpaccayā saṅkhārā , yāva jarāmaraṇā .
Lokuttaro sīlavato avippaṭisāro jāyati , yāva nāparaṃ itthattāyāti pajānāti .
Tenāha bhagavā ‘‘ nissitassa calitaṃ anissitassa calitaṃ natthi … pe … esevanto dukkhassā ’’ ti .
44.
‘‘ Ye keci sokā paridevitā vā , dukkhā [ dukkhaṃ ( sī . ka .) passa udā .78] ca lokasmimanekarūpā ;
Piyaṃ paṭiccappabhavanti ete , piye asante na bhavanti ete .
Tasmā
M0.58 hi te sukhino vītasokā , yesaṃ piyaṃ natthi kuhiñci loke ;Tasmā asokaṃ virajaṃ patthayāno , piyaṃ na kayirātha kuhiñci loke ’’ ti .
‘‘ Ye keci sokā paridevitā vā , dukkhā ca lokasmimanekarūpā piyaṃ paṭiccappabhavanti ete ’’ ti – ayaṃ dukkhā vedanā .
‘‘ Piye asante na bhavanti ete ’’ ti – ayaṃ sukhā vedanā .
Vedanā
P0.68 vedanākkhandho .Ayaṃ khandhehi otaraṇā .
Vedanāpaccayā
V0.57 taṇhā , taṇhāpaccayā upādānaṃ , upādānapaccayā bhavo , bhavapaccayā jāti , jātipaccayā jarāmaraṇaṃ , evaṃ sabbaṃ .Ayaṃ paṭiccasamuppādehi otaraṇā .
Tattha sukhā vedanā dve indriyāni – sukhindriyaṃ somanassindriyañca .
Dukkhā vedanā dve indriyāni – dukkhindriyaṃ domanassindriyañca .
Ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Tāniyeva indriyāni saṅkhārapariyāpannāni , ye saṅkhārā sāsavā bhavaṅgā , te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā .
Ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā , yaṃ āyatanaṃ sāsavaṃ bhavaṅgaṃ .
Ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
Tasmā hi te sukhino vītasokā , yesaṃ piyaṃ natthi kuhiñci loke ;
Tasmā asokaṃ virajaṃ patthayāno , piyaṃ na kayirātha kuhiñci loketi .
Idaṃ taṇhāpahānaṃ .
Taṇhānirodhā upādānanirodho , upādānanirodhā bhavanirodho , evaṃ sabbaṃ .
Ayaṃ paṭiccasamuppādehi otaraṇā .
Taṃyeva taṇhāpahānaṃ samatho .
So samatho dve indriyāni satindriyaṃ samādhindriyañca .
Ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Soyeva samatho samādhikkhandho .
Ayaṃ khandhehi otaraṇā .
Soyeva samatho saṅkhārapariyāpanno , ye saṅkhārā anāsavā , no ca bhavaṅgā , te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā .
Ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sā
M0.59 dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā , yaṃ āyatanaṃ anāsavaṃ , no ca bhavaṅgaṃ .Ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
Tenāha bhagavā ‘‘ ye keci sokā ’’ ti .
Kāmaṃ
V0.58P0.69 kāmayamānassa , tassa ce taṃ samijjhati ;Addhā pītimano hoti , laddhā macco yadicchati .
Tassa ce kāmayānassa , chandajātassa jantuno ;
Te kāmā parihāyanti , sallaviddhova ruppati .
Yo kāme parivajjeti , sappasseva [ sabbasseva ( ka .) passa su . ni .774] padā siro ;
Somaṃ visattikaṃ loke , sato samativattatīti .
Tattha yā pītimanatā , ayaṃ anunayo .
Yadāha sallaviddhova ruppatīti , idaṃ paṭighaṃ .
Anunayaṃ paṭighañca pana taṇhāpakkho , taṇhāya ca pana dasarūpīni āyatanāni padaṭṭhānaṃ .
Ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
Tāniyeva dasa rūpīni rūpakāyo nāmasampayutto , tadubhayaṃ nāmarūpaṃ , nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ , saḷāyatanapaccayā phasso , phassapaccayā vedanā , vedanāpaccayā taṇhā , evaṃ sabbaṃ .
Ayaṃ paṭiccasamuppādehi otaraṇā .
Tadeva nāmarūpaṃ pañcakkhandho ;
Ayaṃ khandhehi otaraṇā ;
Tadeva nāmarūpaṃ aṭṭhārasa dhātuyo ;
Ayaṃ dhātūhi otaraṇā ;
Tattha yo rūpakāyo imāni pañca rūpīni indriyāni , yo nāmakāyo imāni pañca arūpīni indriyāni , imāni dasa indriyāni .
Ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Tattha yadāha –
‘‘ Yo kāme parivajjeti , sappasseva padā siro ;
Somaṃ visattikaṃ loke , sato samativattatī ’’ ti .
Ayaṃ saupādisesā nibbānadhātu , ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sāyeva
V0.59 saupādisesā nibbānadhātu vijjā , vijjuppādā avijjānirodho , avijjānirodhā saṅkhāranirodho , evaṃ sabbaṃ .Ayaṃ
P0.70 paṭiccasamuppādehi otaraṇā .Sāyeva
M0.60 vijjā paññākkhandho .Ayaṃ khandhehi otaraṇā .
Sāyeva vijjā dve indriyāni – vīriyindriyaṃ paññindriyañca .
Ayaṃ indriyehi otaraṇā .
Sāyeva vijjā saṅkhārapariyāpannā , ye saṅkhārā anāsavā , no ca bhavaṅgā , te saṅkhārā dhammadhātusaṅgahitā .
Ayaṃ dhātūhi otaraṇā .
Sā dhammadhātu dhammāyatanapariyāpannā , yaṃ āyatanaṃ anāsavaṃ , no ca bhavaṅgaṃ .
Ayaṃ āyatanehi otaraṇā .
Tenāha bhagavā ‘‘ kāmaṃ kāmayamānassā ’’ ti .
Ettāvatā paṭicca indriyakhandhadhātuāyatanāni samosaraṇotaraṇāni bhavanti .
Evaṃ paṭicca indriyakhandhadhātuāyatanāni otāretabbāni .
Tenāha āyasmā mahākaccāyano ‘‘ yo ca paṭiccuppādo ’’ ti .
Niyutto otaraṇo hāro .