问题
选择版本
Nettippakaraṇapāḷi

11. Paññattihāravibhaṅgo

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

11. Paññattihāravibhaṅgo

39. Tattha katamo paññattihāro ?
‘‘ Ekaṃ bhagavā dhammaṃ paññattīhi vividhāhi desetī ’’ ti .
YāP0.57 pakatikathāya desanā .
Ayaṃ nikkhepapaññatti .
Kā ca pakatikathāya desanā , cattāri saccāni .
Yathā bhagavā āha ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti ayaṃ paññatti pañcannaṃ khandhānaṃ channaṃ dhātūnaṃ aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ dvādasannaṃ āyatanānaṃ dasannaṃ indriyānaṃ nikkhepapaññatti .
KabaḷīkāreM0.49 ce , bhikkhave , āhāre atthi rāgo atthi nandī [ nandi ( sī .) passa saṃ . ni .2.64)] atthi taṇhā , patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ .
Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ , atthi tattha nāmarūpassa avakkanti .
Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti , atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi [ buddhi ( ka .)].
Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi , atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti .
Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti , atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ .
Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ , sasokaṃ taṃ , bhikkhave , sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi .
Phasse ce … pe … manosañcetanāya ce , bhikkhave , āhāre .
Viññāṇe ce , bhikkhave , āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā , patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ .
Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ , atthi tattha nāmarūpassa avakkanti .
Yattha atthi nāmarūpassa avakkantiV0.48 , atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi .
Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi , atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti .
Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti , atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ .
Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ , sasokaṃ taṃ , bhikkhave , sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi .
Ayaṃ pabhavapaññatti dukkhassa ca samudayassa ca .
Kabaḷīkāre ce , bhikkhave [ passa saṃ . ni .2.64], āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā , appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ .
Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ , natthi tattha nāmarūpassa avakkanti .
Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti , natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi .
Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi , natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti .
Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti , natthi tatthaP0.58 āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ .
Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ , asokaṃ taṃ , bhikkhave , adaraṃ anupāyāsanti vadāmi .
Phasse ce … pe … manosañcetanāya ce , bhikkhave , āhāre .
Viññāṇe ce , bhikkhave , āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā , appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ .
Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ , natthi tattha nāmarūpassa avakkanti .
Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti , natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi .
Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi , natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti .
Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti , natthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ .
Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ , asokaṃ taṃ , bhikkhave , adaraṃ anupāyāsanti vadāmi .
AyaṃM0.50 pariññāpaññatti dukkhassa , pahānapaññatti samudayassa , bhāvanāpaññatti maggassa , sacchikiriyāpaññatti nirodhassa .
40. Samādhiṃ , bhikkhave , bhāvetha .
Appamatto nipako sato , samāhito , bhikkhave , bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti .
Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti ?
‘‘ Cakkhu [ cakkhuṃ ( ka .) passa saṃ . ni .4.99] aniccan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Rūpā aniccā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ‘‘ cakkhuviññāṇaṃ aniccan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Cakkhusamphasso anicco ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampidaṃ [ yamidaṃ ( sī . ka .)] cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , tampi aniccanti yathābhūtaṃ pajānāti .
SotaṃV0.49 … pe … ghānaṃ … pe … jivhā … pe … kāyo … pe …‘‘ mano anicco ’’ ti [ aniccan ’’ ti ( saṃ . ni .4.100)] yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Dhammā aniccā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Manoviññāṇaṃ aniccan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Manosamphasso anicco ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , tampi aniccanti yathābhūtaṃ pajānāti .
Ayaṃ bhāvanāpaññatti maggassa , pariññāpaññatti dukkhassa , pahānapaññatti samudayassa , sacchikiriyāpaññatti nirodhassa .
RūpaṃP0.59 , rādha , vikiratha vidhamatha viddhaṃsetha vikīḷaniyaṃ [ vikīḷanikaṃ ( sī . ka .) passa saṃ . ni .3.169] karotha , paññāya taṇhakkhayāya paṭipajjatha .
Taṇhakkhayā dukkhakkhayo , dukkhakkhayā nibbānaṃ .
Vedanaṃ … pe ….
Saññaṃ … pe … saṅkhāre viññāṇaṃ vikiratha vidhamatha viddhaṃsetha vikīḷaniyaṃ karotha , paññāya taṇhakkhayāya paṭipajjatha .
Taṇhakkhayā dukkhakkhayo , dukkhakkhayā nibbānaṃ .
Ayaṃ nirodhapaññatti nirodhassa , nibbidāpaññatti assādassa , pariññāpaññatti dukkhassa , pahānapaññatti samudayassa , bhāvanāpaññatti maggassa , sacchikiriyāpaññatti nirodhassa .
‘‘ So idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
AyaṃM0.51 paṭivedhapaññatti saccānaṃ , nikkhepapaññatti dassanabhūmiyā , bhāvanāpaññatti maggassa , sacchikiriyāpaññatti sotāpattiphalassa .
‘‘ So ime āsavā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ āsavasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ āsavanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Ime āsavā asesaṃ nirujjhantī ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Ayaṃ uppādapaññatti khaye ñāṇassa , okāsapaññatti anuppāde ñāṇassa , bhāvanāpaññatti maggassa , pariññāpaññatti dukkhassa , pahānapaññatti samudayassa , ārambhapaññattiV0.50 vīriyindriyassa , āsāṭanapaññatti āsāṭikānaṃ , nikkhepapaññatti bhāvanābhūmiyā , abhinighātapaññatti pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ .
41. Idaṃ ‘‘ dukkhan ’’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
Ayaṃ ‘‘ dukkhasamudayo ’’ ti me , bhikkhave … pe … ayaṃ ‘‘ dukkhanirodho ’’ ti me , bhikkhave … pe ….
Ayaṃ ‘‘ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti me , bhikkhave , pubbeP0.60 ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
Ayaṃ desanāpaññatti saccānaṃ , nikkhepapaññatti sutamayiyā paññāya sacchikiriyāpaññatti anaññātaññassāmītindriyassa , pavattanāpaññatti dhammacakkassa .
‘‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ pariññeyyan ’’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘ So kho panāyaṃ dukkhasamudayo pahātabbo ’’ ti me , bhikkhave … pe …‘‘ so kho panāyaṃ dukkhanirodho sacchikātabbo ’’ ti me , bhikkhave … pe …‘‘ sā kho panāyaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā bhāvetabbā ’’ ti me , bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
Ayaṃ bhāvanāpaññatti maggassa , nikkhepapaññatti cintāmayiyā paññāya , sacchikiriyāpaññatti aññindriyassa .
‘‘ TaṃM0.52 kho panidaṃ dukkhaṃ pariññātan ’’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘ So kho panāyaṃ dukkhasamudayo pahīno ’’ ti me , bhikkhave … pe …‘‘ so kho panāyaṃ dukkhanirodho sacchikato ’’ ti me , bhikkhave … pe …‘‘ sā kho panāyaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā bhāvitā ’’ ti me , bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
Ayaṃ bhāvanāpaññatti maggassa , nikkhepapaññatti bhāvanāmayiyā paññāya , sacchikiriyāpaññatti aññātāvino indriyassa , pavattanāpaññatti dhammacakkassa .
‘‘ TulamatulañcaV0.51 sambhavaṃ , bhavasaṅkhāramavassaji muni ;
Ajjhattarato samāhito , abhindi [ abhidā ( sī . ka .) passa dī . ni .2.169] kavacamivattasambhavan ’’ ti .
‘‘ Tulan ’’ tiP0.61 saṅkhāradhātu .
‘‘ Atulan ’’ ti nibbānadhātu ,‘‘ tulamatulañca sambhavan ’’ ti abhiññāpaññatti sabbadhammānaṃ .
Nikkhepapaññatti dhammapaṭisambhidāya .
‘‘ Bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti pariccāgapaññatti samudayassa .
Pariññāpaññatti dukkhassa .
‘‘ Ajjhattarato samāhito ’’ ti bhāvanāpaññatti kāyagatāya satiyā .
Ṭhitipaññatti cittekaggatāya .
‘‘ Abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti abhinibbidāpaññatti cittassa , upādānapaññatti sabbaññutāya , padālanāpaññatti avijjaṇḍakosānaṃ .
Tenāha bhagavā ‘‘ tulamatulañca sambhavan ’’ ti .
Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ , kāmesu so jantu kathaṃ nameyya ;
Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā , tesaṃ satīmā vinayāya sikkheti .
‘‘ Yo dukkhan ’’ ti vevacanapaññatti ca dukkhassa pariññāpaññatti ca .
‘‘ Yatonidānan ’’ ti pabhavapaññatti ca samudayassa pahānapaññatti ca .
‘‘ Addakkhī ’’ ti vevacanapaññatti ca ñāṇacakkhussa paṭivedhapaññatti ca .
‘‘ Kāmesu so jantukathaṃ nameyyā ’’ ti vevacanapaññatti ca kāmataṇhāya abhinivesapaññatti ca .
‘‘ Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā ’’ ti paccatthikato dassanapaññatti kāmānaṃ .
Kāmā hi aṅgārakāsūpamā maṃsapesūpamā pāvakakappā papātauragopamā ca .
‘‘ Tesaṃ satīmā ’’ ti apacayapaññatti pahānāya , nikkhepapaññatti kāyagatāyaM0.53 satiyā , bhāvanāpaññatti maggassa .
‘‘ Vinayāya sikkhe ’’ ti paṭivedhapaññatti rāgavinayassa dosavinayassa mohavinayassa .
‘‘ Jantū ’’ ti vevacanapaññatti yogissa .
Yadā hi yogī kāmā saṅgoti pajānāti .
So kāmānaṃ anuppādāya kusale dhamme uppādayati , so anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya vāyamati .
AyaṃP0.62 vāyāmapaññatti appattassa pattiyā .
Nikkhepapaññatti oramattikāya asantuṭṭhiyā .
Tattha so uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā vāyamatīti ayaṃ appamādapaññatti bhāvanāya , nikkhepapaññatti vīriyindriyassa , ārakkhapaññatti kusalānaṃ dhammānaṃ , ṭhitipaññatti adhicittasikkhāya .
Tenāha bhagavā ‘‘ yo dukkhamaddakkhi yatonidānan ’’ ti .
‘‘ MohasambandhanoV0.52 loko , bhabbarūpova dissati ;
Upadhibandhano [ upadhisambandhano ( sī .) passa udā .70] bālo , tamasā parivārito ;
Assirī viya [ sassatoriva ( udā .70)] khāyati , passato natthi kiñcanan ’’ ti .
‘‘ Mohasambandhano loko ’’ ti desanāpaññatti vipallāsānaṃ .
‘‘ Bhabbarūpova dissatī ’’ ti viparītapaññatti lokassa .
‘‘ Upadhibandhano bālo ’’ ti pabhavapaññatti pāpakānaṃ icchāvacarānaṃ , kiccapaññatti pariyuṭṭhānānaṃ .
Balavapaññatti kilesānaṃ .
Virūhanāpaññatti saṅkhārānaṃ .
‘‘ Tamasā parivārito ’’ ti desanāpaññatti avijjandhakārassa vevacanapaññatti ca .
‘‘ Assirī viya khāyatī ’’ ti dassanapaññatti dibbacakkhussa , nikkhepapaññatti paññācakkhussa .
‘‘ Passato natthi kiñcanan ’’ ti paṭivedhapaññatti sattānaṃ , rāgo kiñcanaṃ doso kiñcanaṃ moho kiñcanaṃ .
Tenāha bhagavā ‘‘ mohasambandhano loko ’’ ti .
‘‘ Atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ , no cetaṃ , bhikkhave , abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ .
Nayidha [ na idha ( sī . ka .) passa udā .73] jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha .
Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ , tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī ’’ ti .
‘‘ NoP0.63 cetaṃ , bhikkhave , abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ’’ ti desanāpaññatti nibbānassa vevacanapaññatti ca .
‘‘ Nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyethā ’’ ti vevacanapaññatti saṅkhatassa upanayanapaññattiM0.54 ca .
‘‘ Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ’’ ti vevacanapaññatti nibbānassa jotanāpaññatti ca .
‘‘ Tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī ’’ ti ayaṃ vevacanapaññatti nibbānassa , niyyānikapaññatti maggassa , nissaraṇapaññatti saṃsārato .
Tenāha bhagavā ‘‘ no cetaṃ , bhikkhave , abhavissā ’’ ti .
Tenāha āyasmā mahākaccāyano ‘‘ ekaṃ bhagavā dhammaṃ , paññattīhi vividhāhi desetī ’’ ti .
Niyutto paññatti hāro .