16. Samāropanahāravibhaṅgo
50. Tattha
P0.81 katamo samāropano hāro ?‘‘ Ye dhammā yaṃmūlā , ye cekatthā pakāsitā muninā ’’ ti .
Ekasmiṃ padaṭṭhāne yattakāni padaṭṭhānāni otaranti , sabbāni tāni samāropayitabbāni .
Yathā āvaṭṭe hāre bahukāni padaṭṭhānāni otarantīti .
Tattha samāropanā catubbidhā padaṭṭhānaṃ , vevacanaṃ , bhāvanā , pahānamiti .
Tattha katamā padaṭṭhānena samāropanā ?
‘‘ Sabbapāpassa akaraṇaṃ , kusalassa upasampadā ;
Sacittapariyodapanaṃ , etaṃ buddhāna sāsanan ’’ ti .
Tassa kiṃ padaṭṭhānaṃ ?
Tīṇi sucaritāni – kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ – idaṃ padaṭṭhānaṃ ;
tattha yaṃ kāyikañca vācasikañca sucaritaṃ , ayaṃ sīlakkhandho .
Manosucarite yā
V0.68 anabhijjhā abyāpādo ca , ayaṃ samādhikkhandho .Yā sammādiṭṭhi , ayaṃ paññākkhandho .
Idaṃ padaṭṭhānaṃ , tattha sīlakkhandho
M0.69 ca samādhikkhandho ca samatho , paññākkhandho vipassanā .Idaṃ padaṭṭhānaṃ , tattha samathassa phalaṃ rāgavirāgā cetovimutti , vipassanā phalaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti .
Idaṃ padaṭṭhānaṃ .
Vanaṃ vanathassa padaṭṭhānaṃ .
Kiñca vanaṃ ?
Ko ca vanatho ?
Vanaṃ nāma pañca kāmaguṇā , taṇhā vanatho .
Idaṃ padaṭṭhānaṃ .
Vanaṃ
P0.82 nāma nimittaggāho ‘‘ itthī ’’ ti vā ‘‘ puriso ’’ ti vā .Vanatho nāma tesaṃ tesaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ anubyañjanaggāho ‘‘ aho cakkhu , aho sotaṃ , aho ghānaṃ , aho jivhā , aho kāyo , iti .
Idaṃ padaṭṭhānaṃ .
Vanaṃ nāma cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni apariññātāni .
Yaṃ tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ , ayaṃ vanatho .
Idaṃ padaṭṭhānaṃ .
Vanaṃ nāma anusayo .
Vanatho nāma pariyuṭṭhānaṃ .
Idaṃ padaṭṭhānaṃ .
Tenāha bhagavā ‘‘ chetvā vanañca vanathañcā ’’ ti .
Ayaṃ padaṭṭhānena samāropanā .
51. Tattha katamā vevacanena samāropanā ?
Rāgavirāgā cetovimutti sekkhaphalaṃ ;
avijjāvirāgā paññāvimutti asekkhaphalaṃ .
Idaṃ vevacanaṃ .
Rāgavirāgā cetovimutti anāgāmiphalaṃ ;
avijjāvirāgā paññāvimutti aggaphalaṃ arahattaṃ .
Idaṃ vevacanaṃ .
Rāgavirāgā cetovimutti kāmadhātusamatikkamanaṃ ;
avijjāvirāgā paññāvimutti tedhātusamatikkamanaṃ .
Idaṃ vevacanaṃ .
Paññindriyaṃ , paññābalaṃ , adhipaññāsikkhā , paññākkhandho , dhammavicayasambojjhaṅgo , upekkhāsambojjhaṅgo , ñāṇaṃ , sammādiṭṭhi , tīraṇā , santīraṇā , hirī , vipassanā , dhamme ñāṇaṃ , sabbaṃ , idaṃ vevacanaṃ .
Ayaṃ vevacanena samāropanā .
Tattha katamā bhāvanāya samāropanā ?
Yathāha bhagavā ‘‘ tasmātiha tvaṃ bhikkhu kāye kāyānupassī viharāhi , ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ’’.
Ātāpīti
P0.83 vīriyindriyaṃ .Sampajānoti paññindriyaṃ .
Satimāti satindriyaṃ .
Vineyya loke abhijjhādomanassanti samādhindriyaṃ .
Evaṃ kāye kāyānupassino viharato cattāro satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti .
Kena kāraṇena ?
Ekalakkhaṇattā catunnaṃ indriyānaṃ .
Catūsu satipaṭṭhānesu bhāviyamānesu cattāro sammappadhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti .
Catūsu sammappadhānesu bhāviyamānesu cattāro iddhipādā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti .
Catūsu iddhipādesu bhāviyamānesu pañcindriyāni bhāvanāpāripūriṃ gacchanti .
Evaṃ sabbe
M0.70 .Kena kāraṇena ?
Sabbe hi
V0.69 bodhaṅgamā dhammā bodhipakkhiyā niyyānikalakkhaṇena ekalakkhaṇā , te ekalakkhaṇattā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti .Ayaṃ bhāvanāya samāropanā .
Tattha katamā pahānena samāropanā ?
Kāye kāyānupassī viharanto ‘‘ asubhe subhan ’’ ti vipallāsaṃ pajahati , kabaḷīkāro cassa āhāro pariññaṃ gacchati , kāmupādānena ca anupādāno bhavati , kāmayogena ca visaṃyutto bhavati , abhijjhākāyaganthena ca vippayujjati , kāmāsavena ca anāsavo bhavati , kāmoghañca uttiṇṇo bhavati , rāgasallena ca visallo bhavati , rūpūpikā [ rūpupikā ( ka .) evamuparipi ] cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati , rūpadhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati , na ca chandāgatiṃ gacchati .
Vedanāsu vedanānupassī viharanto ‘‘ dukkhe sukhan ’’ ti vipallāsaṃ pajahati , phasso cassa āhāro pariññaṃ gacchati , bhavūpādānena ca anupādāno bhavati , bhavayogena ca visaṃyutto bhavati , byāpādakāyaganthena ca vippayujjati , bhavāsavena ca anāsavo bhavati , bhavoghañca
P0.84 uttiṇṇo bhavati , dosasallena ca visallo bhavati , vedanūpikā cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati , vedanādhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati , na ca dosāgatiṃ gacchati .Citte cittānupassī viharanto ‘‘ anicce niccan ’’ ti vipallāsaṃ pajahati , viññāṇaṃ cassa āhāro pariññaṃ gacchati , diṭṭhupādānena ca anupādāno bhavati , diṭṭhiyogena ca visaṃyutto bhavati , sīlabbataparāmāsakāyaganthena ca vippayujjati , diṭṭhāsavena ca anāsavo bhavati , diṭṭhoghañca uttiṇṇo bhavati , mānasallena ca visallo bhavati , saññūpikā cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati , saññādhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati , na ca bhayāgatiṃ gacchati .
Dhammesu dhammānupassī viharanto ‘‘ anattani [ anattaniye ( sī .) passa a . ni .4.49] attā ’’ ti vipallāsaṃ pajahati , manosañcetanā cassa āhāro pariññaṃ gacchati , attavādupādānena ca anupādāno bhavati , avijjāyogena ca visaṃyutto bhavati , idaṃsaccābhinivesakāyaganthena ca vippayujjati , avijjāsavena ca anāsavo bhavati , avijjoghañca uttiṇṇo bhavati , mohasallena ca visallo bhavati
M0.71 , saṅkhārūpikā cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati , saṅkhāradhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati , na ca mohāgatiṃ gacchati .Ayaṃ pahānena samāropanā .
Tenāha
V0.70 āyasmā mahākaccāyano –‘‘ Ye dhammā yaṃ mūlā , ye cekatthā pakāsitā muninā ;
Te samāropayitabbā , esa samāropano hāro ’’ ti .
Niyutto samāropano hāro .
Niṭṭhito ca hāravibhaṅgo .