Paññā-niddesa
55.
Paññaṃ
M0.144 pathamamesehi ,Paññā-balaṃ bahuttamaṃ ;
Kula-putta balaṃ paññā ,
Kiṃhināma na sādhyati .
56.
Aneka-saṃsayucchedi
M0.146 ,Parokkhatthassa dassakaṃ ;
Sabbassa locanaṃ satthaṃ ,
Yassa natthyandhameva so .
57.
Paññā
M0.148 sutaṃ vinicchindi ,Kitti-siloka-vaḍḍhanī ;
Paññāsahito naro idha ,
Api sukhānivindati .
58.
Sabbaññubuddha-pacceka
M0.149 ,Catusacca-sutā iti ;
Catu-buddhesu ekova ,
Bahussuto naro bhave .
59.
Lekhacheko
M0.150 vācacheko ,Ganthacheko suvācako ;
Vidhāyakacheko sūro ,
Niddukkhova sakammani .
60.
Paññā
M0.152 hi seṭṭhā kusalā vadanti ,Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ ;
Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo ,
Anvāyikā paññāvato bhavanti .
61.
Sevetha
M0.154 buddhe nipuṇe bahussutte ,Uggāhako ca paripucchako ;
Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni ,
Evaṃ karo paññavā hoti macco .
62.
Vayena
M0.156 yasa-pucchāhi ,Tiṭṭha-vāsena yoniso ;
Sākacchā snehasaṃsevā ,
Patirūpa-vāsenaca .
63.
Etāni aṭṭhaṭhānāni ,
Buddhi-visada-kāraṇā ;
Yesaṃ etāni sambhonti ,
Tesaṃ buddhi pabhijjati .
64. Cattārome
M0.158 bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti .Katame cattāro .
Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti .
Ime kho bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti .
65.
Cakkhupasāda-sampanno
M0.160 ,Acchimantañca passati ;
Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ ,
Andho sabbaṃ na passati .
66.
Passatti
M0.161 passo passantaṃ ,A-passantañca passati ;
A-passanto a-passantaṃ ,
Passantañca na passati .
67.
Pākaṭaṃ
M0.162 a-paṭicchannaṃ ,Rūpaṃ pasāda-cakkhunā ;
Nāññaṃ passatti sabbaṃpi ,
Tathato ñāṇa-cakkhunā .
68.
Sujanāsujanā
M0.164 sabbe ,Guṇenāpi vivekino ;
Vivekaṃ na samāyanti ,
A-vivekījanantike .
69.
Yo
M0.165 ca uppatitaṃ atthaṃ ,Na khippamanubujjhati ;
A-mittavasamanveti ,
Pacchā ca anutappati .
70.
Evaṃ
M0.166 mahiddhikā paññā ,Nipuṇā sādhucintinī ;
Diṭṭhadhamma-hitatthāya ,
Samparāya-sukhāya vā .
71.
Taṃ
M0.168 balānaṃ balaṃ seṭṭha ,Agga paññābalaṃ balaṃ ;
Paññābalenupatthaddho ,
Etthaṃ vindati paṇḍitto .
72.
Yena
M0.170 ñāṇena bujjhanti ,Ariyā kata-kiccataṃ ;
Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ ,
Vāyāmetha jinorasā .
73.
Paññāratanamālassa
M0.171 ,Na ciraṃ vattate bhavo ;
Khippaṃ dasseti amataṃ ,
Na ca so rocate bhave .
74.
Pamādamanuyuñjanti
M0.173 ,Bālā dummedhino janā ;
Appamādañca medhāvī ,
Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati .
75.
Dhana-puñña-dhī-lābhena
M0.174 ,Kālaṃ khiyyati paṇḍito ;
Kīḷanena ca dummedho ,
Niddāya kalahena vā .
76.
Pamādaṃ
M0.176 appamādena ,Yadā nūdati paṇḍito ;
Paññāpāsāda-māruyha ,
A-soko sokiniṃ pajaṃ ,
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe ,
Dhīro bāle avekkhati .
77.
Natti
M0.178 attasamaṃ pemaṃ ,Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ ;
Natthi paññāsamā ābhā ,
Vuṭṭhi ve paramā sarā .
78.
Diṭṭhe
M0.180 dhamme ca yo attho ,Yo cattho samparāyiko ;
Atthābhisamayā dhīro ,
Paṇḍitoti pavuccati .
79.
Na
M0.181 tena paṇḍito hoti ,Yāvatā bahu bhāsati ;
Khemī a-verī a-bhayo ,
Paṇḍitotti pavuccati .
80.
Yamhi
M0.183 saccañca dhammo ca ,A-hiṃsā saṃyamo damo ;
Sa ve vantamalo dhīro ,
Thero iti pavuccatti .
81.
Saka-guṇaṃ
M0.185 saka-dosaṃ ,Yo jānāti sapaṇḍito ;
Para-guṇaṃ para-dosaṃ ,
Yo jānāti sapaṇḍito .
82.
Sati-vīriya-paññāya
M0.186 ,Yo karoti iriyāpathe ;
So paṇḍito have bhave ,
Ubhayattha-pariggaho .
83.
Kataññū
M0.187 vijjā-sampanno ,Jātimā dhanavā have ;
So vicāraṇa-sīlo ca ,
Niddukkho paṇḍito bhave .
Sabbe
M0.189 kammassakā sattā ,Kammaṃ satte vibhajjati .
84.
Yo passati paccakkhatthaṃ ,
Yo ca saṃsāratthaṃ tesu ;
Pacchimova pūjanīyo ,
Ubhayattha-sudiṭṭhattā .
85.
Appena
M0.191 anavajjena ,Santuṭṭho sulabhena ca ;
Mattaññū subharo hutvā ,
Careyya paṇḍito naro .
86.
Attānameva
M0.192 pathamaṃ ,Patirūpe nivesaye ;
Athaññamanusāseyya ,
Na kilisseyya paṇḍito .
87.
Uttama-parisāya
M0.193 ve ,Utttamaṃ vācamuttamo ;
Bhaṇeyyākhepa-vitthāraṃ ,
Sā anagghyā lokattaye .
88.
Paṇḍitassa
M0.194 subhāsittaṃ ,Paṇḍitova sujāniyā ;
Dummedho taṃ na jānāti ,
Dhīro dhīraṃ mamāyati .
89.
Yena
M0.196 kenaci vaṇṇena ,Paro labhati rūppanaṃ ;
Attho vācāya ce hoti ,
Taṃ na bhāseyya paṇḍito .
90.
Bhuñjanatthaṃ
M0.197 kathanatthaṃ ,Mukhaṃ hotītti no vade ;
Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ ,
Vacanaṃ paṇḍito naro .
91.
Para-sattitto
M0.198 sa-sattiṃ ,Dujjāno hi naro mite ;
Ce jāne saka-sattiṃca ,
Kā kathā para-sattiyā .
92.
Katta-guṇaṃ
M0.199 paresaṃ yo ,Paṭikaroti paṇḍito ;
Jānāti so ācikkhati ,
Na bālo guṇa-māmako .
93.
Pabhūtaṃ
M0.200 neva kātabbaṃ ,Bhavissaṃ neva cintaye ;
Vattamānena kālena ,
Vicaranti vicakkhaṇā .
94.
Dhammesu
M0.201 sati icchitā ,Rasesu loṇamicchitaṃ ;
Rāja-kiccesu amaccaṃ ,
Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ .
95.
Khattiyo
M0.203 seṭṭho jane tasmiṃ ,Ye gottapaṭisārino ;
Vijjā-caraṇa-sampanno ,
So seṭṭho deva-mānuse .
96.
Sambuddho
M0.204 dvipadaṃ seṭṭho ,Ājānīyo catuppadaṃ ;
Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ ,
Yo ca puttānamassavo .
97.
Sātthako
M0.207 ca a-sammoho ,Sappāyo gocaro tathā ;
Cattārimāni sikkheyyuṃ ,
Sampajaññābhivaḍḍhakā .
98.
Paññañca
M0.208 kho a-sussusaṃ ,Na koci adhigacchati ;
Bahussutaṃ anāgamma ,
Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ .
99.
Adhippāyo
M0.210 sudubbodho ,Yasmā vijjati pāḷiyaṃ ;
Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe ,
Garuṃ garumataṃ vidū .