Cāritta-niddesa
100.
Attā
M0.213 hi attano nātho ,Ko hi nātho paro siyā ;
Attanā hi sudantena ,
Nāthaṃ labhati dullabhaṃ .
101.
Attānañce
M0.214 piyaṃ jaññā ,Rakkheyya naṃ surakkhitaṃ ;
Tiṇṇamaññataraṃ yāmaṃ ,
Paṭijaggeyya paṇḍito .
102.
Attanā
M0.216 kurute lakkhiṃ ,A-lakkhiṃ kurutettanā ;
Na hi lakkhiṃ a-lakkhiṃ vā ,
Añño aññassa kārako .
103.
Na
M0.218 pīḷitā atta-dukkhena dhīrā ,Sukhapphalaṃ kammaṃ pariccajanti ;
Sammohitāvāpi sukhena mattā ,
Na pāpa-kammañca samācaranti .
104.
Yo
M0.219 neva nindaṃ nappasaṃsaṃ ,Ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ ;
Sirīca lakkhīca apeti tamhā ,
Āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā .
105.
Sādhu
M0.221 dhammaruci rājā ,Sādhu paññāṇavā naro ;
Sādhu mittānama-ddubbho ,
Pāpassa a-karaṃ sukhaṃ .
106.
Kalyāṇakārī
M0.222 kalyāṇaṃ ,Pāpakārī ca pāpakaṃ ;
Yādisaṃ vapatte bījaṃ ,
Tādisaṃ vahate phalaṃ .
107.
Jīvaṃ
M0.224 paññāya rakkheyya ,Dhanaṃ kammena rakkhaye ;
Evaṃ hyarogo sukhito ,
Porāṇaka-vaco idaṃ .
108.
Anupubbena
M0.226 medhāvī ,Thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe ;
Kammāro rajatasseva ,
Niddame malamattano .
109.
Vācānurakkhī
M0.228 manasā susaṃvuto ,Kāyena ca nākusalaṃ kayirā ;
Etetayo kammapathevisodhaye ,
Ārādhaye maggamisi-ppaveditaṃ .
110.
A-sante
M0.230 nopaseveyya ,Sante seveyya paṇḍito ;
A-santo nirayaṃ yanti ,
Santo pāpenti suggatiṃ .
111.
A-karontopi
M0.232 ce pāpaṃ ,Karontaṃ mupasevati ;
Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ ,
A-vaṇṇo cassa rūhati .
112.
Saṅghāgato
M0.233 aniṭṭhehi ,Ambopi madhurapphalo ;
Tittapubbova pā eva ,
Manusso tu sa-jīvako .
113.
Nihīna-sevito
M0.234 poso ,Nihīyati ca sabbadā ;
Kadāci na ca hāyetha ,
Tulyasevīpi attanā .
114.
Vaṇṇa-gandha-rasopeto
M0.237 ,Amboyaṃ ahuvā pure ;
Tameva pūjaṃ labhamāno ;
Kenambo kaṭukapphalo .
115.
Pucimanda-parivāro
M0.238 ,Ambo te dadhivāhana ;
Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ ,
Sākhā sākhaṃ nisevare ;
Asātta-sannivāsena ,
Tenambo kaṭukapphalo .
116.
Pāmokkha-bhajanaṃ
M0.240 khippaṃ ,Attha-kāmo su-vuḍḍhiyaṃ ;
Bhaje uttari attanā ,
Tasmā udeti paṇḍito .
117.
Kāco
M0.241 kañcana-saṃsaggā ,Dhatte māra-katiṃ jutiṃ ;
Tathā saṃsannidhānena ,
Mūḷho yāti pavīṇataṃ .
118.
Kīṭopi
M0.243 sumano-saṅgā ,Ārohati sataṃ siro ;
Asmāpi yāti devatvaṃ ,
Mahabbhi suppatiṭṭhito .
119.
Sabbhireva
M0.245 samāsetha ,Sabbhi kubbetha sandhavaṃ ;
Sataṃ saddhammamaññāya ,
Paññaṃ labhati nāññato .
120.
Sabbhireva
M0.246 samāsetha ,Sabbhi kubbetha sandhavaṃ ;
Sataṃ saddhammamaññāya ,
Sabba-dukkhā pamuccatti .
121.
Sakiṃdeva
M0.247 kulaputta ,Sabbhi hoti samāgamo ;
Sā naṃ saṅgati pāleti ,
Nāsabbhi bahu saṅgamo .
122.
Seyyo
M0.249 a-mitto medhāvī ,Yañce bālānukampako .
123.
Sīlavantaṃ
M0.250 paññavantaṃ ,Divā nissaya-dāyakaṃ ;
Bahussutaṃ gavesanto ,
Bhajeyya attha-māmako .
124.
Pāpa-mitte
M0.251 vivajjetvā ,Bhajeyyuttama-puggalaṃ ;
Ovāde cassa tiṭṭheyya ,
Patthento a-calaṃ sukhaṃ .
125.
Na
M0.253 bhaje pāpake mitte ,Na bhaje purisādhame ;
Bhajetha mittte kalyāṇe ,
Bhajetha purisuttame .
126.
Anavajjaṃ
M0.254 mukhamboja ,Manavajjā ca bhāratī ;
Alaṅkatāva sobhante ,
Kiṃsu te niralaṅkatā .
127.
Na
M0.256 hi vaṇṇena sampannā ,Mañjukā piya-dassinā ;
Kharā vācā piyā hoti ,
Asmiṃ loke paramhi ca .
128.
Nanu
M0.257 passasimaṃ kāḷiṃ ,Dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ ;
Kolilaṃ saṇha-vācena ,
Bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ .
129.
Tasmā
M0.257 sakhila-vācāya ,Manta-bhāṇī anuddhato ;
Atthaṃ dhammañca dīpeti ,
Madhuraṃ tassa bhāsitaṃ .
130.
Tameva
M0.260 vācaṃ bhāseyya ,Yā sattānaṃ na tāpaye ;
Pare ca na vihiṃseyya ,
Sā ve vācā subhāsitā .
131.
Piyaṃ
M0.261 vācaṃva bhāseyya ,Yā vācā paṭinanditā ;
Yaṃ anādāya pāpāni ;
Paresaṃ bhāsate piyaṃ .
132.
Saccaṃ
M0.262 ve amatā vācā ,Esa dhammo sanantano ;
Sacce atthe ca dhamme ca ,
Āhu santo patiṭṭhitā .
133.
Subhāsitañca
M0.264 dhammañca ,Piyañca saccameva ca ;
Catu-aṅgehi sampannaṃ ,
Vācaṃ bhāseyya paṇḍito .
134.
Manāpameva
M0.265 bhāseyya ,Nāmanāpaṃ kudācanaṃ ;
Manāpaṃ bhāsamānassa ,
Siddhaṃ piyosadhaṃ bhave .
135.
Yaṃ
M0.266 vadeyya taṃ kareyya ,Yaṃ na vade na taṃ kare ;
A-karontaṃ bhāsamānaṃ ,
Parijānanti paṇḍitā .
136.
Rahovādaṃ
M0.268 na bhāseyya ,Na sammukhā khiṇaṃ bhaṇe ;
A-taramānova bhaṇeyya ,
Taramānova no bhaṇe .
137.
Māvoca
M0.269 pharusaṃ kiñci ,Vuttā paṭivadeyyuṃ taṃ ;
Dukkhā hi sārambhakathā ,
Paṭidaṇḍā phuseyyuṃ taṃ .
138.
Saka-yuttaṃ
M0.270 kare kammaṃ ,Saka-yuttaṃ vaciṃ bhaṇe ;
A-yuttake dhanaṃ naṭṭhaṃ ,
A-yutte jīvitaṃ khaye .
139.
Ye
M0.272 vuḍḍhamapacāyanti ,Narā dhammassa dhakāvidā ;
Diṭṭhe dhammeva pāsaṃsā ,
Samparāye ca suggatiṃ .
140.
Porī-kathaṃ-va
M0.274 bhāseyya ,Yuttā kathā hi pūrino ;
Bhāti-mattañca bhātāti ,
Pitu-mattaṃ pitā iti .
141.
Dānañca
M0.275 piya-vajjañca ,Attha-cariyā ca yā idha ;
Samānattatā dhammesa ,
Tattha tattha yathārahaṃ .
142.
Sakiṃ
M0.277 vadanti rājāno ,Sakiṃṃ samaṇa-brāhmaṇā ;
Sakiṃva purisā loke ,
Esadhammo sanantano .
143.
Eka-vācaṃva
M0.278 dvevācaṃ ,Bhaṇeyya anukampako ;
Taduttari na bhāseyya ,
Dāsovayyassa santike .
144.
Tasseva
M0.279 tena pāpiyo ,Yo kuddhaṃ paṭikujjhatti ;
Kuddhaṃ a-paṭikujjhanto ,
Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ .
145.
Ubhinnamatthaṃ
M0.281 carati ,Attano ca parassa ca ;
Paraṃ saṃkupitaṃ ñatvā ,
Yo sato upasammati .
Attānaṃ
M0.282 rakkhanto paraṃ rakkhati ,Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati .
146.
Sīla-samādhi-paññānaṃ
M0.283 ,Khantī padhāna-kāraṇaṃ ;
Sabbepi kusalā dhammā ,
Khantyāyattāva vaḍḍhare .
147.
Khamā-khagga-karetassa
M0.284 ,Dujjano kiṃ karissati ;
A-tiṇe patito vahni ,
Sayamevūpasammati .
148.
Sussusā
M0.285 savaṇañceva ,Gahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā ;
Uhāpohatthaviññāṇaṃ ,
Tatva-ññāṇañcadhīguṇaṃ .
149.
Yassete
M0.286 caturo dhammā ,Atthi posesu paṇḍita ;
Saccaṃ dhammo dhīti cāgo ,
Diṭṭhaṃ so ativattati .
150.
Vejjo
M0.288 purohito mantī ,Vedaññotra catutthako ;
Pabhāta-kāle daṭṭhabbā ,
Niccaṃ sva-sīrimicchatā .
151.
Mittānaṃ
M0.289 santikaṃ gacche ,Kāle na rattiyaṃ kisaṃ ;
Ce bahuṃ bhijje cinitvā ,
Taṃ mittesu samākare .
152.
Na
M0.291 paresaṃ vilomāni ,Na paresaṃ katākataṃ ;
Attanova avekkheyya ,
Katāni a-katāni ca .
153.
Desa-jāti-pubbe-carā
M0.293 ,Anu-carā jano kare ;
Paresaṃ vedhakaṃ māyaṃ ,
Taṃ jānitvā sakhaṃ kare .
154.
Parittaṃ
M0.294 dārumāruyha ,Yathā sīde mahaṇṇave ;
Evaṃ kusītamāgamma ,
Sādhu-jīvīpi sīdati ;
Tasmā taṃ parivajjeyya ,
Kusītaṃ hīna-vīriyaṃ .
155.
Alasañca
M0.296 pamādo ca ,Anuṭṭhānaṃ a-saṃyamo ;
Niddā tandi ca te chidde ,
Sabbaso taṃ vivajjaye .
156.
Cajeyya
M0.297 dummittaṃ bālaṃ ,Āsīvisaṃva māṇavo ;
Bhañjeyya pāpakaṃ kammaṃ ,
Naḷāgāraṃva kuñjaro .
157.
Na
M0.299 hi aññañña-cittānaṃ ,Itthīnaṃ purisāna vā ;
Nānāvīkatvā saṃsaggaṃ ,
Tādisaṃ pica nāsmase .
158.
Nāsmase
M0.300 kata-pāpamhi ,Nāsmase alika-vādine ;
Nāsmate attatthapaññamhi ,
Atta-santepi nāsmate .
159.
Ghatāsanaṃ
M0.301 kuñjaraṃ kaṇha-sappaṃ ,Muddhā-bhisittaṃ pamadā ca sabbā ;
Ete naro niccasato bhajetha ,
Tesaṃ have dubbidū sabba-bhāvo .
160.
Itthīnaṃ
M0.303 dujjanāna-ñca ,Vissāso no-pa pajjate ;
Vise siṅgimhi nadiyaṃ ,
Roge rāja-kulamhi ca .
161.
Itthi-dhutto
M0.304 surā-dhutto ,Akkha-dhutto ca yo naro ;
Laddhaṃ laddhaṃ vināseti ,
Taṃ parābhavato mukhaṃ .
162.
Pāpa-mitto
M0.306 pāpa-sakho ,Pāpa-ācāra gocaro ;
Asmā lokā paramhā ca ,
Ubhayā dhaṃsate naro .
163.
Maccherena
M0.307 yasaṃ hataṃ ,Kuppanena guṇo hato ;
Kūṭena nassate saccaṃ ,
Khuddena dhamma-rakkhanaṃ .
164.
Akkha-devī
M0.309 dhanāni ca ,Vināso hoti āpadā ;
Ṭhiti hatā pamādo ca ,
Dvijaṃ bhikkhuñca nassati .
165.
Pesuññena
M0.310 kulaṃ hataṃ ,Mānena hitamattano ;
Duccaritena mānuso ,
Daliddāyādaro hato .
166.
A-mānanā
M0.312 yattha siyā ,Santānaṃpi vimānanā ;
Hīna-sammānanāvāpi ,
Na tattha vasatiṃ vase .
167.
Yatthālaso
M0.313 ca dakkho ca ,Sūro bhīru ca pūjiyā ;
Na tattha santo vasanti ,
A-visesa-kare nare .
168.
No
M0.315 ce assa sakā-buddhi ,Vinayo vā su-sikkhito ;
Vane andha-mahiṃsova ,
Careyya bahuko jano .
169.
Phalaṃ
M0.316 ve kadaliṃ hanti ,Phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ ;
Sakkāro kā-purisaṃ hanti ,
Gabbho assatariṃ yathā .
170.
Vajjañca vajjato ñatvā ,
A-vajjañca a-vajjato ;
Sammādiṭṭhi-samādānā ,
Sattā gacchantti suggatiṃ .