15. Aṭṭhānapāḷi
(15)2. Aṭṭhānapāḷi-dutiyavaggavaṇṇanā
278. Apubbaṃ
V1.348 acariman ti ettha cakkaratanapātubhāvato pubbe pubbaṃ , tasseva antaradhānato pacchā carimaṃ .
Tattha dvidhā cakkaratanassa antaradhānaṃ hoti cakkavattino kālakiriyāya vā pabbajjāya vā .
Antaradhāyamānañca pana taṃ kālakiriyato vā pabbajjato vā sattame divase antaradhāyati , tato paraṃ cakkavattino pātubhāvo avārito .
Kasmā pana ekacakkavāḷe dve cakkavattino na uppajjantīti ?
Vivādupacchedato , acchariyabhāvato , cakkaratanassa mahānubhāvato ca .
Dvīsu hi uppajjantesu ‘‘ amhākaṃ rājā mahanto , amhākaṃ rājā mahanto ’’ ti vivādo uppajjeyya ,‘‘ ekasmiṃ dīpe cakkavattī , ekasmiṃ dīpe cakkavattī ’’ ti ca anacchariyo bhaveyya .
Yo cāyaṃ cakkaratanassa dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesuP2.15 issariyānuppadānasamattho mahānubhāvo , sopi parihāyetha .
Iti vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca na ekacakkavāḷe dve uppajjanti . 279. Yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddhoti ettha tiṭṭhatu tāva sabbaññuguṇe nibbattetvā lokanittharaṇasamattho buddhabhāvo , paṇidhānamattampi itthiyā na sampajjati .
‘‘ Manussattaṃ liṅgasampatti , hetu satthāradassanaṃ ;
Pabbajjā guṇasampatti , adhikāro ca chandatā ;
Aṭṭha dhammasamodhānā , abhinīhāro samijjhatī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.59)–
Imāni
M1.363 hi paṇidhānasampattikāraṇāni .
Iti paṇidhānampi sampādetuṃ asamatthāya itthiyā kuto buddhabhāvoti .
‘‘ Aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddho ’’ ti vuttaṃV1.349 .
Sabbākāraparipūrova puññussayo sabbākāraparipūrameva attabhāvaṃ nibbattetīti purisova arahaṃ hoti sammāsambuddho , na itthī . 280. Rājā assa cakkavattītiādīsupi yasmā itthiyā kosohitavatthaguyhatādīnaṃ abhāvena lakkhaṇāni na paripūranti , itthiratanābhāvena sattaratanasamaṅgitā na sampajjati , sabbamanussehi ca adhiko attabhāvo na hoti .
Tasmā ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī ’’ ti vuttaṃ .
281. Yasmā ca sakkattādīni tīṇi ṭhānāni uttamāni , itthiliṅgañca hīnaṃ , tasmā cassā sakkattādīnipi paṭisiddhāni .
Nanu ca yathā itthiliṅgaṃ , evaṃ purisaliṅgampi brahmaloke natthi .
Tasmā ‘‘ yaṃ puriso brahmattaṃ kāreyya , ṭhānametaṃ
P2.16 vijjatī ’’ tipi na vattabbaṃ siyāti .
No na vattabbaṃ .
Kasmā ?
Idha purisassa tattha nibbattanato .
Brahmattanti hi mahābrahmattaṃ adhippetaṃ .
Itthī ca idha jhānaṃ bhāvetvā kālaṃ katvā brahmapārisajjānaṃ sahabyataṃ upapajjati , na mahābrahmānaṃ .
Puriso pana tattha nuppajjatīti na vattabbo .
Samānepi cettha ubhayaliṅgābhāve purisasaṇṭhānāva brahmāno , na itthisaṇṭhānā .
Tasmā suvuttamevetaṃ . 284. Kāyaduccaritassātiādīsu yathā nimbabījakosātakibījādīni madhuraṃ phalaṃ na nibbattenti , asātaṃ amadhurameva nibbattenti , evaṃ kāyaduccaritādīni madhuraṃ vipākaṃ na nibbattenti , amadhurameva nibbattenti .
Yathā ca ucchubījasālibījādīni madhuraṃ sādurasameva phalaṃ nibbattenti , na asātaṃ kaṭukaṃ .
Evaṃ kāyasucaritādīni madhurameva vipākaṃ nibbattenti , na amadhuraṃ .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Yādisaṃ vapate bījaṃ , tādisaṃ harate phalaṃ ;
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ , pāpakārī ca pāpakan ’’ ti .( saṃ . ni .1.256);
Tasmā
V1.350M1.364 ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ kāyaduccaritassā ’’ tiādi vuttaṃ .