Issues
Select Version
Ekakanipātapāḷi

(16)1. Ekadhammapāḷi-paṭhamavaggavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

(16)1. Ekadhammapāḷi-paṭhamavaggavaṇṇanā

296. EkadhammapāḷiyaṃV1.352 ekadhammoti ekasabhāvo . Ekantanibbidāyāti ekantena vaṭṭe nibbindanatthāya ukkaṇṭhanatthāya . Virāgāyāti vaṭṭe virajjanatthāya , rāgādīnaṃ vā kilesānaṃ virajjanāya vigamāya . NirodhāyātiP2.19 rāgādīnaṃ nirodhāya appavattikaraṇatthāya , vaṭṭasseva vā nirujjhanatthāya . Upasamāyāti kilesavūpasamanatthāya , abhiññāyāti aniccādivasena lakkhaṇattayaṃ āropetvā abhijānanatthāya . Sambodhāyāti catunnaṃ saccānaṃ bujjhanatthāya ,‘‘ bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇan ’’ tiM1.366 ( mahāni .191; cūḷani . khaggavisāṇasuttaniddeso 121) evaṃ vuttassa vā catumaggañāṇassa paṭivijjhanatthāya . Nibbānāyāti appaccayanibbānassa sacchikaraṇatthāya . Iti bhagavā imehi sattahi padehi buddhānussatikammaṭṭhānassa vaṇṇaṃ kathesi . Kasmā ? Mahājanassa ussāhajananatthaṃ visakaṇṭakavāṇijo viya attano paṇiyassa . Visakaṇṭakavāṇijo nāma guḷavāṇijo vuccati . So kira guḷaphāṇitakhaṇḍasakkarādīni sakaṭenādāya paccantagāmaṃ gantvā ‘‘ visakaṇṭakaṃ gaṇhatha , visakaṇṭakaṃ gaṇhathā ’’ ti ugghosesi . Taṃ sutvā gāmikā ‘‘ visaṃ nāma kakkhaḷaṃ ghoraṃ . Yo naṃ khādati , so marati . Kaṇṭakampi vijjhitvā māreti , ubhopete kakkhaḷā . Ko ettha ānisaṃso ’’ ti gehadvārāni thakesuṃ , dārake ca palāpesuṃ . Taṃ disvā vāṇijo ‘ avohārakusalā ime gāmikā , handa ne upāyena gāhāpemī ’’ ti ‘‘ atimadhuraṃ gaṇhatha , atisāduṃ gaṇhatha , guḷaṃ phāṇitaṃ sakkaraṃ samagghaṃ labbhati , kūṭamāsakakūṭakahāpaṇādīhi vāpi labbhatī ’’ ti ugghosesi . Taṃ sutvā gāmikā tuṭṭhapahaṭṭhā vaggavaggā gantvā bahumpi mūlaṃ datvā aggahesuṃ . Tattha visakaṇṭakavāṇijassa ‘‘ visakaṇṭakaṃ gaṇhathā ’’ ti ugghosanaṃ viya bhagavato buddhānussatikammaṭṭhānakathanaṃ , visakaṇṭake vaṇṇaṃ kathetvā tassa gahaṇatthāya mahājanassaP2.20 ussāhakaraṇaṃV1.353 viya imehi sattahi padehi buddhānussatikammaṭṭhānassa vaṇṇabhaṇanena tassa mahājanassa ussāhakaraṇaṃ .
Katamo ekadhammoti kathetukamyatāpucchā .
Buddhānussatīti buddhaṃ ārabbha uppannā anussati , buddhaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Taṃ panetaṃ buddhānussatikammaṭṭhānaṃ duvidhaṃ hoti cittasampahaṃsanatthañceva vipassanatthañca . Kathaṃ ? Yadā hi asubhārammaṇesu aññataraṃ bhāventassa bhikkhuno cittuppādo upahaññati ukkaṇṭhati nirassādo hoti , vīthiṃ nappaṭipajjati , kūṭagoṇo viya ito cito ca vidhāvati . Tasmiṃ khaṇe esa mūlakammaṭṭhānaṃ pahāya ‘‘ itipi so bhagavā ’’ tiādinā nayena tathāgatassa lokiyalokuttaraguṇe anussarati . Tassevaṃ buddhaṃ anussarantassa cittuppādo pasīdati , vinīvaraṇo hotiM1.367 . So taṃ cittaṃ evaṃ dametvā puna mūlakammaṭṭhānaṃyeva manasi karoti . Kathaṃ ? Yathā nāma balavā puriso kūṭāgārakaṇṇikatthāya mahārukkhaṃ chindanto sākhāpalāsacchedanamatteneva pharasudhārāya vipannāya mahārukkhaṃ chindituṃ asakkontopi dhuranikkhepaṃ akatvāva kammārasālaṃ gantvā tikhiṇaṃ pharasuṃ kārāpetvā puna taṃ chindeyya . Evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ . So evaṃ buddhānussativasena cittaṃ paridametvā puna mūlakammaṭṭhānaṃ manasikaronto asubhārammaṇaṃ paṭhamajjhānaṃ nibbattetvā jhānaṅgāni sammasitvā ariyabhūmiṃ okkamati . Evaṃ tāva cittasampahaṃsanatthaṃ hoti . Yadā panesa buddhānussatiṃ anussaritvā ‘‘ ko ayaṃP2.21 itipi so bhagavātiādinā nayena anussari , itthi nu kho puriso nu kho devamanussamārabrahmānaṃ aññataro nu kho ’’ ti pariggaṇhanto ‘‘ na añño koci , satisampayuttaṃ pana cittameva anussarī ’’ ti disvā ‘‘ taṃ kho panetaṃ cittaṃ khandhato viññāṇakkhandho hoti , tena sampayuttā vedanā vedanākkhandho , tena sampayuttā saññā saññākkhandho , sahajātā phassādayo saṅkhārakkhandhoti ime cattāro arūpakkhandhā hontī ’’ ti arūpañca vavatthapetvā tassa nissayaṃ pariyesanto hadayavatthuṃ disvā tassa nissayāni cattāri mahābhūtāni , tāni upādāya pavattāni sesaupādārūpāni ca pariggahetvā ‘‘ sabbampetaṃ rūpaṃ rūpakkhandho ’’ ti vavatthapetvā ‘‘ idañca rūpaṃ purimañca arūpan ’’ ti saṅkhepato rūpārūpaṃ , pabhedato pañcakkhandhe puna ‘‘ saṅkhepato pañcapete khandhā dukkhasaccan ’’ ti dukkhasaccaṃ vavatthapetvā ‘‘ tassa pabhāvikā taṇhā samudayasaccaṃ , tassā nirodho nirodhasaccaṃ , nirodhapajānanā paṭipadā maggasaccan ’’ ti evaṃ pubbabhāge cattāri ca saccāni vavatthapetvā paṭipāṭiyāV1.354 ariyabhūmiṃ okkamati . Tadāssa imaṃ kammaṭṭhānaṃ vipassanatthaṃ nāma hoti .
Ayaṃ khotiādi appanāvāro vuttanayeneva veditabbo .
297. Dhammānussati ādīsupi eseva nayo .
Ayaṃ panettha vacanattho – dhammaṃ ārabbha uppannā anussati dhammānussati , svākkhātatādidhammaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Saṅghaṃ ārabbha uppannā anussati saṅghānussati , suppaṭipannatādisaṅghaguṇārammaṇāya satiyā etaṃM1.368 adhivacanaṃ . Sīlaṃ ārabbha uppannā anussati sīlānussati , akhaṇḍatādisīlaguṇārammaṇāyaP2.22 satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Cāgaṃ ārabbha uppannā anussati cāgānussati , muttacāgatādicāgaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Devatā ārabbha uppannā anussati devatānussati , devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā attano saddhādiguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Ānāpāne ārabbha uppannā sati ānāpānassati , assāsapassāsanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Maraṇaṃ ārabbha uppannā sati maraṇassati , jīvitindriyupacchedārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Kesādibhedaṃ rūpakāyaṃ gatā , kāye vā gatāti kāyagatā , kāyagatā ca sā sati cāti kāyagatāsatīti vattabbe rassaṃ akatvā kāyagatāsatīti vuttā . Kesādikāyakoṭṭhāsanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Upasamaṃ ārabbha uppannā anussati upasamānussati , sabbadukkhūpasamārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ . Duvidho vā upasamo accantūpasamo ca khayūpasamo ca . Tattha accantūpasamo nāma nibbānaṃ , khayūpasamo nāma maggo . Evametaṃ duvidhampi upasamaṃ anussarantassa uppannā sati upasamānussatīti ayamettha attho . Iti imesu dasasu kammaṭṭhānesu ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsatīti imāni tīṇi vipassanatthāneva honti , sesāni satta cittasampahaṃsanatthānipi hontīti .
Paṭhamavaggavaṇṇanā .