16. Ekadhammapāḷi
(16)2. Ekadhammapāḷi-dutiyavaggavaṇṇanā
298. Dutiye
V1.355P2.23 micchādiṭṭhīti dvāsaṭṭhividhāyapi micchādiṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ .Micchādiṭṭhikassāti tāya diṭṭhiyā samannāgatassa .
299. Sammādiṭṭhīti pañcavidhāyapi sammādiṭṭhiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Sammādiṭṭhikassāti tāya diṭṭhiyā samannāgatassa .
302. Ayoniso manasikāroti anupāyamanasikāro .
303. Yoniso
M1.369 manasikāroti upāyamanasikāro .
Tattha ayoniso manasikaroto pubbe anuppannā micchādiṭṭhi uppajjati , uppannā pana yāva niyāmokkamanā pavaḍḍhati .
Niyāme okkante vaḍḍhitā nāma hoti .Yoniso manasikaroto pubbe anuppannā sammādiṭṭhi uppajjati , uppannā pana yāva arahattamaggā pavaḍḍhati .
Arahattaphale patte vaḍḍhitā nāma hoti .
304. Micchādiṭṭhiyā , bhikkhave , samannāgatā sattāti ettha ekaccā micchādiṭṭhi saggāvaraṇā ceva hoti maggāvaraṇā ca , ekaccā maggāvaraṇāva , na saggāvaraṇā , ekaccā neva saggāvaraṇā na maggāvaraṇā .
Tattha ahetukadiṭṭhi , akiriyadiṭṭhi , natthikadiṭṭhīti ayaṃ tividhā saggāvaraṇā ceva hoti maggāvaraṇā ca .
Dasavatthukā antaggāhikā micchādiṭṭhi maggāvaraṇāva hoti na saggāvaraṇā .
Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi neva saggāvaraṇā na maggāvaraṇā .
Idaṃ pana vidhānaṃ paṭikkhipitvā imasmiṃ sutte ‘‘ micchādiṭṭhiyā , bhikkhave , samannāgatā ’’ ti vacanato antamaso vīsativatthukaṃ sakkāyadiṭṭhiṃ upādāya diṭṭhi nāma saggaṃ upanetuṃ samatthā nāma natthi , ekantaṃ
P2.24 nirayasmiṃyeva nimujjāpetīti vuttaṃ .
Yathā hi muggamāsappamāṇāpi pāsāṇasakkharā udake pakkhittā uppilavamānā nāma natthi , ekantaṃ heṭṭhāvaV1.356 pavisati , evamevaṃ antamaso sakkāyadiṭṭhipi saggaṃ upanetuṃ samatthā nāma natthi , ekantaṃ apāyesuyeva nimujjāpetīti . 305. Sammādiṭṭhiyā samannāgatāti ettha kammassakatasammādiṭṭhi , jhānasammādiṭṭhi , vipassanāsammādiṭṭhi , maggasammādiṭṭhi , phalasammādiṭṭhīti pañcavidhā sammādiṭṭhi .
Tattha kammassakatasammādiṭṭhi sampattibhavaṃ ākaḍḍhati , jhānasammādiṭṭhi rūpārūpabhave paṭisandhiṃ deti , maggasammādiṭṭhi vaṭṭaṃ viddhaṃseti , phalasammādiṭṭhi bhavaṃ paṭibāhati .
Vipassanāsammādiṭṭhi kiṃ karotīti ?
Sāpi paṭisandhiṃ nākaḍḍhati .
Tipiṭakacūḷābhayatthero panāha ‘‘ sace vipassanāsammādiṭṭhi bhāvitā diṭṭheva dhamme arahattaṃ pāpetuṃ sakkoti , iccetaṃ kusalaṃ .
Sace na sakkoti , satta bhave deti , āvuso ’’ ti .
Evamayaṃ lokiyalokuttarā sammādiṭṭhi kathitā .
Imasmiṃ panatthe lokikā bhavanipphādikāva veditabbā .
306. Yañceva
M1.370 kāyakammaṃ yathādiṭṭhi samattaṃ samādinnan ti ettha yathādiṭṭhīti yā yā diṭṭhi , tassā tassā anurūpaṃ .
Samattan ti paripuṇṇaṃ .
Samādinnan ti gahitaṃ .
Tadetaṃ yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ , diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ , diṭṭhānulomikaṃ kāyakammanti tividhaṃ hoti .
Tattha ‘‘ pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācāraṃ carato natthi tatonidānaṃ pāpaṃ , natthi pāpassa āgamo ’’ ti yaṃP2.25 evaṃladdhikassa sato pāṇātipāta-adinnādāna-micchācārasaṅkhātaṃ kāyakammaṃ , idaṃ yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ nāma .
‘‘ Pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācāraṃ carato natthi tatonidānaṃ pāpaṃ , natthi pāpassa āgamo ’’ ti imāya pana laddhiyā iminā dassanena sahajātaṃ kāyakammaṃ diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ nāma .
Tadeva pana samattaṃ samādinnaṃ gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ diṭṭhānulomikaṃ kāyakammaṃ nāma .
Vacīkammādīsupi eseva nayo .
Yathā panettha ‘‘ pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācāraṃ carato natthi tatonidānaṃ pāpan ’’ ti yojanā katā , evaṃ vacīkammamanokammesu ‘‘ musā bhaṇato , pisuṇaṃ kathentassa , pharusaṃ kathentassa , samphaṃ palapantassa , abhijjhāluno , byāpannacittassa , micchādiṭṭhikassa ca sato natthi tatonidānaṃ pāpan ’’ ti yojanā kātabbā .
Yā ca cetanātiādīsu diṭṭhisahajātāva cetanā cetanā nāma , diṭṭhisahajātāva patthanā patthanā nāma , cetanāpatthanānaṃ vasena cittaṭṭhapanā paṇidhi nāma , tehi pana cetanādīhi sampayuttāV1.357 phassādayo saṅkhārā nāma .Diṭṭhi hissa , bhikkhave , pāpikāti yasmā tassa puggalassa diṭṭhi pāpikā lāmikā .
Nikkhittan ti ropitaṃ .
Upādiyatīti gaṇhāti .
Kaṭukattāyāti idaṃ purimasseva vevacanaṃ .
‘‘ Vaṇṇagandharasūpeto
P2.26 , amboyaṃ ahuvā pure ;
Tameva pūjaṃ labhamāno , kenambo kaṭukapphalo .
‘‘ Pucimandaparivāro , ambo te dadhivāhana ;
Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ , sākhā sākhā nisevare ;
Asātasannivāsena , tenambo kaṭukapphalo ’’ ti .( jā .1.2.71-72)–
ĀgataṭṭhāneM1.371 viya hi idhāpi kaṭukanti tittakaṃ veditabbaṃ .
Asātattāyāti amadhurattāya .
Imasmi pana bījūpamasutte ‘‘ diṭṭhīti niyatamicchādiṭṭhi gahitā ’’ ti porāṇakattherā āhaṃsu .
Taṃ pana paṭikkhipitvā ‘‘ sabbānipi dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni gahitānī ’’ ti vuttaṃ .Anantarasutte ‘‘ pāṇātipātā viramantassa , adinnādānā viramantassa , micchācārā viramantassa natthi tatonidānaṃ puññan ’’ tiādinā nayena yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammādīni yojetvā veditabbāni .
Idha pana sammādiṭṭhisahajātā cittaṭṭhapanāva patthanāti veditabbā .
Sammādiṭṭhi panettha lokiyalokuttarā kathitā .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Dutiyavaggavaṇṇanā .
16. Ekadhammapāḷi
(16)3. Ekadhammapāḷi-tatiyavaggavaṇṇanā