308. Tatiyassa
V1.358 paṭhame micchādiṭṭhikoti ayāthāvadiṭṭhiko .
Viparītadassanoti tāyeva micchādiṭṭhiyā viparītadassano .Saddhammā vuṭṭhāpetvāti dasakusalakammapathadhammato vuṭṭhāpetvā .
Asaddhamme
P2.27 patiṭṭhāpetīti dasaakusalakammapathasaṅkhāte asaddhamme patiṭṭhāpeti .Ekapuggaloti cettha chahi satthārehi saddhiṃ devadatto ca aññe ca evarūpā veditabbā .
309. Dutiye sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko .
Aviparītadassanoti tāyeva sammādiṭṭhiyā aviparītadassano .
Asaddhammāti dasaakusalakammapathato .
Saddhammeti dasakusalakammapathasaṅkhāte saddhamme .
Ekapuggaloti cettha anuppanne buddhe cakkavattī rājā sabbaññubodhisattoti evamādayo labbhanti , uppanne buddhe buddho ceva buddhasāvakā ca .
310. Tatiye micchādiṭṭhiparamānīti micchādiṭṭhi paramā etesanti micchādiṭṭhiparamāni .
Pañca hi ānantariyakammāni mahāsāvajjāni nāma , tehipi micchādiṭṭhiyeva mahāsāvajjatarāti adhippāyo .
Kasmā ?
Tesañhi paricchedo atthi .
Cattāri hi ānantariyakammāni niraye nibbattāpentīti vuttāni
M1.372 .
Saṅghabhedakammampi niraye kappaṭṭhitikameva hoti .
Evametesaṃ paricchedo atthi , koṭi paññāyati .
Niyatamicchādiṭṭhiyā pana paricchedo natthi .
Sā hi vaṭṭassa mūlaṃ , tāya samannāgatassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi .
Ye tassa sotabbaṃ maññanti , tepi vippaṭipādeti .
Tāya ca samannāgatassa neva saggo atthi na maggo .
Kappavināse mahājane brahmaloke nibbattepi niyatamicchādiṭṭhiko tattha anibbattitvā piṭṭhicakkavāḷe nibbattati .
Kiṃ pana piṭṭhicakkavāḷaṃP2.28 na jhāyatīti ?
Jhāyati , tasmiṃ jhāyamānepi esa ākāse ekasmiṃ okāse paccatiyevāti vadanti . 311. Catutthe makkhalīti ‘‘ mā khalī ’’ ti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmo titthakaro .
Nadīmukheti
V1.359 dvinnaṃ nadīnaṃ samāgataṭṭhāne .
Desanāmattamevetaṃ , dvinnaṃ kandarānaṃ , dvinnaṃ udakānaṃ , samuddassa ca , loṇiyā ca , samuddassa ca nadiyā cāti etesampi yassa kassaci samāgataṭṭhānaṃ , aññampi tathārūpaṃ udakaṃ .
Khipan ti kuminaṃ .
Uḍḍeyyāti oḍḍeyya .
Manussā hi naḷehi vā ucchūhi vā veḷūhi vā palāsantisalākāya vā ekaṃ dve tayo vā kumbhe gaṇhanappamāṇakuminaṃ katvā mukhavaṭṭiyā yottena bandhitvā nadīmukhaṃ netvā dvīsu passesu khāṇuke koṭṭetvā yottehi tattha bandhanti , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Tasmiñhi paviṭṭhassa khuddakassa macchassāpi mokkho natthi .
Anayāyāti avaḍḍhiyā .
Byāsanāyāti vināsāya .Makkhali moghapurisoti ayaṃ makkhali gosālo tucchapuriso .
Manussakhippaṃ maññe loke uppannoti mahājanassa saggamokkhagamanamagge tattha gamananivāraṇatthaṃ manussakuminaṃ viya loke uppanno .
312. Pañcamādīsu durakkhāte , bhikkhave , dhammavinayeti durakkhātadhammavinayo nāma bāhirakasāsanaṃ .
Tattha hi
P2.29 satthāpi asabbaññū hoti , dhammopi durakkhāto , gaṇopi duppaṭipanno .Yo ca samādapetīti yo ācariyapuggalo samādapeti .
Yañca samādapetīti yaṃ antevāsikaṃ samādapeti .
Yo ca samādapito tathattāya paṭipajjatīti yo antevāsiko ācariyena samādapito tassa vacanaṃ karonto
M1.373 tathābhāvāya paṭipajjati .
Bahuṃ apuññaṃ pasavantīti samādapako hi pāṇātipātādīsu jaṅghasataṃ samādapento tesaṃ sabbesampi akusalena samakameva akusalaṃ pāpuṇāti .
Tenāha –
‘‘ sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavantī ’’ ti . 313. Svākkhāteti suṭṭhu akkhāte sudesite .
Evarūpe hi dhammavinaye satthā ca sabbaññū hoti , dhammo ca svākkhāto , gaṇo ca suppaṭipanno .
Tena vuttaṃ –
‘‘ bahuṃ puññaṃ pasavantī ’’ ti .
Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavantīti samādapako hi bhikkhū piṇḍāya paviṭṭhe disvā yāgubhattādīni samādapento sabbesampi dāyakānaṃ kusalena samakaṃ kusalaṃ pāpuṇāti .
314. Dāyakena mattā jānitabbāti dāyakapuggalena pamāṇaṃ jānitabbaṃ , pamāṇena dātabbaṃ , pūretvā atirekaṃ na dātabbaṃ .
Na dātabbanti hi avatvā pamāṇavasena thokaṃ dātabbanti vuttaṃ .
Kasmā ?
Pūretvā atireke dinnepi hi atirekā manussasampatti vā dibbasampatti vā nibbānasampatti vā natthi .
No paṭiggāhakenāti paṭiggāhakassa pana mattaṃ jānitvā
V1.360 paṭiggahaṇakiccaṃ nāma natthi .
Kasmā ?
Tassa hi mattaṃ ñatvā pūretabbā mattapaṭiggahaṇamūlikā appicchapaṭipadā nāma natthi .
Yattakaṃ pana labhati , tattakaṃ gahetabbaṃ .
Atirekaggahaṇamūlaṃ hissa puttadārabharaṇaṃ bhavissati . 315. Paṭiggāhakena mattā jānitabbāti paṭiggāhakapuggalena pamāṇaṃ
P2.30 jānitabbaṃ .
Kathaṃ ?
Tena hi dāyakassa vaso veditabbo , deyyadhammassa vaso veditabbo , attano thāmo veditabbo .
Yadi hi deyyadhammo bahu hoti , dāyako appaṃ dātukāmo , dāyakassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ .
Deyyadhammo appo , dāyako bahuṃ dātukāmo , deyyadhammassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ .
Deyyadhammopi bahu , dāyakopi bahuṃ dātukāmo , attano thāmaṃ ñatvā pamāṇeneva gaṇhitabbaṃ .
Evaṃ mattaṃ ñatvā paṭiggaṇhanto hi appicchapaṭipadaṃ pūreti .
Anuppannassa lābho uppajjati , uppanno lābho thāvarova hoti .
Appasannā pasīdanti , pasannāpi bhiyyo pasādamāpajjanti , mahājanassa cakkhubhūto hoti , sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti .
TatrimāniM1.374 vatthūni – rohaṇajanapade kira kuṭimbiyavihāre eko daharo dubbhikkhasamaye tasmiṃ gāme ekassa kammakārassa gehe bhuñjanatthāya kaṭacchubhattaṃ gahetvā gamanatthāya ca kaṭacchubhattameva labhati .
So ekadivasaṃ tasmiṃ gehe ekaṃ āgantukaṃ disvā ekameva kaṭacchubhattaṃ gaṇhi .
Athassa ‘‘ kena kāraṇenā ’’ ti vutte tamatthaṃ vatvā so kulaputto pasīditvā ‘‘ amhākaṃ kulūpakabhadanto evarūpo nāmā ’’ ti rājadvāre mittāmaccānaṃ kathesi .
Te sabbepi tassa appicchaguṇe pasannā ekadivaseneva saṭṭhi dhurabhattāni ṭhapesuṃ .
Evaṃ appiccho anuppannalābhaṃ uppādeti .
Saddhātissamahārājāpi cūḷupaṭṭhākaṃ tissāmaccaṃ vīmaṃsitvā tena ekaṃ tittiraṃ pacāpetvā āharāpesi .
Atha paribhogasamaye ‘‘ aggaṃ datvā paribhuñjissāmī ’’ ti aṭṭhakasālapariveṇe mahātherassa bhaṇḍaggāhasāmaṇerassaP2.31 tittiramaṃsaṃ dento tasmiṃ thokaṃyeva paṭiggaṇhante tassa appicchaguṇe pasīditvā ‘‘ pasannosmi , tāta , aṭṭha te dhurabhattāni demī ’’ ti āha .
Mahārāja , upajjhāyassa demīti .
Aparānipi aṭṭha demīti .
Tāni amhākaṃ ācariyassa demīti .
Aparānipi aṭṭha dammīti .
Tāni samānupajjhāyānaṃ dammīti .
Aparānipi aṭṭha dammīti .
TāniV1.361 bhikkhusaṅghassa dammīti .
Aparānipi aṭṭha dammīti .
Sāmaṇero adhivāsesi .
Evamassa uppanno lābho thāvaro hoti .
Appasannā pasīdantīti etthapi – dīghabrāhmaṇo kira brāhmaṇe bhojento pañca pañca bhattasarakāni datvā santappetuṃ nāsakkhi .
Athekadivasaṃ ‘‘ samaṇā kira nāma appicchā ’’ ti kathaṃ sutvā vīmaṃsanatthāya bhattaṃ gāhāpetvā bhikkhusaṅghassa bhattakiccakaraṇavelāya vihāraṃ gantvā tiṃsamatte bhikkhū bhojanasālāyaṃ bhuñjante disvā ekaṃ bhattasarakaṃ gahetvā saṅghattherassa santikaṃ agamāsi .
Thero aṅguliṃ cāletvā thokameva aggahesi .
Eteneva niyāmena ekaṃ bhattasarakaṃ sabbesaṃ sampāpuṇi .
Tato brāhmaṇo ‘‘ saccoyeva etesaṃ samaṇānaṃ guṇo ’’ ti appicchatāya pasanno sahassaṃ vissajjetvā tasmiṃyeva vihāre cetiyaṃ kāresi .
Evaṃ appasannā pasīdanti .
PasannāM1.375 bhiyyo pasīdantīti ettha vatthunā kiccaṃ natthi .
Pasannānañhi appicchaṃ disvā pasādo bhiyyo vaḍḍhatiyeva .
Majjhantikatissattherasadise pana appicche disvā mahājanoP2.32 appiccho bhavituṃ maññatīti appiccho mahājanassa cakkhubhūto nāma hoti .
‘‘ Appicchatā , bhikkhave , saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattatī ’’ ti ( a . ni .1.116-129) vacanato pana appiccho sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti nāma .
No dāyakenāti svākkhāte dhammavinaye pana dāyakassa pamāṇaṃ ñatvā dātabbakiccaṃ nāma natthi .
Yattako deyyadhammo atthi , tattakaṃ avattharitvā dātuṃ vaṭṭati .
Avattharitvā dinnakāraṇā hi esa manussasampattiṃ , dibbasampattiṃ , nibbānasampattiñca avattharitvā uttaruttari paṇītapaṇītameva labhati . 316. Yo āraddhavīriyo , so dukkhaṃ viharatīti pañcātapatappanamaruppapātapatanādiccānuparivattana-ukkuṭikappadhānādīni anuyuñjanto diṭṭhe ceva dhamme dukkhaṃ viharati
V1.362 , tasseva bāhirasamaye samādinnassa tapacaraṇassa vipākena niraye uppajjitvā samparāyepi dukkhaṃ viharati . 317. Yo kusīto , so dukkhaṃ viharatīti ayampi diṭṭhe dhamme ceva samparāye ca dukkhaṃ viharati .
Kathaṃ ?
Yassa hi pabbajitakālato paṭṭhāya yoniso manasikāro natthi , buddhavacanaṃ na uggaṇhāti , ācariyupajjhāyavattaṃ na karoti , cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇavattaṃ na karoti .
Janassa pana saddhādeyyaṃ apaccavekkhitaparibhogena paribhuñjitvā divasaṃ seyyasukhaṃ passasukhaṃ anuyuñjitvā pabuddhakāle tayo vitakke vitakketi .
So katipāheneva
P2.33 bhikkhubhāvā cavati ?
Evaṃ diṭṭhadhamme ca dukkhaṃ viharati .
Pabbajitvā pana samaṇadhammassa sammā akatattā ca –
‘‘ Kuso yathā duggahito , hatthamevānukantati ;
Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ , nirayāyupakaḍḍhatī ’’ ti .( dha . pa .311)–
Apāyasmiṃyeva paṭisandhiṃ gaṇhati .
Evaṃ samparāyepi dukkhaṃ viharati . 318. Yo
M1.376 kusīto , so sukhaṃ viharatīti kālena kālaṃ vuttappakāre tapacaraṇe kiñci kiñci tapacaraṇaṃ katvā kālena kālaṃ odātavatthavasano mālāgandhavilepanadharo madhurabhojanaṃ bhuñjanto mudukāsu seyyāsu sayanto diṭṭhe dhamme ceva sukhaṃ viharati samparāye ca .
So hi tassa tapacaraṇassa gāḷhaṃ aggahitattā nātibahuṃ niraye dukkhaṃ anubhavati .
Tasmā samparāye sukhaṃ viharati nāma . 319. Yo āraddhavīriyo , so sukhaṃ viharatīti āraddhavīriyo hi pabbajitakālato paṭṭhāya vattesu paripūrakārī hoti , buddhavacanaṃ uggaṇhāti , yoniso manasikāre kammaṃ karoti .
Athassa vattapūraṇañceva uggahitabuddhavacanañca samaṇadhammakiriyañca āvajjentassa cittaṃ pasīdati .
Evaṃ diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati .
Diṭṭhadhamme pana arahattaṃ pāpuṇituṃ asakkonto nibbattabhave khippābhiñño hotīti samparāyepi sukhaṃ viharati nāma .
320. Seyyathāpi
V1.363 , bhikkhave , appamattakopi gūtho duggandho hotīti idaṃ suttaṃ aṭṭhuppattiyaṃ vuttaṃ .
Kataraaṭṭhuppattiyanti ?
Navakanipāte ( a . ni .9.12) sattuppādasutta aṭṭhuppattiyaṃ .
TathāgatoP2.34 hi taṃ atthaṃ kathento –
‘‘ nava puggalā nirayato muttā , tiracchānayonito muttā , pettivisayato muttā ’’ ti kathesi .
Athassa etadahosi –
‘‘ sace kho pana me puttā imaṃ dhammadesanaṃ sutvā khīṇanirayamhā khīṇatiracchānayonikā khīṇapettivisayā khīṇāpāyaduggativinipātāti maññamānā uparimaggaphalatthāya vāyamituṃ na maññeyyuṃ , tesaṃ saṃvegaṃ janessāmī ’’ ti saṃvegajananatthaṃ ‘‘ seyyathāpi , bhikkhave ’’ ti imaṃ suttamārabhi .
Tattha appamattakoti thokamattako parittappamāṇo , antamaso kusaggenapi gahetvā upasiṅghiyamāno duggandhova hoti .Appamattakampi bhavaṃ na vaṇṇemīti appamattakampi kālaṃ bhave paṭisandhiṃ na vaṇṇayāmi .
Idānissa upamaṃ dassento āha – antamaso accharāsaṅghātamattampīti .
Sabbantimena paricchedena dve aṅguliyo ekato katvā paharaṇamattampi kālanti vuttaṃ hoti .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Tatiyavaggavaṇṇanā .
16. Ekadhammapāḷi
(16)4. Ekadhammapāḷi-catutthavaggavaṇṇanā