Issues
Select Version
Ekakanipātapāḷi

3. Tatiyavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

308. TatiyassaV1.358 paṭhame micchādiṭṭhikoti ayāthāvadiṭṭhiko . Viparītadassanoti tāyeva micchādiṭṭhiyā viparītadassano .
Saddhammā vuṭṭhāpetvāti dasakusalakammapathadhammato vuṭṭhāpetvā . AsaddhammeP2.27 patiṭṭhāpetīti dasaakusalakammapathasaṅkhāte asaddhamme patiṭṭhāpeti .
Ekapuggaloti cettha chahi satthārehi saddhiṃ devadatto ca aññe ca evarūpā veditabbā .
309. Dutiye sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko . Aviparītadassanoti tāyeva sammādiṭṭhiyā aviparītadassano .
Asaddhammāti dasaakusalakammapathato . Saddhammeti dasakusalakammapathasaṅkhāte saddhamme .
Ekapuggaloti cettha anuppanne buddhe cakkavattī rājā sabbaññubodhisattoti evamādayo labbhanti , uppanne buddhe buddho ceva buddhasāvakā ca .
310. Tatiye micchādiṭṭhiparamānīti micchādiṭṭhi paramā etesanti micchādiṭṭhiparamāni . Pañca hi ānantariyakammāni mahāsāvajjāni nāma , tehipi micchādiṭṭhiyeva mahāsāvajjatarāti adhippāyo . Kasmā ? Tesañhi paricchedo atthi . Cattāri hi ānantariyakammāni niraye nibbattāpentīti vuttāniM1.372 . Saṅghabhedakammampi niraye kappaṭṭhitikameva hoti . Evametesaṃ paricchedo atthi , koṭi paññāyati . Niyatamicchādiṭṭhiyā pana paricchedo natthi . Sā hi vaṭṭassa mūlaṃ , tāya samannāgatassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi . Ye tassa sotabbaṃ maññanti , tepi vippaṭipādeti . Tāya ca samannāgatassa neva saggo atthi na maggo . Kappavināse mahājane brahmaloke nibbattepi niyatamicchādiṭṭhiko tattha anibbattitvā piṭṭhicakkavāḷe nibbattati . Kiṃ pana piṭṭhicakkavāḷaṃP2.28 na jhāyatīti ? Jhāyati , tasmiṃ jhāyamānepi esa ākāse ekasmiṃ okāse paccatiyevāti vadanti .
311. Catutthe makkhalīti ‘‘ mā khalī ’’ ti vacanaṃ upādāya evaṃladdhanāmo titthakaro .
NadīmukhetiV1.359 dvinnaṃ nadīnaṃ samāgataṭṭhāne . Desanāmattamevetaṃ , dvinnaṃ kandarānaṃ , dvinnaṃ udakānaṃ , samuddassa ca , loṇiyā ca , samuddassa ca nadiyā cāti etesampi yassa kassaci samāgataṭṭhānaṃ , aññampi tathārūpaṃ udakaṃ . Khipan ti kuminaṃ . Uḍḍeyyāti oḍḍeyya . Manussā hi naḷehi vā ucchūhi vā veḷūhi vā palāsantisalākāya vā ekaṃ dve tayo vā kumbhe gaṇhanappamāṇakuminaṃ katvā mukhavaṭṭiyā yottena bandhitvā nadīmukhaṃ netvā dvīsu passesu khāṇuke koṭṭetvā yottehi tattha bandhanti , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ . Tasmiñhi paviṭṭhassa khuddakassa macchassāpi mokkho natthi . Anayāyāti avaḍḍhiyā . Byāsanāyāti vināsāya .
Makkhali moghapurisoti ayaṃ makkhali gosālo tucchapuriso . Manussakhippaṃ maññe loke uppannoti mahājanassa saggamokkhagamanamagge tattha gamananivāraṇatthaṃ manussakuminaṃ viya loke uppanno .
312. Pañcamādīsu durakkhāte , bhikkhave , dhammavinayeti durakkhātadhammavinayo nāma bāhirakasāsanaṃ . Tattha hiP2.29 satthāpi asabbaññū hoti , dhammopi durakkhāto , gaṇopi duppaṭipanno .
Yo ca samādapetīti yo ācariyapuggalo samādapeti . Yañca samādapetīti yaṃ antevāsikaṃ samādapeti . Yo ca samādapito tathattāya paṭipajjatīti yo antevāsiko ācariyena samādapito tassa vacanaṃ karontoM1.373 tathābhāvāya paṭipajjati . Bahuṃ apuññaṃ pasavantīti samādapako hi pāṇātipātādīsu jaṅghasataṃ samādapento tesaṃ sabbesampi akusalena samakameva akusalaṃ pāpuṇāti . Tenāha – ‘‘ sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavantī ’’ ti .
313. Svākkhāteti suṭṭhu akkhāte sudesite . Evarūpe hi dhammavinaye satthā ca sabbaññū hoti , dhammo ca svākkhāto , gaṇo ca suppaṭipanno .
Tena vuttaṃ – ‘‘ bahuṃ puññaṃ pasavantī ’’ ti .
Sabbe te bahuṃ puññaṃ pasavantīti samādapako hi bhikkhū piṇḍāya paviṭṭhe disvā yāgubhattādīni samādapento sabbesampi dāyakānaṃ kusalena samakaṃ kusalaṃ pāpuṇāti .
314. Dāyakena mattā jānitabbāti dāyakapuggalena pamāṇaṃ jānitabbaṃ , pamāṇena dātabbaṃ , pūretvā atirekaṃ na dātabbaṃ . Na dātabbanti hi avatvā pamāṇavasena thokaṃ dātabbanti vuttaṃ . Kasmā ? Pūretvā atireke dinnepi hi atirekā manussasampatti vā dibbasampatti vā nibbānasampatti vā natthi .
No paṭiggāhakenāti paṭiggāhakassa pana mattaṃ jānitvāV1.360 paṭiggahaṇakiccaṃ nāma natthi . Kasmā ? Tassa hi mattaṃ ñatvā pūretabbā mattapaṭiggahaṇamūlikā appicchapaṭipadā nāma natthi . Yattakaṃ pana labhati , tattakaṃ gahetabbaṃ . Atirekaggahaṇamūlaṃ hissa puttadārabharaṇaṃ bhavissati .
315. Paṭiggāhakena mattā jānitabbāti paṭiggāhakapuggalena pamāṇaṃP2.30 jānitabbaṃ . Kathaṃ ? Tena hi dāyakassa vaso veditabbo , deyyadhammassa vaso veditabbo , attano thāmo veditabbo . Yadi hi deyyadhammo bahu hoti , dāyako appaṃ dātukāmo , dāyakassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ . Deyyadhammo appo , dāyako bahuṃ dātukāmo , deyyadhammassa vasena appaṃ gaṇhitabbaṃ . Deyyadhammopi bahu , dāyakopi bahuṃ dātukāmo , attano thāmaṃ ñatvā pamāṇeneva gaṇhitabbaṃ . Evaṃ mattaṃ ñatvā paṭiggaṇhanto hi appicchapaṭipadaṃ pūreti . Anuppannassa lābho uppajjati , uppanno lābho thāvarova hoti . Appasannā pasīdanti , pasannāpi bhiyyo pasādamāpajjanti , mahājanassa cakkhubhūto hoti , sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti . TatrimāniM1.374 vatthūni – rohaṇajanapade kira kuṭimbiyavihāre eko daharo dubbhikkhasamaye tasmiṃ gāme ekassa kammakārassa gehe bhuñjanatthāya kaṭacchubhattaṃ gahetvā gamanatthāya ca kaṭacchubhattameva labhati . So ekadivasaṃ tasmiṃ gehe ekaṃ āgantukaṃ disvā ekameva kaṭacchubhattaṃ gaṇhi . Athassa ‘‘ kena kāraṇenā ’’ ti vutte tamatthaṃ vatvā so kulaputto pasīditvā ‘‘ amhākaṃ kulūpakabhadanto evarūpo nāmā ’’ ti rājadvāre mittāmaccānaṃ kathesi . Te sabbepi tassa appicchaguṇe pasannā ekadivaseneva saṭṭhi dhurabhattāni ṭhapesuṃ . Evaṃ appiccho anuppannalābhaṃ uppādeti . Saddhātissamahārājāpi cūḷupaṭṭhākaṃ tissāmaccaṃ vīmaṃsitvā tena ekaṃ tittiraṃ pacāpetvā āharāpesi . Atha paribhogasamaye ‘‘ aggaṃ datvā paribhuñjissāmī ’’ ti aṭṭhakasālapariveṇe mahātherassa bhaṇḍaggāhasāmaṇerassaP2.31 tittiramaṃsaṃ dento tasmiṃ thokaṃyeva paṭiggaṇhante tassa appicchaguṇe pasīditvā ‘‘ pasannosmi , tāta , aṭṭha te dhurabhattāni demī ’’ ti āha . Mahārāja , upajjhāyassa demīti . Aparānipi aṭṭha demīti . Tāni amhākaṃ ācariyassa demīti . Aparānipi aṭṭha dammīti . Tāni samānupajjhāyānaṃ dammīti . Aparānipi aṭṭha dammīti . TāniV1.361 bhikkhusaṅghassa dammīti . Aparānipi aṭṭha dammīti . Sāmaṇero adhivāsesi . Evamassa uppanno lābho thāvaro hoti . Appasannā pasīdantīti etthapi – dīghabrāhmaṇo kira brāhmaṇe bhojento pañca pañca bhattasarakāni datvā santappetuṃ nāsakkhi . Athekadivasaṃ ‘‘ samaṇā kira nāma appicchā ’’ ti kathaṃ sutvā vīmaṃsanatthāya bhattaṃ gāhāpetvā bhikkhusaṅghassa bhattakiccakaraṇavelāya vihāraṃ gantvā tiṃsamatte bhikkhū bhojanasālāyaṃ bhuñjante disvā ekaṃ bhattasarakaṃ gahetvā saṅghattherassa santikaṃ agamāsi . Thero aṅguliṃ cāletvā thokameva aggahesi . Eteneva niyāmena ekaṃ bhattasarakaṃ sabbesaṃ sampāpuṇi . Tato brāhmaṇo ‘‘ saccoyeva etesaṃ samaṇānaṃ guṇo ’’ ti appicchatāya pasanno sahassaṃ vissajjetvā tasmiṃyeva vihāre cetiyaṃ kāresi . Evaṃ appasannā pasīdanti . PasannāM1.375 bhiyyo pasīdantīti ettha vatthunā kiccaṃ natthi . Pasannānañhi appicchaṃ disvā pasādo bhiyyo vaḍḍhatiyeva . Majjhantikatissattherasadise pana appicche disvā mahājanoP2.32 appiccho bhavituṃ maññatīti appiccho mahājanassa cakkhubhūto nāma hoti . ‘‘ Appicchatā , bhikkhave , saddhammassa ṭhitiyā asammosāya anantaradhānāya saṃvattatī ’’ ti ( a . ni .1.116-129) vacanato pana appiccho sāsanaṃ ciraṭṭhitikaṃ karoti nāma . No dāyakenāti svākkhāte dhammavinaye pana dāyakassa pamāṇaṃ ñatvā dātabbakiccaṃ nāma natthi . Yattako deyyadhammo atthi , tattakaṃ avattharitvā dātuṃ vaṭṭati . Avattharitvā dinnakāraṇā hi esa manussasampattiṃ , dibbasampattiṃ , nibbānasampattiñca avattharitvā uttaruttari paṇītapaṇītameva labhati .
316. Yo āraddhavīriyo , so dukkhaṃ viharatīti pañcātapatappanamaruppapātapatanādiccānuparivattana-ukkuṭikappadhānādīni anuyuñjanto diṭṭhe ceva dhamme dukkhaṃ viharatiV1.362 , tasseva bāhirasamaye samādinnassa tapacaraṇassa vipākena niraye uppajjitvā samparāyepi dukkhaṃ viharati .
317. Yo kusīto , so dukkhaṃ viharatīti ayampi diṭṭhe dhamme ceva samparāye ca dukkhaṃ viharati . Kathaṃ ? Yassa hi pabbajitakālato paṭṭhāya yoniso manasikāro natthi , buddhavacanaṃ na uggaṇhāti , ācariyupajjhāyavattaṃ na karoti , cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇavattaṃ na karoti . Janassa pana saddhādeyyaṃ apaccavekkhitaparibhogena paribhuñjitvā divasaṃ seyyasukhaṃ passasukhaṃ anuyuñjitvā pabuddhakāle tayo vitakke vitakketi . So katipāhenevaP2.33 bhikkhubhāvā cavati ? Evaṃ diṭṭhadhamme ca dukkhaṃ viharati . Pabbajitvā pana samaṇadhammassa sammā akatattā ca – ‘‘ Kuso yathā duggahito , hatthamevānukantati ; Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ , nirayāyupakaḍḍhatī ’’ ti .( dha . pa .311)– Apāyasmiṃyeva paṭisandhiṃ gaṇhati . Evaṃ samparāyepi dukkhaṃ viharati .
318. YoM1.376 kusīto , so sukhaṃ viharatīti kālena kālaṃ vuttappakāre tapacaraṇe kiñci kiñci tapacaraṇaṃ katvā kālena kālaṃ odātavatthavasano mālāgandhavilepanadharo madhurabhojanaṃ bhuñjanto mudukāsu seyyāsu sayanto diṭṭhe dhamme ceva sukhaṃ viharati samparāye ca . So hi tassa tapacaraṇassa gāḷhaṃ aggahitattā nātibahuṃ niraye dukkhaṃ anubhavati . Tasmā samparāye sukhaṃ viharati nāma .
319. Yo āraddhavīriyo , so sukhaṃ viharatīti āraddhavīriyo hi pabbajitakālato paṭṭhāya vattesu paripūrakārī hoti , buddhavacanaṃ uggaṇhāti , yoniso manasikāre kammaṃ karoti . Athassa vattapūraṇañceva uggahitabuddhavacanañca samaṇadhammakiriyañca āvajjentassa cittaṃ pasīdati . Evaṃ diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati . Diṭṭhadhamme pana arahattaṃ pāpuṇituṃ asakkonto nibbattabhave khippābhiñño hotīti samparāyepi sukhaṃ viharati nāma .
320. SeyyathāpiV1.363 , bhikkhave , appamattakopi gūtho duggandho hotīti idaṃ suttaṃ aṭṭhuppattiyaṃ vuttaṃ . Kataraaṭṭhuppattiyanti ? Navakanipāte ( a . ni .9.12) sattuppādasutta aṭṭhuppattiyaṃ . TathāgatoP2.34 hi taṃ atthaṃ kathento – ‘‘ nava puggalā nirayato muttā , tiracchānayonito muttā , pettivisayato muttā ’’ ti kathesi . Athassa etadahosi – ‘‘ sace kho pana me puttā imaṃ dhammadesanaṃ sutvā khīṇanirayamhā khīṇatiracchānayonikā khīṇapettivisayā khīṇāpāyaduggativinipātāti maññamānā uparimaggaphalatthāya vāyamituṃ na maññeyyuṃ , tesaṃ saṃvegaṃ janessāmī ’’ ti saṃvegajananatthaṃ ‘‘ seyyathāpi , bhikkhave ’’ ti imaṃ suttamārabhi . Tattha appamattakoti thokamattako parittappamāṇo , antamaso kusaggenapi gahetvā upasiṅghiyamāno duggandhova hoti .
Appamattakampi bhavaṃ na vaṇṇemīti appamattakampi kālaṃ bhave paṭisandhiṃ na vaṇṇayāmi . Idānissa upamaṃ dassento āha – antamaso accharāsaṅghātamattampīti . Sabbantimena paricchedena dve aṅguliyo ekato katvā paharaṇamattampi kālanti vuttaṃ hoti . Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti . Tatiyavaggavaṇṇanā . 16. Ekadhammapāḷi (16)4. Ekadhammapāḷi-catutthavaggavaṇṇanā