Issues
Select Version
Kathāvatthu-aṭṭhakathā
Kathāvatthu-aṭṭhakathā

17. Sattarasamavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

17. Sattarasamavaggo

1. Atthi arahato puññūpacayakathāvaṇṇanā

776-779.
IdāniM0.254P0.164V0.252 atthi arahato puññūpacayotikathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ arahato dānasaṃvibhāgacetiyavandanādīni kammāni disvā atthi arahato puññūpacayoti laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ arahā nāma pahīnapuññapāpo , so yadi puññaṃ kareyya , pāpampi kareyyā ’’ ti codetuṃ apuññūpacayoti āha .
Itaro pāṇātipātādikiriyaṃ apassanto paṭikkhipati .
Puññābhisaṅkhāran tiādīsu bhavagāmikammaṃ arahato natthīti paṭikkhipati .
Dānaṃ dadeyyātiādīsu kiriyacittena dānādipavattisabbhāvato sakavādī paṭijānāti .
Itaro cittaṃ anādiyitvā kiriyāpavattimattadassaneneva laddhiṃ patiṭṭhapeti .
Sā pana ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhāpitā hotīti .
Atthi arahato puññūpacayotikathāvaṇṇanā .

2. Natthi arahato akālamaccūtikathāvaṇṇanā

780. Idāni natthi arahato akālamaccūtikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ nāhaṃ , bhikkhave , sañcetanikānaṃ kammānaṃ katānaṃ upacitānaṃ apaṭisaṃveditvā byantībhāvaṃ vadāmī ’’ ti ( a . ni .10.217) suttassa atthaṃ ayoniso gahetvā ‘‘ arahatā nāmaP0.165 sabbakammavipākaṃ paṭisaṃvedayitvāva parinibbāyitabbaṃ , tasmā natthi , arahato akālamaccū ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi rājagirikānañceva siddhatthikānañca ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ sace tassa natthi akālamaccu , arahantaghātakena nāma na bhavitabban ’’ tiV0.253 codetuṃ natthi arahantaghātakoti āha .
Itaro ānantariyakammassa ceva tādisānañca puggalānaṃ sabbhāvato paṭikkhipati .
781. Visaṃ na kameyyāti pañhe ‘‘ yāva pubbe katakammaṃ parikkhayaṃ na gacchati , tāva na kamatī ’’ ti laddhiyā paṭikkhipati .
Sesamettha yathāpāḷimeva niyyāti .
782. Nāhaṃ ,M0.255 bhikkhaveti suttaṃ idaṃ sandhāya vuttaṃ – sañcetanikānaṃ kammānaṃ katānaṃ vipākaṃ apaṭisaṃveditvā avinditvā ananubhavitvā byantībhāvaṃ tesaṃ kammānaṃ parivaṭumaparicchinnabhāvaṃ na vadāmi , tañca kho diṭṭhadhammavedanīyānaṃ diṭṭheva dhamme , na tato paraṃ , upapajjavedanīyānaṃ anantaraṃ upapattiṃ upapajjitvāva na tato paraṃ , aparāpariyavedanīyānaṃ yadā vipākokāsaṃ labhanti , tathārūpe aparāpare vā pariyāye .
Evaṃ sabbathāpi saṃsārapavatte sati laddhavipākavāre kamme na vijjateso jagatippadeso , yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammāti .
Evaṃ sante yadetaṃ ‘‘ aladdhavipākavārampi kammaṃ avassaṃ arahato paṭisaṃveditabban ’’ ti kappanāvasena ‘‘ natthi arahato akālamaccū ’’ ti laddhipatiṭṭhāpanaṃ kataṃ , taṃ dukkaṭamevāti .
Natthi arahato akālamaccūtikathāvaṇṇanā .

3. Sabbamidaṃ kammatotikathāvaṇṇanā

783. Idāni sabbamidaṃ kammatotikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ kammunā vattati loko ’’ ti suttaṃ nissāya ‘‘ sabbamidaṃ kammakilesavipākavaṭṭaṃ kammatova hotī ’’ ti yesaṃ laddhiP0.166 , seyyathāpi rājagirikānañceva siddhatthikānañca ;
te sandhāya sabbamidan ti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ evaṃ sante kammampi kammato āpajjatī ’’ ti codetuṃ kammampi kammatoti āha .
Itaro yadi kammampi kammatova nāma taṃ kammaṃ vipākoyeva siyāti paṭikkhipati .
Pubbekatahetūti ‘‘ yadi sabbamidaṃ kammato , pubbekatahetunā tena bhavitabban ’’ ti codetuṃ pucchati , itaro pubbekatahetuvādabhayena paṭikkhipati .
784. KammavipākatotiV0.254 ‘‘ yadi sabbamidaṃ kammato , yaṃ atītabhave pavattassa hetubhūtaṃ kammaṃ , tampi purimatare bhave kammatoti kammavipāko sampajjati , tena te sabbamidaṃ kammavipākato āpajjatī ’’ ti codetuṃ pucchati .
Itaro bījato aṃkurasseva paccuppannapavattassa kammato nibbattiṃ sandhāya paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho tassāpi kammassa bījassa purimabījato viyaM0.256 purimakammato pavattattā paṭijānāti .
Pāṇaṃ haneyyātiādi ‘‘ yadi sabbaṃ kammavipākato , pāṇātipātādīni kammavipākeneva kareyyā ’’ ti codetuṃ vuttaṃ .
Itaro dussīlyacetanāpi purimakammanibbattā ekena pariyāyena vipākoyevāti laddhiyā paṭijānāti .
Atha naṃ ‘‘ yadi te pāṇātipāto kammavipākato nibbattati , pāṇātipāto viya vipākopi saphalo āpajjatī ’’ ti codetuṃ saphaloti āha .
Itaro pāṇātipātassa nirayasaṃvattanikādibhāvato saphalataṃ passanto paṭijānāti .
Kammavipākassa pana idaṃ nāma phalanti vuttaṭṭhānaṃ apassanto paṭikkhipati .
Adinnādānādīsupi eseva nayo .
Gilānapaccayabhesajjaparikkhāro saphaloti deyyadhammavasena dānaphalaṃ pucchati .
Kammunā vattatīti suttaṃ ‘‘ natthi kamman ’’ ti akammavāditaṃ paṭikkhipitvā ‘‘ atthi kamman ’’ ti kammavāditaṃ kammassakataṃ dīpeti .
Na sabbasseva kammato nibbattiṃ , tasmā asādhakanti .
Sabbamidaṃ kammatotikathāvaṇṇanā .

4. Indriyabaddhakathāvaṇṇanā

786-787.
IdāniP0.167 indriyabaddhakathā nāma hoti .
Tattha duvidhaṃ dukkhaṃ – indriyabaddhaṃ , anindriyabaddhañca .
Indriyabaddhaṃ dukkhavatthutāya dukkhaṃ , anindriyabaddhaṃ udayabbayapaṭipīḷanaṭṭhena ‘‘ yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’’ ti saṅgahitattā dukkhaṃ .
Imaṃ vibhāgaṃ aggahetvā ‘‘ yassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati , taṃ indriyabaddhameva dukkhaṃ , na itaran ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃ , tesaṃ itarassāpi dukkhabhāvaṃ dassetuṃ indriyabaddhaññevāti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yasmā bhagavatā ‘ yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’ ti vuttaṃ , tasmā indriyabaddheneva tena aniccena bhavitabban ’’ ti codetuṃ indriyabaddhaññeva aniccan tiādimāha .
NanuV0.255 anindriyabaddhaṃ aniccan ti nanu pathavīpabbatapāsāṇādi anindriyabaddhampi aniccanti attho .
788. Na vattabbaṃ indriyabaddhaññeva dukkhan ti pañhe āmantāti paṭiññā sakavādissa .
Anindriyabaddhañhi dukkhadomanassānaṃ ārammaṇaṃ hoti .
Uṇhakālasmiñhi aggi sītakāle ca vāto dukkhassa ārammaṇaṃ , niccampiM0.257 bhogavināsādayo domanassassa .
Tasmā vināpi aniccaṭṭhena anindriyabaddhaṃ dukkhanti vattabbaṃ .
Kammakilesehi pana anibbattattā dukkhaṃ ariyasaccanti na vattabbaṃ , tathā maggena apariññeyyattā .
Yasmā pana tiṇakaṭṭhādinirodho vā utubījādinirodho vā dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ nāma na hoti , tasmā indriyabaddhaṃ dukkhañceva ariyasaccañca , itaraṃ pana dukkhamevāti idaṃ nānattaṃ dassetuṃ paṭijānāti .
Yathā indriyabaddhassātiādivacanaṃ indriyabaddhassa pariññāya brahmacariyavāsaṃ pariññātassa puna anuppattiṃ dīpeti .
Tenevettha sakavādinā paṭikkhepo kato .
‘‘ Yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’’ ti vacanena pana saṅgahitassa anindriyabaddhassa dukkhabhāvaṃ paṭisedhetuṃ na sakkāti , tasmā asādhakanti .
Indriyabaddhakathāvaṇṇanā .

5. Ṭhapetvā ariyamaggantikathāvaṇṇanā

789-790.
IdāniP0.168 ṭhapetvā ariyamaggantikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ yasmā ariyamaggo ‘ dukkhanirodhagāminipaṭipadā ’ ti vutto , tasmā ṭhapetvā ariyamaggaṃ avasesā saṅkhārā dukkhā ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi evaṃ samudayassāpi dukkhabhāvo āpajjatī ’’ ti codetuṃ dukkhasamudayopīti āha .
Itaro hetulakkhaṇaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Puna puṭṭho pavattapariyāpannabhāvaṃ sandhāya paṭijānāti .
Tīṇevāti pañhesu suttavirodhabhayena paṭikkhipati , laddhivasena paṭijānāti .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Ṭhapetvā ariyamaggantikathāvaṇṇanā .

6. Na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ paṭiggaṇhātītikathāvaṇṇanā

791-792.
IdāniV0.256 na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ paṭiggaṇhātītikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ paramatthato maggaphalāneva saṅgho , maggaphalehi aññoM0.258 saṅgho nāma natthi , maggaphalāni ca na kiñci paṭiggaṇhanti , tasmā na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ paṭiggaṇhātī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi etarahi mahāpuññavādīsaṅkhātānaṃ vetullakānaṃ ;
te sandhāya na vattabban ti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi saṅgho na paṭiggaṇheyya , na naṃ satthā āhuneyyātiādīhi thomeyyā ’’ ti codetuṃ nanu saṅgho āhuneyyotiādimāha .
Saṅghassa dānaṃ dentīti ‘‘ ye te saṅghassa denti , te paṭiggāhakesu asati kassa dadeyyun ’’ ti codanatthaṃ vuttaṃ .
Āhutiṃ jātavedo vāti suttaṃ parasamayato āgataṃ .
Tattha mahāmeghan ti meghavuṭṭhiṃ sandhāya vuttaṃ .
Vuṭṭhiñhi medanī paṭiggaṇhāti , na meghameva .
Maggo paṭiggaṇhātīti ‘‘ maggaphalāni saṅgho ’’ ti laddhiyāP0.169 vadati , na ca maggaphalāneva saṅgho .
Maggaphalapātubhāvaparisuddhe pana khandhe upādāya paññattā aṭṭha puggalā saṅgho , tasmā asādhakametanti .
Na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ paṭiggaṇhātītikathāvaṇṇanā .

7. Na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ visodhetītikathāvaṇṇanā

793-794.
Idāni na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ visodhetītikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ maggaphalāneva saṅgho nāma , na ca tāni dakkhiṇaṃ visodhetuṃ sakkonti , tasmā na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ visodhetī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi tesaññeva ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Āhuneyyotiādi ‘‘ yadi saṅgho dakkhiṇaṃ visodhetuṃ na sakkuṇeyya , na naṃ satthā evaṃ thomeyyā ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Visodhetīti mahapphalaṃ karoti .
Saṅghasmiñhi appaṃ dinnaṃ bahu hoti , bahu dinnaṃ bahutaraṃ .
Dakkhiṇeyyāti dakkhiṇārahā dakkhiṇāya anucchavikā , dakkhiṇaṃ visodhetuṃ samatthāti attho .
Dakkhiṇaṃ ārādhentīti sampādenti , appamattikāyapi dakkhiṇāya mahantaṃ phalaṃ pāpuṇantīti attho .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayamevāti .
Na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ visodhetītikathāvaṇṇanā .

8. Na vattabbaṃ saṅgho bhuñjatītikathāvaṇṇanā

795-796.
IdāniM0.259V0.257 na vattabbaṃ saṅgho bhuñjatītikathā nāma hoti .
Tatrāpi ‘‘ maggaphalāneva saṅgho nāma , na ca tāni kiñci bhuñjanti , tasmā na vattabbaṃ saṅgho bhuñjati , pivati , khādati , sāyatī ’’ tiP0.170 yesaṃ laddhi , seyyathāpi tesaṃyeva ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi saṅgho na bhuñjeyya , saṅghabhattādikaraṇaṃ niratthakaṃ bhaveyyā ’’ ti codetuṃ nanu atthi keci saṅghabhattāni karontītiādimāha .
Gaṇabhojanan tiādi ‘‘ yadi saṅgho na bhuñjeyya , kassa gaṇabhojanādīni siyun ’’ ti codanatthaṃ vuttaṃ .
Aṭṭha pānānīti idampi ‘‘ yadi saṅgho na piveyya , kassetāni pānāni satthā anujāneyyā ’’ ti codanatthaṃ vuttaṃ .
Sesamidhāpi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti .
Na vattabbaṃ saṅgho bhuñjatītikathāvaṇṇanā .

9. Na vattabbaṃ saṅghassa dinnaṃ mahapphalantikathāvaṇṇanā

797-798.
Idāni na vattabbaṃ saṅghassa dinnaṃ mahapphalantikathā nāma hoti .
Tatrāpi ‘‘ maggaphalāneva saṅgho nāma , na ca sakkā tesaṃ kiñci dātuṃ , na ca tehi paṭiggaṇhituṃ , nāpi tesaṃ dānena koci upakāro ijjhati , tasmā na vattabbaṃ saṅghassa dinnaṃ mahapphalan ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi tesaṃyeva ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Āhuneyyotiādi ‘‘ yadi saṅghassa dinnaṃ mahapphalaṃ na bhaveyya , na naṃ satthā evaṃ thomeyyā ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyātīti .
Na vattabbaṃ saṅghassa dinnaṃ mahapphalantikathāvaṇṇanā .

10. Na vattabbaṃ buddhassa dinnaṃ mahapphalantikathāvaṇṇanā

799. IdāniV0.258 na vattabbaṃ buddhassa dinnaṃ mahapphalantikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ buddho bhagavā na kiñci paribhuñjati , lokānuvattanatthaṃ pana paribhuñjamānaṃ viyaP0.171 attānaṃ dasseti , tasmā nirupakārattā na vattabbaṃ tasmiṃ dinnaṃ mahapphalan ’’ ti yesaṃM0.260 laddhi , seyyathāpi tesaṃyeva ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Dvipadānaṃ aggotiādi ‘‘ manussadussīlepi dānaṃ sahassaguṇaṃ hoti , kimaṅgaṃ pana evarūpe aggapuggale ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti .
Na vattabbaṃ buddhassa dinnaṃ mahapphalantikathāvaṇṇanā .

11. Dakkhiṇāvisuddhikathāvaṇṇanā

800-801.
Idāni dakkhiṇāvisuddhikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ yadi paṭiggāhakato dakkhiṇā visujjheyya , mahapphalā bhaveyya .
Dāyakena dānaṃ dinnaṃ , paṭiggāhakena vipāko nibbattitoti añño aññassa kārako bhaveyya , paraṃkataṃ sukhadukkhaṃ āpajjeyya , añño kareyya , añño paṭisaṃvedeyya .
Tasmā dāyakatova dānaṃ visujjhati , no paṭiggāhakato , dāyakasseva cittavisuddhi vipākadāyikā hotī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Āhuneyyātiādi ‘‘ yadi paṭiggāhakato dānaṃ na visujjheyya , kimassa āhuneyyādibhāvo kareyyā ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Añño aññassa kārakoti yadi dāyakassa dānacetanā paṭiggāhakena katā bhaveyya , yuttarūpaṃ siyā .
Tassa pana dānacetanā parisuddhā paṭiggāhakasaṅkhātaṃ vatthuṃ paṭicca mahāvipākaṭṭhena visujjhati , tasmā acodanā esā ‘‘ paṭiggāhakato dānaṃ visujjhatī ’’ ti .
Dakkhiṇāvisuddhikathāvaṇṇanā .
Sattarasamo vaggo .