19. Paṭivedhānuyogādivaṇṇanā
217. Bhavaṃ nissāya pañhe bhavan ti upapattibhavaṃ .
218. Vedanaṃ vediyamānapañhe vedanaṃ vediyamāno pariggahitavedano yogāvacarova pajānāti , bālaputhujjano nappajānāti .
224. Kāyānupassanādipañhā uttānatthāyeva .
226. Pārāyanagāthāya
M0.138 suññato lokaṃ avekkhassūti sattasuññatavasena khandhalokaṃ olokehīti attho . 228. Puggalo avekkhatīti sakavādipucchā .
Paravādissa hi ‘‘ suññato lokaṃ avekkhassū ’’ ti gāthāya yo avekkhati , so puggaloti laddhi , tasmā naṃ evaṃ pucchati .
Saha rūpenāti
V0.133 rūpakāyena saddhiṃ .Tato anissaṭo hutvāti attho .
Idaṃ pañcavokāravasena anujānitvā puna taṃ jīvanti puṭṭho suttavirodhabhayena paṭikkhipati .
Vinā rūpenāti idaṃ catuvokāravasena anujānitvā puna aññaṃ jīvanti puṭṭho suttavirodhabhayeneva paṭikkhipati .
‘‘ Abbhantaragato ’’ ti ca ‘‘ bahiddhā nikkhamitvā ’’ ti ca idaṃ ‘‘ saha rūpena vinā rūpenā ’’ ti heṭṭhā vuttassa lakkhaṇavacanaṃ .
Tattha abbhantaragatoti rūpassa antogato , ito vā etto vā anikkhamitvā rūpaparicchedavaseneva ṭhito hutvāti attho .
Nikkhamitvāti rūpaparicchedaṃ atikkamitvā .
Rūpaṃ anissito hutvāti attho .
231. Anattāti attanā jīvena puggalena rahito .
Ekadhammepi puggalo natthīti attho .
Evaṃ sabbasuttānaṃ āgamaṭṭhakathāsu vuttanayeneva
P0.35 attho veditabbo .Idha pana sandhāyabhāsitamattameva vakkhāma .
237. Vuttaṃ bhagavatā sappikumbhotiādi ‘‘ sabbāva desanā yathārutavaseneva atthato na gahetabbā ’’ ti dassanatthaṃ ābhataṃ .
Yathā hi suvaṇṇaṃ gahetvā kato suvaṇṇavikāro kumbho suvaṇṇakumbhoti vuccati , na evaṃ sappiṃ gahetvā kato sappissa vikāro sappikumbho nāma atthi .
Yasmiṃ pana kumbhe sappi pakkhittaṃ , so sappikumbho nāmāti ayamettha attho .
Telakumbhādīsupi eseva nayo .
Yathā ca nibbānaṃ niccaṃ dhuvaṃ , na evaṃ bhattaṃ vā yāgu vā atthi .
Kālaparicchedaṃ pana akatvā divase divase dassāmāti paññattavasena ‘‘ niccabhattaṃ dhuvayāgū ’’ ti vuccatīti ayamettha attho .
‘‘ Atthi puggalo attahitāya paṭipanno ’’ tiādīsupi yathā rūpādayo dhammā paccattalakkhaṇasāmaññalakkhaṇavasena atthi , na evaṃ puggalo
M0.139 .Rūpādīsu pana sati ‘ evaṃnāmo ’‘ evaṃgotto ’ ti vohāro hoti .
Iti iminā lokavohārena lokasammutiyā lokaniruttiyā atthi puggaloti ayamettha attho .
Vuttampi cetaṃ bhagavatā –
‘‘ imā kho citta , lokasamaññā lokaniruttiyo lokavohārā lokapaññattiyo ’’ ti ( dī . ni .1.440).
Rūpādidhammā pana vināpi lokasammutiṃ paccattasāmaññalakkhaṇavasena paññāpanato atthīti ayamettha attho .
Buddhānaṃ
V0.134 pana dve kathā sammutikathā ca paramatthakathā ca .Tattha satto , puggalo , devo , brahmātiādikā sammutikathā nāma .
Aniccaṃ , dukkhaṃ , anattā , khandhā , dhātuyo , āyatanāni , satipaṭṭhānā , sammappadhānātiādikā paramatthakathā nāma .
Tattha yo sammutidesanāya sattoti vā … pe … brahmāti vāti vutte jānituṃ paṭivijjhituṃ niyyātuṃ arahattajayaggāhaṃ gahetuṃ sakkoti , tassa bhagavā āditova sattoti vā puggaloti vā posoti vā devoti vā brahmāti vā katheti .
Yo paramatthadesanāya aniccanti vā dukkhanti vātiādīsu aññataraṃ sutvāva jānituṃ paṭivijjhituṃ niyyātuṃ arahattajayaggāhaṃ gahetuṃ sakkoti .
Tassa aniccantiādīsu aññataraṃ katheti .
Tathā sammutikathāya bujjhanakasattassa na paṭhamaṃ paramatthakathaṃ katheti .
Sammutikathāya pana bodhetvā pacchā paramatthakathaṃ katheti
P0.36 .Paramatthakathāya bujjhanakasattassāpi na paṭhamaṃ sammutikathaṃ katheti .
Paramatthakathāya pana bodhetvā pacchā sammutikathaṃ katheti .
Pakatiyā pana paṭhamameva paramatthakathaṃ kathentassa desanā lūkhākārā hoti .
Tasmā buddhā paṭhamaṃ sammutikathaṃ kathetvā pacchā paramatthakathaṃ kathenti .
Te sammutikathaṃ kathentāpi saccameva sabhāvameva amusāva kathenti .
Paramatthakathaṃ kathentāpi saccameva sabhāvameva amusāva kathenti .
Ayañhi –
‘‘ Duve saccāni akkhāsi , sambuddho vadataṃ varo ;
Sammutiṃ paramatthañca , tatiyaṃ nupalabbhati ’’.
Tattha
M0.140 –‘‘ Saṅketavacanaṃ saccaṃ , lokasammutikāraṇaṃ ;
Paramatthavacanaṃ saccaṃ , dhammānaṃ tathalakkhaṇan ’’ ti .
Aparo nayo – dve bhagavato desanā paramatthadesanā ca khandhādivasena , sammutidesanā ca sappikumbhādivasena .
Na hi bhagavā samaññaṃ atidhāvati .
Tasmā ‘‘ atthi puggalo ’’ ti vacanamattato abhiniveso na kātabbo .
Satthārā hi –
‘‘ Paññattiṃ
V0.135 anatikkamma , paramattho pakāsito ;Samaññaṃ nātidhāveyya , tasmā aññopi paṇḍito ;
Paramatthaṃ pakāsento , samaññaṃ nātidhāvaye ’’.
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Puggalakathā niṭṭhitā .