8. Gaṇikāsuttavaṇṇanā
58. Aṭṭhame dve pūgāti dve gaṇā .
Aññatarissā gaṇikāyāti aññatarāya nagarasobhiniyā .
Sārattāti suṭṭhu rattā .
Paṭibaddhacittāti kilesavasena baddhacittā .
Rājagahe kira ekasmiṃ chaṇadivase bahū dhuttapurisā gaṇabandhanena vicarantā ekamekassa ekamekaṃ vesiṃ ānetvā uyyānaṃ pavisitvā chaṇakīḷaṃ kīḷiṃsu .
Tato parampi dve tayo chaṇadivase taṃ taṃyeva vesiṃ ānetvā chaṇakīḷaṃ kīḷiṃsu .
Athāparasmiṃ
P0.350 chaṇadivase aññepi dhuttā tatheva chaṇakīḷaṃ kīḷitukāmā vesiyo ānentā purimadhuttehi pubbe ānītaṃ ekaṃ vesiṃ ānenti .Itare taṃ disvā ‘‘ ayaṃ amhākaṃ pariggaho ’’ ti āhaṃsu .
Tepi tatheva āhaṃsu .
‘‘ Evaṃ amhākaṃ pariggaho , amhākaṃ pariggaho ’’ ti kalahaṃ vaḍḍhetvā pāṇippahārādīni akaṃsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tena kho pana samayena rājagahe dve pūgā ’’ tiādi .
Tattha upakkamantīti paharanti .
Maraṇampi nigacchantīti balavūpakkamehi maraṇaṃ upagacchanti , itarepi maraṇamattaṃ maraṇappamāṇadukkhaṃ pāpuṇanti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ kāmesu gedhaṃ vivādamūlaṃ sabbānatthamūlanti sabbākārato viditvā .
Imaṃ udānan ti antadvaye ca majjhimāya paṭipattiyā ādīnavānisaṃsavibhāvanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha
V0.286 yañca pattan ti yaṃ rūpādipañcakāmaguṇajātaṃ pattaṃ ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti diṭṭhiṃ purakkhatvā vā apurakkhatvā vā etarahi laddhaṃ anubhuyyamānaṃ .Yañca pattabban ti yañca kāmaguṇajātameva ‘‘ bhuñjitabbā kāmā , paribhuñjitabbā kāmā , āsevitabbā kāmā , paṭisevitabbā kāmā , yo kāme paribhuñjati , so lokaṃ vaḍḍheti , yo lokaṃ vaḍḍheti , so bahuṃ puññaṃ pasavatī ’’ ti diṭṭhiṃ upanissāya taṃ anissajjitvā katena kammunā anāgate pattabbaṃ anubhavitabbañca .
Ubhayametaṃ rajānukiṇṇan ti etaṃ ubhayaṃ
M0.319 pattaṃ pattabbañca rāgarajādīhi anukiṇṇaṃ .Sampatte hi vatthukāme anubhavanto rāgarajena vokiṇṇo hoti , tattha pana saṃkiliṭṭhacittassa phale āyatiṃ āpanne domanassuppattiyā dosarajena vokiṇṇo hoti , ubhayatthāpi moharajena vokiṇṇo hoti .
Kassa panetaṃ rajānukiṇṇanti āha –
‘‘ āturassānusikkhato ’’ ti kāmapatthanāvasena kilesāturassa , tassa ca phalena dukkhāturassa ca ubhayatthāpi paṭikārābhilāsāya kilesaphale anusikkhato .
Tathā yañca pattan ti yaṃ acelakavatādivasena pattaṃ attaparitāpanaṃ
P0.351 .Yañca pattabban ti yaṃ micchādiṭṭhikammasamādānahetu apāyesu pattabbaṃ phalaṃ .
Ubhayametaṃ rajānukiṇṇan ti tadubhayaṃ dukkharajānukiṇṇaṃ .
Āturassāti kāyakilamathena dukkhāturassa .
Anusikkhatoti micchādiṭṭhiṃ , tassā samādāyake puggale ca anusikkhato .
Ye ca sikkhāsārāti yehi yathāsamādinnaṃ sīlabbatādisaṅkhātaṃ sikkhaṃ sārato gahetvā ‘‘ iminā saṃsārasuddhī ’’ ti kathitā .
Tenāha – sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasārāti .
Tattha yaṃ ‘‘ na karomī ’’ ti oramati , taṃ sīlaṃ , visabhojanakicchācaraṇādikaṃ vataṃ , sākabhakkhatādijīvikā jīvitaṃ , methunavirati brahmacariyaṃ , etesaṃ anutiṭṭhanaṃ upaṭṭhānaṃ , bhūtapiṇḍakaparibhaṇḍādivasena khandhadevasivādiparicaraṇaṃ vā upaṭṭhānaṃ , evametehi yathāvuttehi sīlādīhi saṃsārasuddhi hotīti tāni sārato gahetvā ṭhitā samaṇabrāhmaṇā sikkhāsārā sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ ‘‘ upaṭṭhānasārā ’’ ti veditabbā .
Ayameko antoti ayaṃ sīlabbataparāmāsavasena attakilamathānuyogasaṅkhāto majjhimāya paṭipattiyā uppathabhūto lāmakaṭṭhena ca eko anto .
Ayaṃ dutiyo antoti ayaṃ kāmasukhallikānuyogo kāmesu pātabyatāpattisaṅkhāto dutiyo vuttanayena anto .
Iccete ubho antāti kāmasukhallikānuyogo attakilamathānuyogo ca iti ete ubho antā .
Te ca kho etarahi patte , āyatiṃ pattabbe ca kilesadukkharajānukiṇṇe kāmaguṇe attaparitāpane
V0.287 ca allīnehi kilesadukkhāturānaṃ anusikkhantehi , sayañcaM0.320 kilesadukkhāturehi paṭipajjitabbattā lāmakā uppathabhūtā cāti antā .Kaṭasivaḍḍhanāti andhaputhujjanehi abhikaṅkhitabbaṭṭhena kaṭasisaṅkhātānaṃ taṇhāavijjānaṃ abhivaḍḍhanā .
Kaṭasiyo diṭṭhiṃ vaḍḍhentīti tā pana
P0.352 kaṭasiyo nānappakāradiṭṭhiṃ vaḍḍhenti .Vatthukāmesu assādānupassino hi te pajahituṃ asakkontassa taṇhāavijjāsahakārīkāraṇaṃ labhitvā ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādinā ( dha . sa .1221; vibha .938) natthikadiṭṭhiṃ akiriyadiṭṭhiṃ ahetukadiṭṭhiñca gaṇhāpenti , attaparitāpanaṃ anuyuttassa pana avijjātaṇhāsahakārīkāraṇaṃ labhitvā ‘‘ sīlena suddhi vatena suddhī ’’ tiādinā attasuddhiabhilāsena sīlabbataparāmāsadiṭṭhiṃ gaṇhāpenti .
Sakkāyadiṭṭhiyā pana tesaṃ paccayabhāvo pākaṭoyeva .
Evaṃ antadvayūpanissayena taṇhāavijjānaṃ diṭṭhivaḍḍhakatā veditabbā .
Keci pana ‘‘ kaṭasīti pañcannaṃ khandhānaṃ adhivacanan ’’ ti vadanti .
Tesaṃ yadaggena tato antadvayato saṃsārasuddhi na hoti , tadaggena te upādānakkhandhe abhivaḍḍhetīti adhippāyo .
Apare pana ‘‘ kaṭasivaḍḍhanā ’’ ti padassa ‘‘ aparāparaṃ jarāmaraṇehi sivathikavaḍḍhanā ’’ ti atthaṃ vadanti .
Tehipi antadvayassa saṃsārasuddhihetubhāvābhāvoyeva vutto , kaṭasiyā pana diṭṭhivaḍḍhanakāraṇabhāvo vattabbo .
Ete te ubho ante anabhiññāyāti te ete yathāvutte ubhopi ante ajānitvā ‘‘ ime antā te ca evaṃgahitā evaṃanuṭṭhitā evaṃgatikā evaṃabhisamparāyā ’’ ti evaṃ ajānanahetu ajānanakāraṇā .
‘‘ Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā ’’ tiādīsu ( pu . pa .208; a . ni .9.43) viyassa hetuatthatā daṭṭhabbā .
Olīyanti eketi eke kāmasukhānuyogavasena saṅkocaṃ āpajjanti .
Atidhāvanti eketi eke attakilamathānuyogavasena atikkamanti .
Kāmasukhamanuyuttā hi vīriyassa akaraṇato kosajjavasena sammāpaṭipattito saṅkocamāpannatā olīyanti nāma , attaparitāpanamanuyuttā pana kosajjaṃ pahāya anupāyena vīriyārambhaṃ karontā sammāpaṭipattiyā atikkamanato atidhāvanti nāma , tadubhayaṃ pana tattha ādīnavādassanato .
Tena vuttaṃ –
‘‘ ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eke ’’ ti .
Tattha taṇhābhinandanavasena olīyanti , diṭṭhābhinandanavasena atidhāvantīti veditabbaṃ .
Atha
M0.321 vā sassatābhinivesavasena olīyanti eke , ucchedābhinivesavasena atidhāvanti eke .Gosīlādivasena hi attaparitāpanamanuyuttā ekacce ‘‘ imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā
P0.353 devo vā bhavissāmi devaññataro vā , tattha nicco dhuvo sassatoV0.288 avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassāmī ’’ ti sassatadassanaṃ abhinivisantā saṃsāre olīyanti nāma , kāmasukhamanuyuttā pana ekacce yaṃkiñci katvā indriyāni santappetukāmā lokāyatikā viya tadanuguṇaṃ ucchedadassanaṃ abhinivisantā anupāyena vaṭṭupacchedassa pariyesanato atidhāvanti nāma .Evaṃ sassatucchedavasenapi olīyanātidhāvanāni veditabbāni .
Ye ca kho te abhiññāyāti ye ca kho pana ariyapuggalā te yathāvutte ubho ante ‘‘ ime antā evaṃgahitā evaṃanuṭṭhitā evaṃgatikā evaṃabhisamparāyā ’’ ti abhivisiṭṭhena ñāṇena vipassanāsahitāya maggapaññāya jānitvā majjhimapaṭipadaṃ sammāpaṭipannā , tāya sammāpaṭipattiyā .
Tatra ca nāhesun ti tatra tasmiṃ antadvaye patitā na ahesuṃ , taṃ antadvayaṃ pajahiṃsūti attho .
Tena ca nāmaññiṃsūti tena antadvayapahānena ‘‘ mama idaṃ antadvayapahānaṃ , ahaṃ antadvayaṃ pahāsiṃ , iminā antadvayapahānena seyyo ’’ tiādinā taṇhādiṭṭhimānamaññanāvasena na amaññiṃsu sabbamaññanānaṃ sammadeva pahīnattā .
Ettha ca aggaphale ṭhite ariyapuggale sandhāya ‘‘ tatra ca nāhesuṃ , tena ca nāmaññiṃsū ’’ ti atītakālavasena ayaṃ desanā pavattā , maggakkhaṇe pana adhippete vattamānakālavaseneva vattabbaṃ siyā .
Vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyāti ye evaṃ pahīnasabbamaññanā uttamapurisā , tesaṃ anupādāparinibbutānaṃ kammavipākakilesavasena tividhampi vaṭṭaṃ natthi paññāpanāya , vattamānakkhandhabhedato uddhaṃ anupādāno viya jātavedo apaññattikabhāvameva gacchatīti attho .
Aṭṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .