4. Mahāvaggo
1. Ambasakkarapetavatthu
517.
Vesālī
T0.223M0.181V0.137P0.65 nāma nagaratthi vajjīnaṃ , tattha ahu licchavi ambasakkaro [ ambasakkharo ( sī . syā .), appasakkaro ( ka .)];Disvāna petaṃ nagarassa bāhiraṃ , tattheva pucchittha taṃ kāraṇatthiko .
518.
‘‘ Seyyā nisajjā nayimassa atthi , abhikkamo natthi paṭikkamo ca ;
Asitapītakhāyitavatthabhogā , paricārikā [ paricāraṇā ( sī . pī .)] sāpi imassa natthi .
519.
‘‘ Ye ñātakā diṭṭhasutā suhajjā , anukampakā yassa ahesuṃ pubbe ;
Daṭṭhumpi te dāni na taṃ labhanti , virājitatto [ virādhitatto ( sī . pī .)] hi janena tena .
520.
‘‘ Na oggatattassa bhavanti mittā , jahanti mittā vikalaṃ viditvā ;
Atthañca disvā parivārayanti , bahū mittā uggatattassa honti .
521.
‘‘ Nihīnatto sabbabhogehi kiccho , sammakkhito
T0.224 samparibhinnagatto ;Ussāvabindūva palimpamāno , ajja suve jīvitassūparodho .
522.
‘‘ Etādisaṃ uttamakicchappattaṃ , uttāsitaṃ pucimandassa sūle ;
‘ Atha tvaṃ kena vaṇṇena vadesi yakkha , jīva bho jīvitameva seyyo ’’’ ti .
523.
‘‘ Sālohito
M0.182P0.66 esa ahosi mayhaṃ , ahaṃ sarāmi purimāya jātiyā ;Disvā ca me kāruññamahosi rāja , mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ [ pati + ayaṃ = patāyaṃ ].
524.
‘‘ Ito cuto licchavi esa poso , sattussadaṃ nirayaṃ ghorarūpaṃ ;
Upapajjati dukkaṭakammakārī , mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ .
525.
‘‘ Anekabhāgena guṇena seyyo , ayameva sūlo nirayena tena ;
Ekantadukkhaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ , ekantatibbaṃ nirayaṃ patāyaṃ [ pate + ayaṃ = patāyaṃ ].
526.
‘‘ Idañca
T0.225 sutvā vacanaṃ mameso , dukkhūpanīto vijaheyya pāṇaṃ ;Tasmā ahaṃ santike na bhaṇāmi , mā me kato jīvitassūparodho ’’.
527.
‘‘ Aññāto eso [ ajjhito esa ( ka .)] purisassa attho , aññampi icchāmase pucchituṃ tuvaṃ ;
Okāsakammaṃ sace no karosi , pucchāma taṃ no na ca kujjhitabban ’’ ti .
528.
‘‘ Addhā paṭiññā me tadā ahu [ paṭiññātametaṃ tadāhu ( ka .), paṭiññā na mete tadā ahu (?)], nācikkhanā appasannassa hoti ;
Akāmā saddheyyavacoti katvā , pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayhan ’’ ti [ visayaṃ ( ka .)].
529.
‘‘ Yaṃ
V0.138 kiñcahaṃ cakkhunā passissāmi [ passāmi ( ka .)], sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ ;Disvāva taṃ nopi ce saddaheyyaṃ , kareyyāsi [ karohi ( katthaci )] me yakkha niyassakamman ’’ ti .
530.
‘‘ Saccappaṭiññā
M0.183 tava mesā hotu , sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ ;Aññatthiko
T0.226 no ca paduṭṭhacitto , yaṃ te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ ;Sabbampi akkhissaṃ [ sabbaṃ ācikkhissaṃ ( sī .)] yathā pajānanti .
531.
‘‘ Setena assena alaṅkatena , upayāsi sūlāvutakassa santike ;
Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ , kissetaṃ kammassa ayaṃ vipāko ’’ ti .
532.
‘‘ Vesāliyā
P0.67 nagarassa [ tassa nagarassa ( sī . syā . pī .)] majjhe , cikkhallamagge narakaṃ ahosi ;Gosīsamekāhaṃ pasannacitto , setaṃ [ setuṃ ( syā . ka .)] gahetvā narakasmiṃ nikkhipiṃ .
533.
‘‘ Etasmiṃ pādāni patiṭṭhapetvā , mayañca aññe ca atikkamimhā ;
Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ , tasseva kammassa ayaṃ vipāko ’’ ti .
534.
‘‘ Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsati , gandho ca te sabbadisā pavāyati ;
Yakkhiddhipattosi mahānubhāvo , naggo cāsi kissa ayaṃ vipāko ’’ ti .
535.
‘‘ Akkodhano
T0.227 niccapasannacitto , saṇhāhi vācāhi janaṃ upemi ;Tasseva kammassa ayaṃ vipāko , dibbo me vaṇṇo satataṃ pabhāsati .
536.
‘‘ Yasañca kittiñca dhamme ṭhitānaṃ , disvāna mantemi [ disvā samantemi ( ka .)] pasannacitto ;
Tasseva kammassa ayaṃ vipāko , dibbo me gandho satataṃ pavāyati .
537.
‘‘ Sahāyānaṃ
M0.184 titthasmiṃ nhāyantānaṃ , thale gahetvā nidahissa dussaṃ ;Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto , tenamhi naggo kasirā ca vuttī ’’ ti .
538.
‘‘ Yo kīḷamāno pakaroti pāpaṃ , tassedisaṃ kammavipākamāhu ;
Akīḷamāno pana yo karoti , kiṃ tassa kammassa vipākamāhū ’’ ti .
539.
‘‘ Ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā , kāyena vācāya ca saṅkiliṭṭhā ;
Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ , asaṃsayaṃ te nirayaṃ upenti .
540.
‘‘ Apare
T0.228 pana sugatimāsamānā , dāne ratā saṅgahitattabhāvā ;Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ , asaṃsayaṃ te sugatiṃ upentī ’’ ti .
541.
‘‘ Taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca , kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko ;
Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ , ko vāpi maṃ saddahāpeyya etan ’’ ti .
542.
‘‘ Disvā
P0.68 ca sutvā abhisaddahassu , kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko ;Kalyāṇapāpe ubhaye asante , siyā nu sattā sugatā duggatā vā .
543.
‘‘ No
V0.139 cettha kammāni kareyyuṃ maccā , kalyāṇapāpāni manussaloke ;Nāhesuṃ sattā sugatā duggatā vā , hīnā paṇītā ca manussaloke .
544.
‘‘ Yasmā
M0.185 ca kammāni karonti maccā , kalyāṇapāpāni manussaloke ;Tasmā hi sattā sugatā duggatā vā , hīnā
T0.229 paṇītā ca manussaloke . 545.
‘‘ Dvayajja kammānaṃ vipākamāhu , sukhassa dukkhassa ca vedanīyaṃ ;
Tā devatāyo paricārayanti , paccanti bālā dvayataṃ apassino .
546.
‘‘ Na matthi kammāni sayaṃkatāni , datvāpi me natthi yo [ so ( sabbattha )] ādiseyya ;
Acchādanaṃ sayanamathannapānaṃ , tenamhi naggo kasirā ca vuttī ’’ ti .
547.
‘‘ Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñci yakkha , acchādanaṃ yena tuvaṃ labhetha ;
Ācikkha me tvaṃ yadatthi hetu , saddhāyikaṃ [ saddhāyitaṃ ( sī . pī .)] hetuvaco suṇomā ’’ ti .
548.
‘‘ Kappitako [ kappinako ( sī .)] nāma idhatthi bhikkhu , jhāyī susīlo arahā vimutto ;
Guttindriyo saṃvutapātimokkho , sītibhūto uttamadiṭṭhipatto .
549.
‘‘ Sakhilo vadaññū suvaco sumukho , svāgamo suppaṭimuttako ca ;
Puññassa khettaṃ araṇavihārī , devamanussānañca
T0.230 dakkhiṇeyyo . 550.
‘‘ Santo vidhūmo anīgho nirāso , mutto visallo amamo avaṅko ;
Nirūpadhī sabbapapañcakhīṇo , tisso vijjā anuppatto jutimā .
551.
‘‘ Appaññāto
M0.186 disvāpi na ca sujāno , munīti naṃ vajjisu voharanti ;Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejaṃ , kalyāṇadhammaṃ vicarantaṃ loke .
552.
‘‘ Tassa
P0.69 tuvaṃ ekayugaṃ duve vā , mamuddisitvāna sace dadetha ;Paṭiggahītāni ca tāni assu , mamañca passetha sannaddhadussan ’’ ti .
553.
‘‘ Kasmiṃ padese samaṇaṃ vasantaṃ , gantvāna passemu mayaṃ idāni ;
Yo majja [ sa majja ( sī .)] kaṅkhaṃ vicikicchitañca , diṭṭhīvisūkāni vinodayeyyā ’’ ti .
554.
‘‘ Eso nisinno kapinaccanāyaṃ , parivārito devatāhi bahūhi ;
Dhammiṃ
T0.231 kathaṃ bhāsati saccanāmo , sakasmimācerake appamatto ’’ ti . 555.
‘‘ Tathāhaṃ [ yathāhaṃ ( ka .)] kassāmi gantvā idāni , acchādayissaṃ samaṇaṃ yugena ;
Paṭiggahitāni ca tāni assu , tuvañca passemu sannaddhadussan ’’ ti .
556.
‘‘ Mā akkhaṇe pabbajitaṃ upāgami , sādhu vo licchavi nesa dhammo ;
Tato ca kāle upasaṅkamitvā , tattheva passāhi raho nisinnan ’’ ti .
557.
Tathāti vatvā agamāsi tattha , parivārito dāsagaṇena licchavi ;
So taṃ nagaraṃ upasaṅkamitvā , vāsūpagacchittha sake nivesane .
558.
Tato
M0.187V0.140 ca kāle gihikiccāni katvā , nhatvā pivitvā ca khaṇaṃ labhitvā ;Viceyya peḷāto ca yugāni aṭṭha , gāhāpayī dāsagaṇena licchavi .
559.
So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā , taṃ addasa samaṇaṃ santacittaṃ ;
Paṭikkantaṃ
T0.232 gocarato nivattaṃ , sītibhūtaṃ rukkhamūle nisinnaṃ . 560.
Tamenamavoca upasaṅkamitvā , appābādhaṃ phāsuvihārañca pucchi ;
‘‘ Vesāliyaṃ licchavihaṃ bhadante , jānanti maṃ licchavi ambasakkaro .
561.
‘‘ Imāni me aṭṭha yugā subhāni [ yugāni bhante ( syā . ka .)], paṭigaṇha bhante padadāmi tuyhaṃ ;
Teneva atthena idhāgatosmi , yathā ahaṃ attamano bhaveyyan ’’ ti .
562.
‘‘ Dūratova
P0.70 samaṇabrāhmaṇā ca , nivesanaṃ te parivajjayanti ;Pattāni bhijjanti ca te [ bhijjanti tava ( syā . ka .)] nivesane , saṅghāṭiyo cāpi vidālayanti [ vipāṭayanti ( sī .), vipātayanti ( ka .)].
563.
‘‘ Athāpare pādakuṭhārikāhi , avaṃsirā samaṇā pātayanti ;
Etādisaṃ pabbajitā vihesaṃ , tayā kataṃ samaṇā pāpuṇanti .
564.
‘‘ Tiṇena telampi na tvaṃ adāsi , mūḷhassa
T0.233 maggampi na pāvadāsi ;Andhassa daṇḍaṃ sayamādiyāsi , etādiso kadariyo asaṃvuto tuvaṃ ;
Atha tvaṃ kena vaṇṇena kimeva disvā ,
Amhehi saha saṃvibhāgaṃ karosī ’’ ti .
565.
‘‘ Paccemi
M0.188 bhante yaṃ tvaṃ vadesi , vihesayiṃ samaṇe brāhmaṇe ca ;Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto , etampi me dukkaṭameva bhante .
566.
‘‘ Khiḍḍāya yakkho pasavitvā pāpaṃ , vedeti dukkhaṃ asamattabhogī ;
Daharo yuvā nagganiyassa bhāgī , kiṃ su tato dukkhatarassa hoti .
567.
‘‘ Taṃ disvā saṃvegamalatthaṃ bhante , tappaccayā vāpi [ tappaccayā tāhaṃ ( sī .), tappaccayā cāhaṃ ( pī .)] dadāmi dānaṃ ;
Paṭigaṇha bhante vatthayugāni aṭṭha , yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyo ’’ ti .
568.
‘‘ Addhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ , dadato ca te akkhayadhammamatthu ;
Paṭigaṇhāmi
T0.234 te vatthayugāni aṭṭha , yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyo ’’ ti . 569.
Tato hi so ācamayitvā licchavi , therassa datvāna yugāni aṭṭha ;
‘ Paṭiggahitāni ca tāni assu , yakkhañca passetha sannaddhadussaṃ ’.
570.
Tamaddasā candanasāralittaṃ , ājaññamārūḷhamuḷāravaṇṇaṃ ;
Alaṅkataṃ sādhunivatthadussaṃ , parivāritaṃ yakkhamahiddhipattaṃ .
571.
So
P0.71 taṃ disvā attamanā udaggo , pahaṭṭhacitto ca subhaggarūpo ;Kammañca disvāna mahāvipākaṃ , sandiṭṭhikaṃ cakkhunā sacchikatvā .
572.
Tamenamavoca
M0.189V0.141 upasaṅkamitvā ,‘‘ dassāmi dānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ;Na cāpi me kiñci adeyyamatthi , tuvañca me yakkha bahūpakāro ’’ ti .
573.
‘‘ Tuvañca me licchavi ekadesaṃ , adāsi dānāni amoghametaṃ ;
Svāhaṃ
T0.235 karissāmi tayāva sakkhiṃ , amānuso mānusakena saddhin ’’ ti . 574.
‘‘ Gatī ca bandhū ca parāyaṇañca [ parāyanañca ( syā . ka .)], mitto mamāsi atha devatā me [ devatāsi ( sī . syā .)];
Yācāmi taṃ [ yācāmahaṃ ( sī .)] pañjaliko bhavitvā , icchāmi taṃ yakkha punāpi daṭṭhun ’’ ti .
575.
‘‘ Sace tuvaṃ assaddho bhavissasi , kadariyarūpo vippaṭipannacitto ;
Tvaṃ neva maṃ lacchasi [ teneva maṃ na lacchasī ( sī .), teneva maṃ licchavi ( syā .), teneva maṃ lacchasi ( ka .)] dassanāya , disvā ca taṃ nopi ca ālapissaṃ .
576.
‘‘ Sace pana tvaṃ bhavissasi dhammagāravo , dāne rato saṅgahitattabhāvo ;
Opānabhūto samaṇabrāhmaṇānaṃ , evaṃ mamaṃ lacchasi dassanāya .
577.
‘‘ Disvā ca taṃ ālapissaṃ bhadante , imañca sūlato lahuṃ pamuñca ;
Yato nidānaṃ akarimha sakkhiṃ , maññāmi sūlāvutakassa kāraṇā .
578.
‘‘ Te
M0.190 aññamaññaṃ akarimha sakkhiṃ , ayañcaT0.236 sūlato [ sūlāvuto ( sī . syā .)] lahuṃ pamutto ;Sakkacca dhammāni samācaranto , mucceyya so nirayā ca tamhā ;
Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ .
579.
‘‘ Kappitakañca upasaṅkamitvā , teneva [ tena ( syā . ka .)] saha saṃvibhajitvā kāle ;
Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha , so te akkhissati etamatthaṃ .
580.
‘‘ Tameva bhikkhuṃ upasaṅkamitvā , pucchassu aññatthiko no ca paduṭṭhacitto ;
So te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ ,
Sabbampi
P0.72 akkhissati yathā pajānan ’’ ti . 581.
So tattha rahassaṃ samullapitvā , sakkhiṃ karitvāna amānusena ;
Pakkāmi so licchavīnaṃ sakāsaṃ , atha bravi parisaṃ sannisinnaṃ .
582.
‘‘ Suṇantu bhonto mama ekavākyaṃ , varaṃ varissaṃ labhissāmi atthaṃ ;
Sūlāvuto
T0.237 puriso luddakammo , paṇīhitadaṇḍo [ paṇītanaṇḍo ( ka .)] anusattarūpo [ anupakkarūpo ( ka .)]. 583.
‘‘ Ettāvatā vīsatirattimattā , yato āvuto neva jīvati na mato ;
Tāhaṃ mocayissāmi dāni , yathāmatiṃ anujānātu saṅgho ’’ ti .
584.
‘‘ Etañca aññañca lahuṃ pamuñca , ko taṃ vadetha [ vadethāti ( ka .), vadetha ca ( syā .)] tathā karontaṃ ;
Yathā pajānāsi tathā karohi , yathāmatiṃ anujānāti saṅgho ’’ ti .
585.
So
M0.191 taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā , sūlāvutaṃ mocayi khippameva ;‘ Mā bhāyi sammā ’ ti ca taṃ avoca , tikicchakānañca upaṭṭhapesi .
586.
‘‘ Kappitakañca
V0.142 upasaṅkamitvā , teneva saha [ tena samaṃ ( sī .), tena saha ( syā . ka .)] saṃvibhajitvā kāle ;Sayaṃ mukhenūpanisajja licchavi , tatheva pucchittha naṃ kāraṇatthiko .
587.
‘‘ Sūlāvuto puriso luddakammo , paṇītadaṇḍo
T0.238 anusattarūpo ;Ettāvatā vīsatirattimattā , yato āvuto neva jīvati na mato .
588.
‘‘ So mocito gantvā mayā idāni , etassa yakkhassa vaco hi bhante ;
Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñcideva , yena so nirayaṃ no vajeyya .
589.
‘‘ Ācikkha bhante yadi atthi hetu , saddhāyikaṃ hetuvaco suṇoma ;
Na tesaṃ kammānaṃ vināsamatthi , avedayitvā idha byantibhāvo ’’ ti .
590.
‘‘ Sace
P0.73 sa dhammāni samācareyya , sakkacca rattindivamappamatto ;Mucceyya so nirayā ca tamhā , kammaṃ siyā aññatra vedanīyan ’’ ti .
591.
‘‘ Aññāto [ ñātomhi ( ka .)] eso purisassa attho , mamampi dāni anukampa bhante ;
Anusāsa maṃ ovada bhūripañña , yathā ahaṃ no nirayaṃ vajeyyan ’’ ti .
592.
‘‘ Ajjeva
T0.239M0.192 buddhaṃ saraṇaṃ upehi , dhammañca saṅghañca pasannacitto ;Tatheva sikkhāya padāni pañca , akhaṇḍaphullāni samādiyassu .
593.
‘‘ Pāṇātipātā viramassu khippaṃ , loke adinnaṃ parivajjayassu ;
Amajjapo mā ca musā abhāṇī , sakena dārena ca hohi tuṭṭho ;
Imañca ariyaṃ [ imañca ( syā .)] aṭṭhaṅgavarenupetaṃ , samādiyāhi kusalaṃ sukhudrayaṃ .
594.
‘‘ Cīvaraṃ piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ ;
Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ , vatthasenāsanāni ca ;
Dadāhi ujubhūtesu , vippasannena cetasā [ sadā puññaṃ pavaḍḍhati ( syā . ka .)].
595.
‘‘ Bhikkhūpi sīlasampanne , vītarāge bahussute ;
Tappehi annapānena , sadā puññaṃ pavaḍḍhati .
596.
‘‘ Evañca dhammāni [ kammāni ( sī . syā .)] samācaranto , sakkacca rattindivamappamatto ;
Muñca tuvaṃ [ mucceyya so tvaṃ ( ka .)] nirayā ca tamhā , kammaṃ
T0.240 siyā aññatra vedanīyan ’’ ti . 597.
‘‘ Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemi , dhammañca saṅghañca pasannacitto ;
Tatheva sikkhāya padāni pañca , akhaṇḍaphullāni samādiyāmi .
598.
‘‘ Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ , loke adinnaṃ parivajjayāmi ;
Amajjapo no ca musā bhaṇāmi , sakena dārena ca homi tuṭṭho ;
Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ , samādiyāmi kusalaṃ sukhudrayaṃ .
599.
‘‘ Cīvaraṃ
M0.193V0.143 piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ ;Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ , vatthasenāsanāni ca .
600.
‘‘ Bhikkhū
P0.74 ca sīlasampanne , vītarāge bahussute ;Dadāmi na vikampāmi [ vikappāmi ( sī . syā .)], buddhānaṃ sāsane rato ’’ ti .
601.
Etādisā licchavi ambasakkaro , vesāliyaṃ aññataro upāsako ;
Saddho mudū kārakaro ca bhikkhu , saṅghañca sakkacca tadā upaṭṭhahi .
602.
Sūlāvuto ca arogo hutvā , serī
T0.241 sukhī pabbajjaṃ upāgami [ pabbajjamupagacchi ( ka .)];Bhikkhuñca āgamma kappitakuttamaṃ , ubhopi sāmaññaphalāni ajjhaguṃ .
603.
Etādisā sappurisāna sevanā , mahapphalā hoti sataṃ vijānataṃ ;
Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi [ phussayi ( syā . ka .)], phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro ’’ ti .
Ambasakkarapetavatthu paṭhamaṃ .