13. Kammapaccayo
Duvidho kammapaccayo sahajātakammapaccayo nānākkhaṇika kammapaccayo .
Tattha khaṇattayasamaṅgi bhūtā sabbāpi kusalākusalā byākatacetanā sahajātakamma paccayo .
Cetanāsampayuttā sabbepi cittacetasikā dhammāca paṭisandhicittena sahuppannā kammajarūpadhammā ca pavattikāle sabbepi cittajarūpadhammā ca tassa paccayassa paccayuppannā .
Atītā
M0.485 kusalākusalacetanā nānākkhaṇikakamma paccayo .Bāttiṃsavidhā lokiyavipāka cittacetasikā dhammā ca sabbe kammajarūpadhammā ca tassa paccayassa paccayuppannā .
Kenaṭṭhena kammanti .
Kiriyāvisesaṭṭhena kammaṃ .
Cetanā hi kiriyā viseso hoti sabbakammesu jeṭṭhakattā .
Tā hi sabbesu kāyavacīmanokammesu paccupaṭṭhitesu tassa tassa kammassa nipphattatthāya sampayuttadhamme ceteti kappeti saṃvidahati , ekato uṭṭhāpeti , tasmā sabbakammesu jeṭṭhakā hoti .
Iti kiriyāvisesaṭṭhena kammaṃ nāma .
Karonti etenāti vā kammaṃ .
Kiṃ karonti .
Kāyikakiriyaṃpi karonti , vācasikakiriyaṃpi karonti , mānasikakiriyaṃpi karonti .
Tattha kāyikakiriyā nāma gamanaṭhāna nisajjādayo abhikkamanapaṭikkamanādayo antamaso akkhidalānaṃ ukkhipananikkhipanānipi .
Vācasikakiriyā nāma vācāpavattanakiriyā .
Mānasikakiriyā nāma sucintita ducintitakiriyā , antamaso pañca viññāṇānaṃ dassanakiccasavanakiccādīnipi .
Sabbāpi imā kiriyāyo etāya cetanāya sattā karonti , saṃvidahanti , tasmā sā cetanā kammaṃ nāma .
Attano paccayuppannena saha jāyatīti sahajātaṃ .
Sahajātañca taṃ kammañcāti sahajātakammaṃ .
Sahajātakammaṃ hutvā paccayo sahajātakamma paccayo .
Sahajātakammabhāvena paccayoti vuttaṃ hoti .
Añño kammassa uppattikkhaṇo añño vipākassa uppattikkhaṇoti evaṃ visuṃ visuṃ uppattikkhaṇo etassāti nānākkhaṇikaṃ .
Nānākkhaṇikañca taṃ kammañcāti nānākkhaṇikakammaṃ .
Nānākkhaṇikakammaṃ hutvā paccayo nānākkhaṇikakammapaccayo .
Nānākkhaṇikakammapaccayabhāvena paccayoti vuttaṃ hoti .
Ariyamaggasampayuttā cetanā attano niruddhānantare eva ariyaphalavipākaṃ janeti , sāpi nānākkhaṇikā eva hoti .
Ettha ca ekā dānakusalacetanā attanā sahajātānaṃ cittacetasikānañca kāyikavācasikakiriyābhūtānaṃ cittajarūpānañca sahajātakammapaccayo .
Tāya cetanāya āyatiṃ kālantare uppajjamānassa vipākakkhandhassa ca kammajarūpakkhandhassa ca nānākkhaṇika kammapaccayo .
Evaṃ ekā kammapathapattā sucaritaduccaritacetanā dvīsu kālesudvinnaṃ paccayuppannānaṃ dvīhi paccayasattīhi paccayo hotīti .
Ettha ca nānākkhaṇikakammapaccaye kammanti kiriyāviseso .
So pana cetanāya niruddhāyapi anirujjhitvā taṃ cittasantānaṃ anugacchatiyeva .
Yadā
M0.486 vipaccituṃ okāsaṃ labhati , tadā so kiriyā viseso cutinantare eko attabhāvo hutvā vipaccati pātubhavati .Okāsaṃ pana alabhamānā bhavasataṃpi bhavasahassaṃpi bhavasatasahassaṃpi taṃ santānaṃ anugacchatiyeva .
Mahaggatakammaṃ pana laddhokāse sati dutiyabhave brahmaloke eko brahmattabhāvo hutvā vipaccati pātubhavati .
Suparipakkakammattā pana dutiyabhaveyeva khīyati , tato paraṃ nānugacchatīti .
Kammapaccayadīpanā niṭṭhitā .