Issues
අනුවාදය තෝරන්න
Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha

3. Adhipatipaccayo

කතුවරයා: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Adhipatipaccayo

Duvidho adhipatipaccayo ārammaṇādhipatipaccayo saha jātādhipatipaccayo ca .
Tattha katamo ārammaṇādhipatipaccayo .
Ārammaṇapaccaye vuttesu ārammaṇesu yāni ārammaṇāni atiiṭṭhāni honti atikantāni atimanāpāni garukatāni .
Tāni ārammaṇāni ārammaṇādhipatipaccayo .
Tattha atiiṭṭhānīti sabhāvato iṭṭhāni vā hontu aniṭṭhāni vā , tena tena puggalena atiicchitāni ārammaṇāni idha atiiṭṭhāni nāma .
Tāni pana dhammato dve dosamūlacittuppāde ca dve momūha cittuppāde ca dukkhasahagatakāyaviññāṇacittuppāde ca ṭhapetvā avasesāni sabbāni kāmāvacaracittacetasikāni ca rūpārūpa lokuttaracittacetasikāni ca sabbāni atiiṭṭharūpāni ca honti .
TesupiM0.469 kāmārammaṇāni garuṃ karontasseva ārammaṇā dhipatipaccayo .
Garuṃ akarontassa ārammaṇādhipatipaccayo na hoti .
Jhānalābhino pana attanā paṭiladdhāni mahaggatajhānāni ariyasāvakā ca attanā paṭiladdhe lokuttaradhamme garuṃ akarontā nāma natthi .
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā .
Aṭṭha lobha mūlacittāni aṭṭha kāmāvacarakusalacittāni cattāri kāmāvacara ñāṇasampayuttakiriyacittāni aṭṭha lokuttaracittāni tassa paccayassa paccayuppannā .
Tattha lokiyāni chaḷārammaṇāni lobhamūlacittānaṃ paccayo .
Sattarasa lokiyakusalāni catunnaṃ ñāṇavippayutta kusalānaṃ .
Tāni kusalāniceva heṭṭhimamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakusalānaṃ .
Arahattamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakiriyānaṃ .
Nibbānaṃ aṭṭhannaṃ lokuttara cittānanti .
Kenaṭṭhena ārammaṇaṃ , kenaṭṭhena adhipati .
Ālambi tabbaṭṭhena ārammaṇaṃ , ādhipaccaṭṭhena adhipati .
Ko ādhipaccaṭṭho .
Attānaṃ garuṃ katvā pavattesu cittacetasikesu issarabhāvo ādhipaccaṭṭho .
Loke sāmikā viya ārammaṇādhipatipaccaya dhammā daṭṭhabbā , dāsā viya paccayuppannadhammā daṭṭhabbā .
Sutasomajātake rājā porisādo manussamaṃsaṃ garuṃ karonto manussamaṃsahetu rajjaṃ pahāya araññe vicarati .
Tattha manussamaṃse gandharasa dhammā ārammaṇādhipatipaccayo .
Rañño porisādassa lobhamūlacittaṃ paccayuppannadhammo .
Rājā suta somo saccadhammaṃ garuṃ katvā saccadhammahetu rajjasampattiñca ñāti saṅghañca attano jīvitañca chaṭṭetvā puna rañño porisādassa hatthaṃ upagato .
Tattha saccadhammo ārammaṇādhipatipaccayo .
Rañño sutasomassa kusalacittaṃ paccayuppannadhammo .
Esanayo sabbesu garukatesu ārammaṇesu .
Katamo sahajātādhipatipaccayo .
Adhipatibhāvaṃ pattā cattāro dhammā adhipatipaccayo , chando cittaṃ vīriyaṃ vīmaṃsā .
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā .
Adhipati sampayuttā cittacetasikā ca adhipatisamuṭṭhitā cittajarūpadhammā ca tassa paccayassa paccayuppannā .
Kenaṭṭhena sahajāto , kenaṭṭhena adhipati .
Sahuppādanaṭṭhena sahajāto , sahajātānaṃ dhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipati .
Tattha sahuppādanaṭṭhenātiM0.470 yo dhammo sayaṃ uppajjamāno attanā sahajātadhamme ca attanā saheva uppādeti , tassa attanā sahajātadhammānaṃ sahuppādanaṭṭhena .
Abhibhavanaṭṭhenāti ajjhottharaṇaṭṭhena .
Yathā rājā cakkavatti attano puññiddhiyā sakaladīpavāsino abhibhavanto ajjhottharanto attano vase vattāpeti , sakaladīpavāsino ca tassa vase vattanti .
Tathā adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano attano visaye sahajātadhamme abhibhavantā ajjhottharantā attano vase vattāpenti , sahajātadhammā ca tesaṃ vase vattanti .
Yathā vā silāthambhe pathavidhātu udakakkhandhe āpodhātu aggikkhandhe tejodhātu vātakkhandhe vāyodhātu attanā sahajātā tisso dhātuyo abhibhavantā ajjhottharantā attano gatiṃ gamāpenti , sahajātadhātuyo ca tāsaṃ gatiṃ gacchanti , evameva adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano balena sahajātadhamme attano gatiṃ gamāpenti , sahajātadhammā ca tesaṃ gatiṃ gacchanti , evaṃ sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena .
Ettha vadeyyuṃ , yadi sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipatināma siyā .
Evaṃ sati tiṭṭhatu chando , lobho eva adhipatināma siyā , so hi chandatopi balavataro hutvā saha jātadhamme abhibhavanto pavattatīti .
Vuccate , bālaputhujjanesu eva lobho chandato balavataro hoti , paṇḍitesu pana chando eva lobhato balavataro hutvā sahajātadhamme abhi bhavanto pavattati .
Sace hi lobho eva chandato balavataro siyā , kathaṃ ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasammattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissareyyuṃ .
Yasmā pana chando eva lobhato balavataro hoti , tasmā ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasampattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissaranti .
Tasmā chando eva lobhato balavataro hoti , chando eva adhipati , na lobhoti .
Esa nayo dosādīsupīti .
Tattha loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti .
Kathaṃ .
Hīnacchandā bahujjanā mahantāni sudukkarāni purisakammāni disvā nivattacchandā honti .
Kātuṃ na icchanti , amhākaṃ avisayoti nirapekkhā ṭhapenti .
Chandādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatacchando hoti , ativiyaM0.471 kātuṃ icchati , mama visayo esoti adhiṭṭhānaṃ gacchati .
So chandena abhikaḍḍhito yāva taṃ kammaṃ na sijjhati , tāva antarā taṃ kammaṃ chaṭṭetuṃ na sakkoti .
Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati .
Hīnavīriyā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivatta vīriyā honti , idaṃ me kammaṃ karontassa bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā bhavissatīti nivattanti .
Vīriyādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatavīriyo hoti , idāneva uṭṭhahitvā kātuṃ icchati .
So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā anubhavantopi tasmiṃ vīriya kamme nanibbindati , mahantena kammavīriyena vinā bhavituṃ na sakkoti , tādisena vīriyena rattidivaṃ khepento cittasukhaṃ vindati .
Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati .
Hīnacittā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattacittā honti .
Puna ārammaṇaṃpi na karonti .
Cittādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatacitto hoti , cittaṃ vinodetuṃpi na sakkoti , niccakālaṃ tattha nibandhacitto hoti .
So cittavasiko hutvā cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃvāpītiādinā chandādhipatinayena vattabbaṃ .
Mandapaññā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattapaññā honti , kammānaṃ ādimpi na passanti , antapi na passanti , andhakāre pavisantā viya honti , tāni kammāni kātuṃ cittaṃpi na namati .
Paññādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatapañño hoti , kammānaṃ ādiṃpi passati , antaṃpi passati , phalaṃpi passati , ānisaṃsaṃpi passati .
Sukhena kammasiddhiyā nānāupāyaṃpi passati .
So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karontotiādinā vīriyādhipatinayena vattabbaṃ .
Idha pana mahatiyā kammavīmaṃsāyāti ca tādisiyā kamma vīmaṃsāyāti ca vattabbaṃ .
Evaṃ loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti .
Imesañca catunnaṃ adhipatīnaṃ vijjamānattā loke purisavisesā nāma dissanti , sabbaññubuddhā nāma dissanti , sabbaññubodhisattā nāma dissanti , paccekabuddhā nāma dissanti , paccekabodhisattānāma dissanti , aggasāvakānāma mahāsāvakā nāma sāvakabodhisattā nāma dissanti .
Lokepi evarūpānaṃ purisavisesānaṃ vasena satta lokassa atthāya hitāya sukhāya paññāsippavisesā ca paribhogavatthuvisesā ca dissantīti .
Adhipatipaccayadīpanā niṭṭhitā .