Issues
Select Version
Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha

1. Hetupaccayo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Hetupaccayo

KatamoM0.465 hetupaccayo .
Lobho hetupaccayo .
Doso , moho , alobho , adoso , amoho hetu paccayo .
Katame dhammā hetupaccayassa paccayuppannā .
Lobha sahajātā cittacetasikā dhammā ca rūpakalāpādhammā ca dosasaha jātā mohasahajātā alobhasahajātā adosasaha jātā amohasahajātā cittacetasikā dhammā ca rūpakalāpā dhammā ca hetupaccayato uppannā hetupaccayuppannā dhammā .
Sahajātarūpakalāpā nāma sahetukapaṭisandhikkhaṇe kammajarūpāni ca pavattikāle sahetukacittajarūpāni ca .
Tattha paṭisandhikkhaṇo nāma paṭisandhicittassa uppādakkhaṇo .
Pavattikālo nāma paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇato paṭṭhāya yāva cutikālaṃ vuccati .
Kenaṭṭhena hetu , kenaṭṭhena paccayoti .
Mūlaṭṭhena hetu , upakārakaṭṭhena paccayoti .
Tattha mūlayamake vuttānaṃ lobhādīnaṃ mūladhammānaṃ mūlabhāvo mūlaṭṭho nāma .
So mūlaṭṭho mūlayamakadīpaniyaṃ amhehi rukkhopamāya dīpitoyeva .
Api ca eko puriso ekissaṃ itthiyaṃ paṭibaddha citto hoti .
So yāva taṃ cittaṃ na jahati , tāva taṃ itthiṃ ārabbha tassa purisassa lobhasahajātāni kāyavacīmanokammāni ca lobhasamuṭṭhitāni cittajarūpāni ca cirakālaṃpi pavattanti .
Sabbāni ca tāni cittacetasikarūpāni tassaṃ itthiyaṃ rajjanalobhamūlakāni honti .
So lobho tesaṃ mūlaṭṭhena hetu ca , upakārakaṭṭhena paccayo ca .
Tasmā hetupaccayo .
Esa nayo sesāni rajjanīyavatthūni ārabbharajjanavasena uppannesu lobhesu , dussanīyavatthūni ārabbha dussanavasena uppannesu dosesu , muyhanīyavatthūni ārabbha muyhanavasena uppannesu mohesu ca .
TatthaM0.466 yathā rukkhassa mūlāni sayaṃ antopathaviyaṃ suṭṭhu patiṭṭhahitvā pathavirasañca āporasañca gahetvā taṃ rukkhaṃ yāva aggā abhiharanti , tena rukkho cirakālaṃ vaḍḍhamāno tiṭṭhati .
Tathā lobho ca tasmiṃ tasmiṃ vatthumhi rajjanavasena suṭṭhu patiṭṭhahitvā tassa tassa vatthussa piyarūparasañca sātarūparasañca gahetvā sampayuttadhamme yāva kāyavacīvītikkamā abhiharati , kāya vītikkamaṃ vā vacīvītikkamaṃ vā pāpeti .
Tathā doso ca dussana vasena appiyarūparasañca asātarūparasañca gahetvā , moho ca muyhanavasena nānārammaṇesu niratthakacittācārarasaṃ vaḍḍhetvāti vattabbaṃ .
Evaṃ abhiharantā tayo dhammā rajjanīyādīsu vatthūsu sampayuttadhamme modamāne pamodamāne karonto viya cira kālaṃ pavattenti .
Sampayuttadhammā ca tathā pavattanti .
Sampayutta dhammesu ca tathā pavattamānesu sahajātarūpakalāpāpi tathā pavattantiyeva .
Tattha sampayuttadhamme abhiharatīti dve piyarūpa sātarūparase sampayuttadhammānaṃ santikaṃ pāpetīti attho .
Sukkapakkhe so puriso yadākāmesu ādīnavaṃ passati , tadā so taṃ cittaṃjahati , taṃ itthiṃ ārabbha alobho sañjā yati .
Pubbe yasmiṃ kāle taṃ itthiṃ ārabbha lobhamūlakāni asuddhāni kāyavacīmanokammāni vattanti .
Idāni tasmiṃ kālepi alobhamūlakāni suddhāni kāyavacīmanokammāni vattanti .
Pabbajita sīlasaṃvarāni vā jhānaparikammāni vā appanājhānāni vā vattanti .
So alobho tesaṃ mūlaṭṭhena hetu ca hoti , upakārakaṭṭhena paccayoca .
Tasmā hetupaccayo .
Esa nayo sesesu lobha paṭipakkhesu alobhesu , dosapaṭipakkhesu adosesu , moha paṭipakkhesu amohesu ca .
Tattha rukkhamūlāni viya alobho lobhaneyyavatthūsu lobhaṃ pahāya lobhavivekasukharasaṃ vaḍḍhetvā tena sukhena sampayuttadhamme modamāne pamodamāne karonto viya yāva jhānasamāpattisukhā vā yāva maggaphalasukhā vā vaḍḍhāpeti .
Tathā adoso ca dosaneyyavatthūsu dosavivekasukharasaṃ vaḍḍhetvā , amoho ca mohaneyyavatthūsu mohavivekasukharasaṃ vaḍḍhetvāti vattabbaṃ .
Evaṃ vaḍḍhāpentā tayo dhammā kusalesu dhammesu sampayuttadhamme modamāne pamodamāne karonto viya cira kālaṃpi pavattenti .
Sampayuttadhammā ca tathā pavattanti .
Sampayutta dhammesu ca tathā pavattamānesu sahajātarūpakalāpāpi tathā pavattantiyeva .
TatthaM0.467 lobhavivekasukharasanti viviccanaṃ vigamanaṃ viveko .
Lobhassa viveko lobhaviveko .
Lobhaviveke sukhaṃ lobhavivekasukhaṃ .
Lobhavivekaṃ paṭicca uppannasukhanti vuttaṃ hoti .
Tadeva raso lobhavivekasukharasoti samāso .
Ayaṃ abhidhamme paṭṭhānanayo .
Hattantanayo pana avijjāsaṅkhāto moho ca taṇhāsaṅkhāto lobho cāti dve dhammā sabbesaṃpi vaṭṭadukkhadhammānaṃ mūlāni honti .
Doso pana lobhassa nissandabhūtaṃ pāpamūlaṃ hoti .
Vijjāsaṅkhāto amoho ca nikkhamadhātusaṅkhāto alobho cāti dve dhammā vivaṭṭadhammānaṃ mūlāni honti .
Adoso pana alobhassa nissandabhūtaṃ kalyāṇamūlaṃ hoti .
Evaṃ chabbidhāni mūlāni sahajātānaṃpi asahajātānaṃpi nāmarūpadhammānaṃ paccayā hontīti .
Ayaṃ suttantesu nayo .
Hetupaccayadīpanā niṭṭhitā .