16. Indriyapaccayo
Tividho indriyapaccayo sahajātindriyapaccayo pure jātindriyapaccayo rūpajīvitindriyapaccayo .
Tattha pannarasindriyadhammā sahajātindriyapaccayo nāma , jīvitindriyaṃ manindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyanti .
Tehi sahajātā cittacetasikadhammā ca rūpadhammā ca tassa paccayuppannā .
Pañcindriyarūpāni purejātindriyapaccayo , cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ .
Pañcaviññāṇacitta cetasika dhammā tassa paccayuppannā .
Ekaṃ rūpajīvitindriyaṃ rūpajīvitindriyapaccayo .
Sabbāni kammaja rūpāni jīvitarūpavajjitāni tassa paccayuppannāni .
Kenaṭṭhena indriyanti .
Issariyaṭṭhena indriyaṃ .
Tattha kattha issariyanti .
Attano attano paccayuppannesu dhammesu issariyaṃ .
Kasmiṃ kasmiṃ kicce issariyanti
M0.489 .Attano attano kicce issariyaṃ .
Nāmajīvitaṃ sampayuttadhammānaṃ jīvanakicce issariyaṃ .
Jīvanakicceti āyuvaḍḍhanakicce , santatiṭhitiyā cirakālaṭhitikicceti attho .
Manindriyaṃ ārammaṇaggahaṇakicce sampayuttadhammānaṃ issariyaṃ .
Avaseso indriyaṭṭho pubbe indriyayamakadīpaniyaṃ vuttoyeva .
Ettha vadeyya , dve itthindriyapurisindriyadhammā indriyabhūtā samānāpi kasmā indriyapaccaye visuṃ na gahitāti .
Paccayakiccassa abhāvato .
Tividhañhi paccayakiccaṃ jananakiccañca upatthambhanakiccañca anupālanakiccañca .
Tattha yo paccayo paccayuppannadhammassa uppādāya paccayo hoti , yasmiṃ asati paccayuppanno dhammo na uppajjati , tassa paccayakiccaṃ jananakiccaṃ nāma .
Yathā anantarapaccayo .
Yo paccayo paccayuppannadhammassa ṭhitiyā ca vuḍḍhiyā ca viruḷhiyā ca paccayo hoti , yasmiṃ asati paccayuppanno dhammo na tiṭṭhati na vaḍḍhati na virūhati , tassa paccayakiccaṃ upatthambhanakiccaṃ nāma .
Yathā pacchājātapaccayo .
Yo paccayo paccayuppannassa dhammassa pavattiyā paccayo hoti , yena vinā paccayuppanno dhammo cirakālaṃ na pavattati , santati gamanaṃ chijjati , tassa paccaya kiccaṃ anupālanakiccaṃ nāma .
Yathā rūpa jīvitindriyapaccayo .
Ete pana dve indriyadhammā tesu tīsu paccaya kiccesu ekakiccaṃpi nasādhenti , tasmā ete dve dhammā indriya paccaye visuṃ na gahitāti .
Etaṃ sante ete dve dhammā indriyātipi na vattabbāti .
No na vattabbā .
Kasmā .
Indriyakiccasabbhāvatoti .
Kiṃ pana etesaṃ indriyakiccanti .
Liṅganimittakuttaākappesu issaratā indriya kiccaṃ .
Tathā hi yassa puggalassa paṭisandhikkhaṇe itthindriyarūpaṃ uppajjati , tassa santāne catūhi kammādīhi paccayehi uppannā pañcakkhandha dhammā itthibhāvāya pariṇamanti , so attabhāvo ekantena itthiliṅga itthinimitta itthikutta itthākappayutto hoti , no aññathā .
Na ca itthindriyarūpaṃ te pañcakkhandhadhamme janeti , na ca upatthambhati , nāpi anupāleti , atha kho te dhammā attano attano paccayehi uppajjamānā evañcevañca uppajjantūti āṇaṃ ṭhapentaṃ viya tesu attano anubhāvaṃ pavatteti .
Te ca dhammā tatheva uppajjanti , no aññathāti .
Ayaṃ itthindriyarūpassa itthiliṅgādīsu issaratā .
Esa nayo purisindriyarūpassa purisaliṅgādīsu issaratāyaṃ .
Evaṃ ete dve dhammā liṅgādīsu indriyakicca sabbhāvato indriyā nāma hontīti .
Hadayavatthurūpaṃ pana dvinnaṃ viññāṇadhātūnaṃ nissayavatthukiccaṃ sādhayamānaṃpi tāsu indriyakiccaṃ na sādheti .
Na hi bhāvita cittassa puggalassa hadayarūpe pasannevā
M0.490 appasanne vā jātepi manoviññāṇadhātuyo tadanuvattikā hontīti .Indriya paccayadīpanā niṭṭhitā .