9. Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā

Yassa atthāya gacchāmāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto aṅkurapetaṃ ārabbha kathesi .

Kāmañcettha aṅkuro peto na hoti , tassa pana caritaṃ yasmā petasambandhaṃ , tasmā taṃ ‘‘ aṅkurapetavatthū ’’ ti vuttaṃ .

Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ye te uttaramadhurādhipatino rañño mahāsāgarassa puttaṃ upasāgaraṃ paṭiccaV0.98 uttarāpathe kaṃsabhoge asitañjananagare mahākaṃsassa dhītuyā devagabbhāya kucchiyaṃ uppannā añjanadevī vāsudevo baladevo candadevo sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti vāsudevādayo dasa bhātikāti ekādasa khattiyā ahesuṃ , tesu vāsudevādayo bhātaro asitañjananagaraṃ ādiṃ katvā dvāravatīpariyosānesu sakalajambudīpe tesaṭṭhiyā nagarasahassesu sabbe rājāno cakkenaM0.105 jīvitakkhayaṃ pāpetvā dvāravatiyaṃ vasamānā rajjaṃ dasa koṭṭhāse katvā vibhajiṃsu .

Bhaginiṃ pana añjanadeviṃ na sariṃsu .

Puna saritvā ‘‘ ekādasa koṭṭhāse karomā ’’ ti vutte tesaṃ sabbakaniṭṭho aṅkuro ‘‘ mama koṭṭhāsaṃ tassā detha , ahaṃ vohāraṃ katvā jīvissāmi , tumhe attano attano janapadesu suṅkaṃ mayhaṃ vissajjethā ’’ ti āha .

Te ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā tassa koṭṭhāyaṃ bhaginiyā datvā nava rājāno dvāravatiyaṃ vasiṃsu .

Aṅkuro pana vaṇijjaṃ karonto niccakālaṃ mahādānaṃ deti .

Tassa paneko dāsoP0.112 bhaṇḍāgāriko atthakāmo ahosi .

Aṅkuro pasannamānaso tassa ekaṃ kuladhītaraṃ gahetvā adāsi .

So putte gabbhagateyeva kālamakāsi .

Aṅkuro tasmiṃ jāte tassa pituno dinnaṃ bhattavetanaṃ tassa adāsi .

Atha tasmiṃ dārake vayappatte ‘‘ dāso na dāso ’’ ti rājakule vinicchayo uppajji .

Taṃ sutvā añjanadevī dhenūpamaṃ vatvā ‘‘ mātu bhujissāya puttopi bhujisso evā ’’ ti dāsabyato mocesi .

Dārako pana lajjāya tattha vasituṃ avisahanto roruvanagaraṃ gantvā tattha aññatarassa tunnavāyassa dhītaraṃ gahetvā tunnavāyasippena jīvikaṃ kappesi .

Tena samayena roruvanagare asayhamahāseṭṭhi nāma ahosi .

So samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ mahādānaṃ deti .

So tunnavāyo seṭṭhino gharaṃ ajānantānaṃ pītisomanassajāto hutvā asayhaseṭṭhino nivesanaṃ dakkhiṇabāhuṃ pasāretvā dassesi ‘‘ ettha gantvā laddhabbaṃ labhantū ’’ ti .

Tassa kammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ .

So aparena samayena kālaṃ katvā marubhūmiyaṃ aññatarasmiṃ nigrodharukkhe bhummadevatā hutvā nibbatti , tassa dakkhiṇahattho sabbakāmadado ahosi .

Tasmiṃyeva ca roruve aññataro puriso asayhaseṭṭhino dāne byāvaṭo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko puññakiriyāya anādaro kālaṃ katvā tassa devaputtassa vasanaṭṭhānassa avidūre peto hutvā nibbatti .

Tena caV0.99 katakammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ .

Asayhamahāseṭṭhi pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño sahabyataṃ upagato .

AthaM0.106 aparena samayena aṅkuro pañcahi sakaṭasatehi , aññataro ca brāhmaṇo pañcahi sakaṭasatehīti dvepi janā sakaṭasahassena bhaṇḍaṃ ādāya marukantāramaggaṃ paṭipannā maggamūḷhā hutvā bahuṃ divasaṃ tattheva vicarantā parikkhīṇatiṇodakāhārā ahesuṃ .

Aṅkuro assadūtehi catūsu disāsu pāniyaṃ maggāpesi .

Atha so kāmadadahattho yakkho taṃ tesaṃ byasanappattiṃ disvā aṅkurena pubbeP0.113 attano kataṃ upakāraṃ cintetvā ‘‘ handa dāni imassa mayā avassayena bhavitabban ’’ ti attano vasanavaṭarukkhaṃ dassesi .

So kira vaṭarukkho sākhāviṭapasampanno ghanapalāso sandacchāyo anekasahassapāroho āyāmena vitthārena ubbedhena ca yojanaparimāṇo ahosi .

Taṃ disvā aṅkuro haṭṭhatuṭṭho tassa heṭṭhā khandhāvāraṃ bandhāpesi .

Yakkho attano dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā paṭhamaṃ tāva pānīyena sabbaṃ janaṃ santappesi .

Tato yo yo yaṃ yaṃ icchati , tassa tassa taṃ taṃ adāsi .

Evaṃ tasmiṃ mahājane nānāvidhena annapānādinā yathākāmaṃ santappite pacchā vūpasante maggaparissame so brāhmaṇavāṇijo ayoniso manasikaronto evaṃ cintesi –

‘‘ dhanalābhāya ito kambojaṃ gantvā mayaṃ kiṃ karissāma , imameva pana yakkhaṃ yena kenaci upāyena gahetvā yānaṃ āropetvā amhākaṃ nagarameva gamissāmā ’’ ti .

Evaṃ cintetvā tamatthaṃ aṅkurassa kathento –

257.

‘‘ Yassa atthāya gacchāma , kambojaṃ dhanahārakā ;

Ayaṃ kāmadado yakkho , imaṃ yakkhaṃ nayāmase .

258.

‘‘ Imaṃ yakkhaṃ gahetvāna , sādhukena pasayha vā ;

Yānaṃ āropayitvāna , khippaṃ gacchāma dvārakan ’’ ti .

–

Gāthādvayamāha .

Tattha yassa atthāyāti yassa kāraṇā .

Kambojan ti kambojaraṭṭhaṃ .

Dhanahārakāti bhaṇḍavikkayena laddhadhanahārino .

Kāmadadoti icchiticchitadāyako .

Yakkhoti devaputto .

Nayāmaseti nayissāmaM0.107 .

Sādhukenāti yācanena .

Pasayhāti abhibhavitvā balakkārena , yānan ti sukhayānaṃV0.100 .

Dvārakan ti dvāravatīnagaraṃ .

Ayaṃ hetthādhippāyo – yadatthaṃ mayaṃ ito kambojaṃ gantukāmā , tena gamanena sādhetabbo attho idheva sijjhati .

Ayañhi yakkho kāmadado , tasmāP0.114 imaṃ yakkhaṃ yācitvā tassa anumatiyā vā , sace saññattiṃ na gacchati , balakkārena vā yānaṃ āropetvā yāne pacchābāhaṃ bandhitvā taṃ gahetvā itoyeva khippaṃ dvāravatīnagaraṃ gacchāmāti .

Evaṃ pana brāhmaṇena vutto aṅkuro sappurisadhamme ṭhatvā tassa vacanaṃ paṭikkhipanto –

259.

‘‘ Yassa rukkhassa chāyāya , nisīdeyya sayeyya vā ;

Na tassa sākhaṃ bhañjeyya , mittadubbho hi pāpako ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha na bhañjeyyāti na chindeyya .

Mittadubbhoti mittesu dubbhanaṃ tesaṃ anatthuppādanaṃ .

Pāpakoti abhaddako mittadubbho .

Yo hi sītacchāyo rukkho ghammābhitattassa purisassa parissamavinodako , tassāpi nāma pāpakaṃ na cintetabbaṃ , kimaṅkaṃ pana sattabhūtesu .

Ayaṃ devaputto sappuriso pubbakārī amhākaṃ dukkhapanūdako bahūpakāro , na tassa kiñci anatthaṃ cintetabbaṃ , aññadatthu so pūjetabbo evāti dasseti .

Taṃ sutvā brāhmaṇā ‘‘ atthassa mūlaṃ nikativinayo ’’ ti nītimaggaṃ nissāya aṅkurassa paṭilomapakkhe ṭhatvā –

260.

‘‘ Yassa rukkhassa chāyāya , nisīdeyya sayeyya vā ;

Khandhampi tassa chindeyya , attho ce tādiso siyā ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha attho ce tādiso siyāti tādisena dabbasambhārena sace attho bhaveyya , tassa rukkhassa khandhampi chindeyya , kimaṅgaṃ pana sākhādayoti adhippāyo .

EvaṃM0.108 brāhmaṇena vutte aṅkuro sappurisadhammaṃyeva paggaṇhanto –

261.

‘‘ YassaV0.101 rukkhassa chāyāya , nisīdeyya sayeyya vā ;

Na tassa pattaṃ bhindeyya , mittadubbho hi pāpako ’’ ti .

–

Imaṃ gāthamāha .

TatthaP0.115 na tassa pattaṃ bhindeyyāti tassa rukkhassa ekapaṇṇamattampi na pāteyya , pageva sākhādiketi adhippāyo .

Punapi brāhmaṇo attano vādaṃ paggaṇhanto –

262.

‘‘ Yassa rukkhassa chāyāya , nisīdeyya sayeyya vā ;

Samūlampi taṃ abbuhe , attho ce tādiso siyā ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha samūlampi taṃ abbuheti taṃ tattha samūlampi saha mūlenapi abbuheyya , uddhareyyāti attho .

Evaṃ brāhmaṇena vutte puna aṅkuro taṃ nītiṃ niratthakaṃ kātukāmo –

263.

‘‘ Yassekarattimpi ghare vaseyya , yatthannapānaṃ puriso labhetha ;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye , kataññutā sappurisehi vaṇṇitā .

264.

‘‘ Yassekarattimpi ghare vaseyya , annena pānena upaṭṭhito siyā ;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye , adubbhapāṇī dahate mittadubbhiṃ .

265.

‘‘ Yo pubbe katakalyāṇo , pacchā pāpena hiṃsati ;

Allapāṇihato poso , na so bhadrāni passatī ’’ ti .

–

Imā tisso gāthā abhāsi .

263. Tattha yassāti yassa puggalassa .

Ekarattimpīti ekarattimattampi kevalaṃ gehe vaseyya .

Yatthannapānaṃ puriso labhethāti yassa santike koci puriso annapānaṃ vā yaṃkiñci bhojanaṃV0.102 vā labheyya .

Na tassaP0.116 pāpaṃ manasāpi cintayeti tassa puggalassa abhaddakaṃ anatthaṃM0.109 manasāpi na cinteyya na piheyya , pageva kāyavācāhi .

Kasmāti ce ?

Kataññutā sappurisehi vaṇṇitāti kataññutā nāma buddhādīhi uttamapurisehi pasaṃsitā .

264. Upaṭṭhitoti payirupāsito ‘‘ idaṃ gaṇha idaṃ bhuñjā ’’ ti annapānādinā upaṭṭhito .

Adubbhapāṇīti ahiṃsakahattho hatthasaṃyato .

Dahate mittadubbhin ti taṃ mittadubbhiṃ puggalaṃ dahati vināseti , appaduṭṭhe hitajjhāsayasampanne puggale parena kato aparādho avisesena tasseva anatthāvaho , appaduṭṭho puggalo atthato taṃ dahati nāma .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Yo appaduṭṭhassa narassa dussati , suddhassa posassa anaṅgaṇassa ;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ , sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto ’’ ti .( dha . pa .125; jā .1.5.94; saṃ . ni .1.22);

265. Yo pubbe katakalyāṇoti yo puggalo kenaci sādhunā katabhaddako katūpakāro .

Pacchā pāpena hiṃsatīti taṃ pubbakārinaṃ aparabhāge pāpena abhaddakena anatthakena bādhati .

Allapāṇihato posoti allapāṇinā upakārakiriyāya allapāṇinā dhotahatthena pubbakārinā heṭṭhā vuttanayena hato bādhito , tassa vā pubbakārino bādhanena hato allapāṇihato nāma , akataññupuggalo .

Na so bhadrāni passatīti so yathāvuttapuggalo idhaloke ca paraloke ca iṭṭhāni na passati , na vindati , na labhatīti attho .

EvaṃP0.117 sappurisadhammaṃ paggaṇhantena aṅkurena abhibhavitvā vutto so brāhmaṇo niruttaro tuṇhī ahosi .

Yakkho pana tesaṃ dvinnaṃ vacanapaṭivacanāni sutvā brāhmaṇassa kujjhitvāpi ‘‘ hotu imassa duṭṭhabrāhmaṇassa kattabbaṃ pacchā jānissāmī ’’ ti attano kenaci anabhibhavanīyatameva tāva dassento –

266.

‘‘ NāhaṃM0.110 devena vā manussena vā , issariyena vā haṃ suppasayho ;

Yakkhohamasmi paramiddhipatto , dūraṅgamo vaṇṇabalūpapanno ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha devena vāti yena kenaci devena vā .

Manussena vāti etthāpi eseva nayo .

IssariyenaV0.103 vāti devissariyena vā manussissariyena vā .

Tattha devissariyaṃ nāma catumahārājikasakkasuyāmādīnaṃ deviddhi , manussissariyaṃ nāma cakkavattiādīnaṃ puññiddhi .

Tasmā issariyaggahaṇena mahānubhāve devamanusse saṅgaṇhāti .

Mahānubhāvāpi hi devā attano puññaphalūpatthambhite manussepi asati payogavipattiyaṃ abhibhavituṃ na sakkonti , pageva itare .

Han ti asahane nipāto .

Na suppasayhoti appadhaṃsiyo .

Yakkhohamasmi paramiddhipattoti attano puññaphalena ahaṃ yakkhattaṃ upagato asmi , yakkhova samāno na yo vā so vā , atha kho paramiddhipatto paramāya uttamāya yakkhiddhiyā samannāgato .

Dūraṅgamoti khaṇeneva dūrampi ṭhānaṃ gantuṃ samattho .

Vaṇṇabalūpapannoti rūpasampattiyā sarīrabalena ca upapanno samannāgatoti tīhipi padehi mantappayogādīhi attano anabhibhavanīyataṃyeva dasseti .

Rūpasampanno hi paresaṃ bahumānito hoti , rūpasampadaṃ nissāyaP0.118 visabhāgavatthunāpi anākaḍḍhaniyovāti vaṇṇasampadā anabhibhavanīyakāraṇanti vuttā .

Ito paraṃ aṅkurassa ca devaputtassa ca vacanapaṭivacanakathā hoti –

267.

‘‘ Pāṇi te sabbasovaṇṇo , pañcadhāro madhussavo ;

Nānārasā paggharanti , maññehaṃ taṃ purindadaṃ .

268.

‘‘ Nāmhi devo na gandhabbo , nāpi sakko purindado ;

Petaṃ maṃ aṅkura jānāhi , roruvamhā idhāgataṃ .

269.

‘‘ Kiṃsīlo kiṃsamācāro , roruvasmiṃ pure tuvaṃ ;

Kena te brahmacariyena , puññaṃ pāṇimhi ijjhati .

270.

‘‘ TunnavāyoM0.111 pure āsiṃ , roruvasmiṃ tadā ahaṃ ;

Sukicchavutti kapaṇo , na me vijjati dātave .

271.

‘‘ Nivesanañca me āsi , asayhassa upantike ;

Saddhassa dānapatino , katapuññassa lajjino .

272.

‘‘ TatthaV0.104 yācanakāyanti , nānāgottā vanibbakā ;

Te ca maṃ tattha pucchanti , asayhassa nivesanaṃ .

273.

‘‘ Kattha gacchāma bhaddaṃ vo , kattha dānaṃ padīyati ;

Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi , asayhassa nivesanaṃ .

274.

‘‘ Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ , ettha gacchatha bhaddaṃ vo ;

Ettha dānaṃ padīyati , asayhassa nivesane .

275.

‘‘ Tena pāṇi kāmadado , tena pāṇi madhussavo ;

Tena me brahmacariyena , puññaṃ pāṇimhi ijjhati .

276.

‘‘ Na kira tvaṃ adā dānaṃ , sakapāṇīhi kassaci ;

Parassa dānaṃ anumodamāno , pāṇiṃ paggayha pāvadi .

277.

‘‘ Tena pāṇi kāmadado , tena pāṇi madhussavo ;

Tena te brahmacariyena , puññaṃ pāṇimhi ijjhati .

278.

‘‘ Yo so dānamadā bhante , pasanno sakapāṇibhi ;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ , kiṃ nu so disataṃ gato .

279.

‘‘ Nāhaṃ pajānāmi asayhasāhino , aṅgīrasassa gatiṃ āgatiṃ vā ;

SutañcaP0.119 me vessavaṇassa santike , sakkassa sahabyataṃ gato asayho .

280.

‘‘ Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ , dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ ;

Pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā , ko puññaṃ na karissati .

281.

‘‘ SoM0.112 hi nūna ito gantvā , anuppatvāna dvārakaṃ ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi , yaṃ mamassa sukhāvahaṃ .

282.

‘‘ DassāmannañcaV0.105 pānañca , vatthasenāsanāni ca ;

Papañca udapānañca , dugge saṅkamanāni cā ’’ ti .

–

Pannarasa vacanapaṭivacanagāthā honti .

267. Tattha pāṇi teti tava dakkhiṇahattho .

Sabbasovaṇṇoti sabbaso suvaṇṇavaṇṇo .

Pañcadhāroti pañcahi aṅgulīhi parehi kāmitavatthūnaṃ dhārā etassa santīti pañcadhāro .

Madhussavoti madhurarasavissandako .

Tenāha ‘‘ nānārasā paggharantī ’’ ti , madhurakaṭukakasāvādibhedā nānāvidhā rasā vissandantīti attho .

Yakkhassa hi kāmadade madhurādirasasampannāni vividhāni khādanīyabhojanīyāni hatthe vissajjante madhurādirasā paggharantīti vuttaṃ .

Maññehaṃ taṃ purindadan ti maññe ahaṃ taṃ purindadaṃ sakkaṃ ,‘‘ evaṃmahānubhāvo sakko devarājā ’’ ti taṃ ahaṃ maññāmīti attho .

268. Nāmhi devoti vessavaṇādiko pākaṭadevo na homi .

Na gandhabboti gandhabbakāyikadevopi na homi .

Nāpi sakko purindadoti purimattabhāve pure dānassa paṭṭhapitattā ‘‘ purindado ’’ ti laddhanāmo sakko devarājāpi na homi .

Kataro pana ahosīti āha ‘‘ petaṃ maṃ aṅkura jānāhī ’’ tiādi .

Aṅkurapetūpapattikaṃ maṃ jānāhi ,‘‘ aññataro petamahiddhiko ’’ ti maṃ upadhārehi .

Roruvamhā idhāgatan ti roruvanagarato cavitvā marukantāre idha imasmiṃ nigrodharukkhe upapajjanavasena āgataṃ , ettha nibbattanti attho .

269. Kiṃsīlo kiṃsamācāro , roruvasmiṃ pure tuvan ti pubbe purimattabhāve roruvanagare vasanto tvaṃ kiṃsīloP0.120 kiṃsamācāro ahosi , pāpato nivattanalakkhaṇaṃ kīdisaṃ sīlaṃ samādāya saṃvattitapuññakiriyālakkhaṇena samācārena kiṃsamācāro , dānādīsu kusalasamācāresu kīdiso samācāro ahosīti attho .

Kena te brahmacariyenaM0.113 , puññaṃ pāṇimhi ijjhatīti kīdisena seṭṭhacariyena idaṃ evarūpaṃ tava hatthesu puññaphalaṃ idāni samijjhati nipphajjati , taṃ kathehīti attho .

Puññaphalañhi idha uttarapadalopena ‘‘ puññan ’’ ti adhippetaṃ .

Tatthā hi taṃ ‘‘ kusalānaṃ , bhikkhave , dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.80) puññanti vuttaṃ .

270. TunnavāyotiV0.106 tunnakāro .

Sukicchavuttīti suṭṭhu kicchaputtiko ativiya dukkhajīviko .

Kapaṇoti varāko , dīnoti attho .

Na me vijjati dātaveti addhikānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dātuṃ kiñci dātabbayuttakaṃ mayhaṃ natthi , cittaṃ pana me dānaṃ dinnanti adhippāyo .

271. Nivesanan ti gharaṃ , kammakaraṇasālā vā .

Asayhassa upantiketi asayhassa mahāseṭṭhino gehassa samīpe .

Saddhassāti kammaphalasaddhāya samannāgatassa .

Dānapatinoti dāne nirantarappavattāya pariccāgasampattiyā lobhassa ca abhibhavena patibhūtassa .

Katapuññassāti pubbe katasucaritakammassa .

Lajjinoti pāpajigucchanasabhāvassa .

272. Tatthāti tasmiṃ mama nivesane .

Yācanakāyantīti yācanakā janā asayhaseṭṭhiṃ kiñci yācitukāmā āgacchanti .

Nānāgottāti nānāvidhagottāpadesā .

Vanibbakāti vaṇṇadīpakā , ye dāyakassa puññaphalādiñca guṇakittanādimukhena attano atthikabhāvaṃ pavedentā vicaranti .

Te ca maṃ tattha pucchantīti tatthāti nipātamattaṃ , te yācakādayo maṃ asayhaseṭṭhino nivesanaṃ pucchanti .

Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu kammadvayaṃP0.121 icchanti .

273. Kattha gacchāma bhaddaṃ vo , kattha dānaṃ padīyatīti tesaṃ pucchanākāradassanaṃ .

Ayaṃ pettha attho – bhaddaṃ tumhākaṃ hotu , mayaṃ ‘‘ asayhamahāseṭṭhinā dānaṃ padīyatī ’’ ti sutvā āgatā , kattha dānaṃ padīyati , kattha vā mayaṃ gacchāma , kattha gatena dānaṃ sakkā laddhunti .

Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmīti evaṃ tehi addhikajanehi labhanaṭṭhānaṃ puṭṭhoM0.114 ‘‘ ahaṃ pubbe akatapuññatāya idāni īdisānaṃ kiñci dātuṃ asamattho jāto , dānaggaṃ pana imesaṃ dassento lābhassa upāyācikkhaṇena pītiṃ uppādento ettakenapi bahuṃ puññaṃ pasavāmī ’’ ti gāravaṃ uppādetvā dakkhiṇaṃ bāhuṃ pasāretvā tesaṃ asayhaseṭṭhissa nivesanaṃ akkhāmi .

Tenāha ‘‘ paggayha dakkhiṇaṃ bāhun ’’ tiādi .

274. Tena pāṇi kāmadadoti tena paradānapakāsanena parena katassa dānassa sakkaccaṃ anumodanamattena hetunā idāni mayhaṃ hattho kapparukkho viya santānakalatā viya ca kāmaduho icchiticchitadāyī kāmadado hoti .

Kāmadado ca honto tena pāṇi madhussavo iṭṭhavatthuvissajjanako jāto .

276. NaV0.107 kira tvaṃ adā dānan ti kirāti anussavanatthe nipāto , tvaṃ kira attano santakaṃ na pariccaji , sakapāṇīhi sahatthehi yassa kassaci samaṇassa vā brāhmaṇassa vā kiñci dānaṃ na adāsi .

Parassa dānaṃ anumodamānoti kevalaṃ pana parena kataṃ parassa dānaṃ ‘‘ aho dānaṃ pavattesī ’’ ti anumodamānoyeva vihāsi .

277. Tena pāṇi kāmadadoti tena tuyhaṃ pāṇi evaṃ kāmadado , aho acchariyā vata puññānaṃ gatīti adhippāyo .

278. Yo so dānamadā , bhante , pasanno sakapāṇibhīti devaputtaṃ gāravena ālapati .

Bhante , parenaP0.122 katassa dānānumodakassa tāva tuyhaṃ īdisaṃ phalaṃ evarūpo ānubhāvo , yo pana so asayhamahāseṭṭhi mahādānaṃ adāsi , pasannacitto hutvā sahatthehi tadā mahādānaṃ pavattesi .

So hitvā mānusaṃ dehan ti so idha manussattabhāvaṃ pahāya .

Kin ti kataraṃ .

Nu soti nūti nipātamattaṃ .

Disataṃ gatoti disaṃ ṭhānaṃ gato , kīdisī tassa gato nipphattīti asayhaseṭṭhino abhisamparāyaṃ pucchi .

279. Asayhasāhinoti aññehi maccharīhi lobhābhibhūtehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyassa pariccāgādivibhāgassa sappurisadhurassa sahanatoM0.115 asayhasāhino .

Aṅgīrasassāti aṅgato nikkhamanakajutissa .

Rasoti hi jutiyā adhivacanaṃ .

Tassa kira yācake āgacchante disvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ uppajjati , mukhavaṇṇo vippasīdati , taṃ attano paccakkhaṃ katvā evamāha .

Gatiṃ āgatiṃ vāti tassa ‘‘ asukaṃ nāma gatiṃ , ito gato ’’ ti gatiṃ vā ‘‘ tato vā pana asukasmiṃ kāle idhāgamissatī ’’ ti āgatiṃ vā nāhaṃ jānāmi , avisayo esa mayhaṃ .

Sutañca me vessavaṇassa santiketi apica kho upaṭṭhānaṃ gatena vessavaṇassa mahārājassa santike sutametaṃ mayā .

Sakkassa sahabyataṃ gato asayhoti asayhaseṭṭhi sakkassa devānamindassa sahabyataṃ gato ahosi , tāvatiṃsabhavane nibbattoti attho .

280. Alameva kātuṃ kalyāṇan ti yaṃkiñci kalyāṇaṃ kusalaṃ puññaṃ kātuṃ yuttameva patirūpameva .

Tattha pana yaṃ sabbasādhāraṇaṃ sukatataraṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ dānaṃ dātuṃ yathārahan ’’ ti vuttaṃ , attano vibhavabalānurūpaṃ dānaṃ dātuṃ alameva .

Tattha kāraṇamāha ‘‘ pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā ’’ ti .

Yatra hi nāma parakatapuññānumodanapubbakena dānapatinivesanamaggācikkhaṇamattena ayaṃV0.108 hattho kāmadado diṭṭho , imaṃ disvā .

KoP0.123 puññaṃ na karissatīti mādiso ko nāma attano patiṭṭhānabhūtaṃ puññaṃ na karissatīti .

281. Evaṃ aniyamavasena puññakiriyāya ādaraṃ dassetvā idāni attani taṃ niyametvā dassento ‘‘ so hi nūnā ’’ tiādigāthādvayamāha .

Tattha soti so ahaṃ .

Hīti avadhāraṇe nipāto , nūnāti parivitakke .

Ito gantvāti ito marubhūmito apagantvā .

Anuppatvāna dvārakan ti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā .

Paṭṭhapayissāmīti pavattayissāmi .

Evaṃ aṅkurena ‘‘ dānaṃ dassāmī ’’ ti paṭiññāya katāya yakkho tuṭṭhamānaso ‘‘ mārisa , tvaṃ vissattho dānaṃ dehi , ahaṃ pana te sahāyakiccaṃ karissāmi , yena te deyyadhammo na parikkhayaṃ gamissati , tena pakārena karissāmī ’’ ti taṃ dānakiriyāya samuttejetvā ‘‘ brāhmaṇa vāṇija , tvaṃ kira mādise balakkārena netukāmo attano pamāṇaṃ na jānāsī ’’ ti tassaM0.116 bhaṇḍamantaradhāpetvā taṃ yakkhavibhiṃsakāya bhiṃsāpento santajjesi .

Atha naṃ aṅkuro nānappakāraṃ yācitvā brāhmaṇena khamāpento pasādetvā sabbabhaṇḍaṃ pākatikaṃ kārāpetvā rattiyā upagatāya yakkhaṃ vissajjetvā gacchanto tassa avidūre aññataraṃ ativiya bībhacchadassanaṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –

283.

‘‘ Kena te aṅgulī kuṇā , mukhañca kuṇalīkataṃ ;

Akkhīni ca paggharanti , kiṃ pāpaṃ pakataṃ tayā ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha kuṇāti kuṇikā paṭikuṇikā anujubhūtā .

Kuṇalīkatan ti mukhavikārena vikuṇitaṃ saṃkuṇitaṃ .

Paggharantīti asuciṃ vissandanti .

Athassa peto –

284.

‘‘ AṅgīrasassaP0.124 gahapatino , saddhassa gharamesino ;

Tassāhaṃ dānavissagge , dāne adhikato ahuṃ .

285.

‘‘ TatthaV0.109 yācanake disvā , āgate bhojanatthike ;

Ekamantaṃ apakkamma , akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ .

286.

‘‘ Tena me aṅgulī kuṇā , mukhañca kuṇalīkataṃ ;

Akkhīni me paggharanti , taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā ’’ ti .

–

Tisso gāthā abhāsi .

284. Tattha ‘‘ aṅgīrasassā ’’ tiādinā asayhaseṭṭhiṃ kitteti .

Gharamesinoti gharamāvasantassa gahaṭṭhassa .

Dānavissaggeti dānagge pariccāgaṭṭhāne .

Dāne adhikato ahun ti deyyadhammassa pariccajane dānādhikāre adhikato ṭhapito ahosiṃ .

285. Ekamantaṃ apakkammāti yācanake bhojanatthike āgate disvā dānabyāvaṭena dānaggato anapakkamma yathāṭhāneyeva ṭhatvā sañjātapītisomanassenaM0.117 vippasannamukhavaṇṇena sahatthena dānaṃ dātabbaṃ , parehi vā patirūpehi dāpetabbaṃ , ahaṃ pana tathā akatvā yācanake āgacchante dūratova disvā attānaṃ adassento ekamantaṃ apakkamma apakkamitvā .

Akāsiṃ kuṇaliṃ mukhan ti vikuṇitaṃ saṅkucitaṃ mukhaṃ akāsiṃ .

286. Tenāti yasmā tadāhaṃ sāminā dānādhikāre niyutto samāno dānakāle upaṭṭhite macchariyāpakato dānaggato apakkamanto pādehi saṅkocaṃ āpajjiṃ , sahatthehi dātabbe tathā akatvā hatthasaṅkocaṃ āpajjiṃ , pasannamukhena bhavitabbe mukhasaṅkocaṃ āpajjiṃ , piyacakkhūhi oloketabbe cakkhukālusiyaṃ uppādesiṃ , tasmā hatthaṅguliyo caP0.125 pādaṅguliyo ca kuṇitā jātā , mukhañca kuṇalīkataṃ virūparūpaṃ saṅkucitaṃ , akkhīni asucīduggandhajegucchāni assūni paggharantīti attho .

Tena vuttaṃ –

‘‘ Tena me aṅgulī kuṇā , mukhañca kuṇalīkataṃ ;

Akkhīni me paggharanti , taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā ’’ ti .

Taṃ sutvā aṅkuro petaṃ garahanto –

287.

‘‘ DhammenaV0.110 te kāpurisa , mukhañca kuṇalīkataṃ ;

Akkhīni ca paggharanti , yaṃ taṃ parassa dānassa ;

Akāsi kuṇaliṃ mukhan ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha dhammenāti yutteneva kāraṇena .

Teti tava .

Kāpurisāti lāmakapurisa .

Yan ti yasmā .

Parassa dānassāti parassa dānasmiṃ .

Ayameva vā pāṭho .

Puna aṅkuro taṃ dānapatiṃ seṭṭhiṃ garahanto –

288.

‘‘ Kathañhi dānaṃ dadamāno , kareyya parapattiyaṃ ;

Annapānaṃ khādanīyaṃ , vatthasenāsanāni cā ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tassattho – dānaṃ dadanto puriso kathañhi nāma taṃ parapattiyaṃ parena pāpetabbaṃ sādhetabbaṃ kareyya , attapaccakkhameva katvā sahatthenevaM0.118 dadeyya , sayaṃ vā tattha byāvaṭo bhaveyya , aññathā attano deyyadhammo aṭṭhāne viddhaṃsiyetha , dakkhiṇeyyā ca dānena parihāyeyyunti .

EvaṃP0.126 taṃ garahitvā idāni attanā paṭipajjitabbavidhiṃ dassento –

289.

‘‘ So hi nūna ito gantvā , anuppatvāna dvārakaṃ ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi , yaṃ mamassa sukhāvahaṃ .

290.

‘‘ Dassāmannañca pānañca , vatthasenāsanāni ca ;

Papañca udapānañca , dugge saṅkamanāni cā ’’ ti .

–

Gāthādvayamāha , taṃ vuttatthameva .

291.

‘‘ Tato hi so nivattitvā , anuppatvāna dvārakaṃ ;

Dānaṃ paṭṭhapayi aṅkuro , yaṃtumassa sukhāvahaṃ .

292.

‘‘ AdāV0.111 annañca pānañca , vatthasenāsanāni ca ;

Papañca udapānañca , vippasannena cetasā .

293.

‘‘ Ko chāto ko ca tasito , ko vatthaṃ paridahissati ;

Kassa santāni yoggāni , ito yojentu vāhanaṃ .

294.

‘‘ Ko chatticchati gandhañca , ko mālaṃ ko upāhanaṃ ;

Itissu tattha ghosenti , kappakā sūdamāgadhā ;

Sadā sāyañca pāto ca , aṅgurassa nivesane ’’ ti .

–

Catasso gāthā aṅgurassa paṭipattiṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ṭhapitā .

291. Tattha tatoti marukantārato .

Nivattitvāti paṭinivattitvā .

Anuppatvāna dvārakan ti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā .

Dānaṃ paṭṭhapayi aṅguroti yakkhena paripūritasakalakoṭṭhāgāro sabbapātheyyakaṃ mahādānaṃ so aṅguro paṭṭhapesi .

Yaṃtumassa sukhāvahan ti yaṃ attano sampati āyatiñca sukhanibbattakaṃ .

293. KoM0.119 chātoti ko jighacchito , so āgantvā yathāruci bhuñjatūti adhippāyo .

Eseva nayo sesesupi .

TasitotiP0.127 pipāsito .

Paridahissatīti nivāsessati pārupissati cāti attho .

Santānīti parissamappattāni .

Yoggānīti rathavāhanāni .

Ito yojentu vāhanan ti ito yoggasamūhato yathārucitaṃ gahetvā vāhanaṃ yojentu .

294. Ko chatticchatīti ko kilañjachattādibhedaṃ chattaṃ icchati , so gaṇhātūti adhippāyo .

Sesesupi eseva nayo .

Gandhan ti catujjātiyagandhādikaṃ gandhaṃ .

Mālan ti ganthitāganthitabhedaṃ pupphaṃ .

Upāhanan ti khallabaddhādibhedaṃ upāhanaṃ .

Itissūti ettha sūti nipātamattaṃ , iti evaṃ ‘‘ ko chāto , ko tasito ’’ tiādināti attho .

Kappakāti nhāpitakā .

Sūdāti bhattakārakā .

Māgadhāti gandhino .

Sadāti sabbakālaṃ divase divase sāyañca pāto ca tattha aṅgurassa nivesane ghosenti ugghosentīti yojanā .

EvaṃV0.112 mahādānaṃ pavattentassa gacchante kāle tittibhāvato atthikajanehi pavivittaṃ viraḷaṃ dānaggaṃ ahosi .

Taṃ disvā aṅkuro dāne uḷārajjhāsayatāya atuṭṭhamānaso hutvā attano dāne niyuttaṃ sindhakaṃ nāma māṇavaṃ āmantetvā –

295.

‘‘ Sukhaṃ supati aṅkuro , iti jānāti maṃ jano ;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka , yaṃ na passāmi yācake .

296.

‘‘ Sukhaṃ supati aṅkuro , iti jānāti maṃ jano ;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka , appake su vanibbake ’’ ti .

–

Gāthādvayamāha .

Tattha sukhaṃ supati aṅkuro , iti jānāti maṃ janoti ‘‘ aṅkuro rājā yasabhogasamappito dānapati attano bhogasampattiyā dānasampattiyā ca sukhaṃ supati , sukhenevaP0.128 niddaṃ upagacchati , sukhaṃ paṭibujjhatī ’’ ti evaṃ maṃ jano sambhāveti .

Dukkhaṃ supāmi sindhakāti ahaṃ pana sindhaka dukkhameva supāmi .

Kasmā ?

Yaṃ na passāmi yācaketi , yasmā mama ajjhāsayānurūpaṃM0.120 deyyadhammapaṭiggāhake bahū yācake na passāmi , tasmāti attho .

Appake su vanibbaketi vanibbakajane appake katipaye jāte dukkhaṃ supāmīti yojanā .

Sūti ca nipātamattaṃ , appake vanibbakajane satīti attho .

Taṃ sutvā sindhako tassa uḷāraṃ dānādhimuttiṃ pākaṭataraṃ kātukāmo –

297.

‘‘ Sakko ce te varaṃ dajjā , tāvatiṃsānamissaro ;

Kissa sabbassa lokassa , varamāno varaṃ vare ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tassattho – tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sabbassa ca lokassa issaro sakko ‘‘ varaṃ varassu , aṅkura , yaṃkiñci manasicchitan ’’ ti tuyhaṃ varaṃ dajjā dadeyya ce , varamāno patthayamāno kissa kīdisaṃ varaṃ vareyyāsīti attho .

Atha aṅkuro attano ajjhāsayaṃ yāthāvato pavedento –

298.

‘‘ SakkoV0.113 ce me varaṃ dajjā , tāvatiṃsānamissaro ;

Kāluṭṭhitassa me sato , sūriyuggamanaṃ pati ;

Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ , sīlavanto ca yācakā .

299.

‘‘ Dadato me na khīyetha , datvā nānutapeyyahaṃ ;

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ , etaṃ sakkaṃ varaṃ vare ’’ ti .

– dve gāthā abhāsi ;

298. Tattha kāluṭṭhitassa me satoti kāle pāto vuṭṭhitassa atthikānaṃ dakkhiṇeyyānaṃ apacāyanapāricariyādivasena uṭṭhānavīriyasampannassaP0.129 me samānassa .

Sūriyuggamanaṃ patīti sūriyuggamanavelāyaṃ .

Dibbā bhakkhā pātubhaveyyun ti devalokapariyāpannā āhārā uppajjeyyuṃ .

Sīlavanto ca yācakāti yācakā ca sīlavanto kalyāṇadhammā bhaveyyuṃ .

299. DadatoM0.121 me na khīyethāti āgatāgatānaṃ dānaṃ dadato ca me deyyadhammo na khīyetha , na parikkhayaṃ gaccheyya .

Datvā nānutapeyyahan ti tañca dānaṃ datvā kiñcideva appasādakaṃ disvā tena ahaṃ pacchā nānutapeyyaṃ .

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyan ti dadamāno cittaṃ pasādeyyaṃ , pasannacittoyeva hutvā dadeyyaṃ .

Etaṃ sakkaṃ varaṃ vareti sakkaṃ devānamindaṃ ārogyasampadā , deyyadhammasampadā , dakkhiṇeyyasampadā , deyyadhammassa aparimitasampadā , dāyakasampadāti etaṃ pañcavidhaṃ varaṃ vareyyaṃ .

Ettha ca ‘‘ kāluṭṭhitassa me sato ’’ ti etena ārogyasampadā ,‘‘ dibbā bhakkhā pātubhaveyyun ’’ ti etena deyyadhammasampadā ,‘‘ sīlavanto ca yācakā ’’ ti etena dakkhiṇeyyasampadā ,‘‘ dadato me na khīyethā ’’ ti etena deyyadhammassa aparimitasampadā ,‘‘ datvā nānutapeyyahaṃ , dadaṃ cittaṃ pasādeyyan ’’ ti etehi dāyakasampadāti ime pañca atthā varabhāvena icchitā .

Te ca kho dānamayapuññassa yāvadeva uḷārabhāvāyāti veditabbā .

Evaṃ aṅkurena attano ajjhāsaye pavedite tattha nisinno nītisatthe kataparicayo sonako nāma eko puriso taṃ atidānato vicchinditukāmo –

300.

‘‘ Na sabbavittāni pare pavecche , dadeyya dānañca dhanañca rakkhe ;

Tasmā hi dānā dhanameva seyyo , atippadānena kulā na honti .

301.

‘‘ AdānamatidānañcaV0.114 nappasaṃsanti paṇḍitā ,

TasmāP0.130 hi dānā dhanameva seyyo ,

Samena vatteyya sa dhīradhammo ’’ ti .

–

Dve gāthā abhāsi .

Sindhako evaṃ punapi vīmaṃsitukāmo ‘‘ na sabbavittānī ’’ tiādimāhāti apare .

300. Tattha sabbavittānīti saviññāṇakaaviññāṇakappabhedāni sabbāni vittūpakaraṇāni , dhanānīti attho .

Pareti paramhi , parassāti atthoM0.122 .

Na paveccheti na dadeyya ,‘‘ dakkhiṇeyyā laddhā ’’ ti katvā kiñci asesetvā sabbasāpateyyapariccāgo na kātabboti attho .

Dadeyya dānañcāti sabbena sabbaṃ dānadhammo na kātabbo , atha kho attano āyañca vayañca jānitvā vibhavānurūpaṃ dānañca dadeyya .

Dhanañca rakkheti aladdhalābhaladdhaparirakkhaṇarakkhitasambandhavasena dhanaṃ paripāleyya .

‘‘ Ekena bhoge bhuñjeyya , dvīhi kammaṃ payojaye ;

Catutthañca nidhāpeyya , āpadāsu bhavissatī ’’ ti .( dī . ni .3.265)–

Vuttavidhinā vā dhanaṃ rakkheyya tammūlakattā dānassa .

Tayopi maggā aññamaññavisodhanena paṭisevitabbāti hi nīticintakā .

Tasmā hīti yasmā dhanañca rakkhanto dānañca karonto ubhayalokahitāya paṭipanno hoti dhanamūlakañca dānaṃ , tasmā dānato dhanameva seyyo sundarataroti atidānaṃ na kātabbanti adhippāyo .

Tenāha ‘‘ atippadānena kulā na hontī ’’ ti , dhanassa pamāṇaṃ ajānitvā dānassa taṃ nissāya atippadānapasaṅgena kulāni na honti nappavattanti , ucchijjantīti attho .

301. Idāni viññūnaṃ pasaṃsitamevatthaṃP0.131 patiṭṭhapento ‘‘ adānamatidānañcā ’’ ti gāthamāha .

Tattha adānamatidānañcāti sabbena sabbaṃ kaṭacchubhikkhāyapi taṇḍulamuṭṭhiyāpi adānaṃ , pamāṇaṃ atikkamitvā pariccāgasaṅkhātaṃ atidānañca paṇḍitā buddhimanto sapaññajātikā nappasaṃsanti na vaṇṇayanti .

Sabbena sabbaṃ adānena hi samparāyikato atthato paribāhiro hoti .

Atidānena diṭṭhadhammikapaveṇī na pavattati .

Samena vatteyyāti avisamenaV0.115 lokiyasarikkhakena samāhitena majjhimena ñāyena pavatteyya .

Sa dhīradhammoti yā yathāvuttā dānādānappavatti , so dhīrānaṃ dhitisampannānaṃ nītinayakusalānaṃ dhammo , tehi gatamaggoti dīpeti .

TaṃM0.123 sutvā aṅkuro tassa adhippāyaṃ parivattento –

302.

‘‘ Aho vata re ahameva dajjaṃ , santo ca maṃ sappurisā bhajeyyuṃ ;

Meghova ninnāni paripūrayanto , santappaye sabbavanibbakānaṃ .

303.

‘‘ Yassa yācanake disvā , mukhavaṇṇo pasīdati ;

Datvā attamano hoti , taṃ gharaṃ vasato sukhaṃ .

304.

‘‘ Yassa yācanake disvā , mukhavaṇṇo pasīdati ;

Datvā attamano hoti , esā yaññassa sampadā .

305.

‘‘ Pubbeva dānā sumano , dadaṃ cittaṃ pasādaye ;

Datvā attamano hoti , esā yaññassa sampadā ’’ ti .

–

Catūhi gāthāhi attanā paṭipajjitabbavidhiṃ pakāsesi .

302. Tattha aho vatāti sādhu vata .

Reti ālapanaṃ .

Ahameva dajjan ti ahaṃ dajjameva .

Ayañhettha saṅkhepatthoP0.132 – māṇava ,‘‘ dānā dhanameva seyyo ’’ ti yadi ayaṃ nītikusalānaṃ vādo tava hotu , kāmaṃ ahaṃ dajjameva .

Santo ca maṃ sappurisā bhajeyyun ti tasmiñca dāne santo upasantakāyavacīmanosamācārā sappurisā sādhavo maṃ bhajeyyuṃ upagaccheyyuṃ .

Meghova ninnāni paripūrayantoti ahaṃ abhippavassanto mahāmegho viya ninnāni ninnaṭṭhānāni sabbesaṃ vanibbakānaṃ adhippāye paripūrayanto aho vata te santappeyyanti .

303. Yassa yācanake disvāti yassa puggalassa gharamesino yācanake disvā ‘‘ paṭhamaṃ tāva upaṭṭhitaṃ vata me puññakkhettan ’’ ti saddhājātassa mukhavaṇṇo pasīdati , yathāvibhavaṃ pana tesaṃV0.116 dānaṃ datvā attamano pītisomanassehi gahitacitto hoti .

Tan ti yadettha yācakānaṃ dassanaṃM0.124 , tena ca disvā cittassa pasādanaṃ , yathārahaṃ dānaṃ datvā ca attamanatā .

304. Esā yaññassa sampadāti esā yaññassa sampatti pāripūri , nipphattīti attho .

305. Pubbeva dānā sumanoti ‘‘ sampattīnaṃ nidānaṃ anugāmikaṃ nidhānaṃ nidhessāmī ’’ ti muñcanacetanāya pubbe eva dānūpakaraṇassa sampādanato paṭṭhāya sumano somanassajāto bhaveyya .

Dadaṃ cittaṃ pasādayeti dadanto deyyadhammaṃ dakkhiṇeyyahatthe patiṭṭhāpento ‘‘ asārato dhanato sārādānaṃ karomī ’’ ti attano cittaṃ pasādeyya .

Datvā attamano hotīti dakkhiṇeyyānaṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā ‘‘ paṇḍitapaññattaṃ nāma mayā anuṭṭhitaṃ , aho sādhu suṭṭhū ’’ ti attamano pamuditamano pītisomanassajāto hoti .

Esā yaññassa sampadāti yāP0.133 ayaṃ pubbacetanā muñjacetanā aparacetanāti imesaṃ kammaphalasaddhānugatānaṃ somanassapariggahitānaṃ tissannaṃ cetanānaṃ pāripūri , esā yaññassa sampadā dānassa sampatti , na ito aññathāti adhippāyo .

Evaṃ aṅkuro attano paṭipajjanavidhiṃ pakāsetvā bhiyyosomattāya abhivaḍḍhamānadānajjhāsayo divase divase mahādānaṃ pavattesi .

Tena tadā sabbarajjāni unnaṅgalāni katvā mahādāne diyyamāne paṭiladdhasabbūpakaraṇā manussā attano attano kammante pahāya yathāsukhaṃ vicariṃsu , tena rājūnaṃ koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ agamaṃsu .

Tato rājāno aṅkurassa dūtaṃ pāhesuṃ –

‘‘ bhoto dānaṃ nissāya amhākaṃ āyassa vināso ahosi , koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ gatāni , tattha yuttamattaṃ ñātabban ’’ ti .

Taṃ sutvā aṅkuro dakkhiṇāpathaṃ gantvā damiḷavisaye samuddassa avidūraṭṭhāne mahatiyo anekadānasālāyo kārāpetvā mahādānāni pavattento yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā paraṃM0.125 maraṇā tāvatiṃsabhavane nibbatti .

Tassa dānavibhūtiñca saggūpapattiñca dassento saṅgītikārā –

306.

‘‘ Saṭṭhi vāhasahassāni , aṅkurassa nivesane ;

Bhojanaṃ dīyate niccaṃ , puññapekkhassa jantuno .

307.

‘‘ TisahassāniV0.117 sūdā hi , āmuttamaṇikuṇḍalā ;

Aṅkuraṃ upajīvanti , dāne yaññassa vāvaṭā .

308.

‘‘ Saṭṭhi purisasahassāni , āmuttamaṇikuṇḍalā ;

Aṅkurassa mahādāne , kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā .

309.

‘‘ SoḷasitthisahassāniP0.134 , sabbālaṅkārabhūsitā ;

Aṅkurassa mahādāne , vidhā piṇḍenti nāriyo .

310.

‘‘ Soḷasitthisahassāni , sabbālaṅkārabhūsitā ;

Aṅkurassa mahādāne , dabbigāhā upaṭṭhitā .

311.

‘‘ Bahuṃ bahūnaṃ pādāsi , ciraṃ pādāsi khattiyo ;

Sakkaccañca sahatthā ca , cittīkatvā punappunaṃ .

312.

‘‘ Bahū māse ca pakkhe ca , utusaṃvaccharāni ca ;

Mahādānaṃ pavattesi , aṅkuro dīghamantaraṃ .

313.

‘‘ Evaṃ datvā yajitvā ca , aṅkuro dīghamantaraṃ ;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsūpago ahū ’’ ti .

– gāthā āhaṃsu ;

306. Tatha saṭṭhi vāhasahassānīti vāhānaṃ saṭṭhisahassāni gandhasālitaṇḍulādipūritavāhānaṃ saṭṭhisahassāni .

Puññapekkhassa dānajjhāsayassa dānādhimuttassa aṅkurassa nivesane niccaṃ divase divase jantuno sattakāyassa bhojanaṃ dīyateti yojanā .

307-8.

Tisahassāni sūdā hīti tisahassamattā sūdā bhattakārakā .

Te ca kho pana padhānabhūtā adhippetā , tesu ekamekassa panaM0.126 vacanakarā anekāti veditabbā .

‘‘ Tisahassāni sūdānan ’’ ti ca paṭhanti .

Āmuttamaṇikuṇḍalāti nānāmaṇivicittakuṇḍaladharā .

Nidassanamattañcetaṃ , āmuttakaṭakakaṭisuttādiābharaṇāpi te ahesuṃ .

Aṅkuraṃ upajīvantīti taṃ upanissāyaV0.118 jīvanti , tappaṭibaddhajīvikā hontīti attho .

Dāne yaññassa vāvaṭātiP0.135 mahāyāgasaññitassa yaññassa dāne yajane vāvaṭā ussukkaṃ āpannā .

Kaṭṭhaṃ phālenti māṇavāti nānappakārānaṃ khajjabhojjādiāhāravisesānaṃ pacanāya alaṅkatapaṭiyattā taruṇamanussā kaṭṭhāni phālenti vidālenti .

309. Vidhāti vidhātabbāni bhojanayoggāni kaṭukabhaṇḍāni .

Piṇḍentīti pisanavasena payojenti .

310. Dabbigāhāti kaṭacchugāhikā .

Upaṭṭhitāti parivesanaṭṭhānaṃ upagantvā ṭhitā honti .

311. Bahun ti mahantaṃ pahūtikaṃ .

Bahūnan ti anekesaṃ .

Pādāsīti pakārehi adāsi .

Cīran ti cirakālaṃ .

Vīsativassasahassāyukesu hi manussesu so uppanno .

Bahuṃ bahūnaṃ cirakālañca dento yathā adāsi , taṃ dassetuṃ ‘‘ sakkaccañcā ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha sakkaccan ti sādaraṃ , anapaviddhaṃ anavaññātaṃ katvā .

Sahatthāti sahatthena , na āṇāpanamattena .

Cittīkatvāti gāravabahumānayogena cittena karitvā pūjetvā .

Punappunan ti bahuso na ekavāraṃ , katipayavāre vā akatvā anekavāraṃ pādāsīti yojanā .

312. Idāni tameva punappunaṃ karaṇaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ bahū māse cā ’’ ti gāthamāhaṃsu .

Tattha bahū māseti cittamāsādike bahū aneke māse .

Pakkheti kaṇhasukkabhede bahū pakkhe .

Utusaṃvaccharāni cāti vasantagimhādike bahū utū ca saṃvaccharāni ca , sabbattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .

Dīghamantaran ti dīghakālamantaraṃ .

Ettha ca ‘‘ ciraṃ pādāsī ’’ ti cirakālaṃ dānassa pavattitabhāvaṃ vatvā puna tassa nirantaramevaP0.136 pavattitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ bahū māse ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .

313. Evan tiM0.127 vuttappakārena .

Datvā yajitvā cāti atthato ekameva , kesañci dakkhiṇeyyānaṃ ekaccassa deyyadhammassa pariccajanavasena datvā , puna ‘‘ bahuṃ bahūnaṃ pādāsī ’’ ti vuttanayena atthikānaṃ sabbesaṃ yathākāmaṃ dento mahāyāgavasena yajitvā .

So hitvā mānusaṃ dehaṃV0.119 , tāvatiṃsūpago ahūti so aṅkuro āyupariyosāne manussatthabhāvaṃ pahāya paṭisandhiggahaṇavasena tāvatiṃsadevanikāyūpago ahosi .

Evaṃ tasmiṃ tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavante amhākaṃ bhagavato kāle indako nāma māṇavo āyasmato anuruddhattherassa piṇḍāya carantassa pasannamānaso kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi .

So aparena samayena kālaṃ katvā khettagatassa puññassa ānubhāvena tāvatiṃsesu mahiddhiko mahānubhāvo devaputto hutvā nibbatto dibbehi rūpādīhi dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ devaputtaṃ abhibhavitvā virocati .

Tena vuttaṃ –

314.

‘‘ Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna , anuruddhassa indako ;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsūpago ahu .

315.

‘‘ Dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ , indako atirocati ;

Rūpe sadde rase gandhe , phoṭṭhabbe ca manorame .

316.

‘‘ Āyunā yasasā ceva , vaṇṇena ca sukhena ca ;

Ādhipaccena aṅkuraṃ , indako atirocatī ’’ ti .

314-5.

Tattha rūpeti rūpahetu , attano rūpasampattinimittanti attho .

Saddetiādīsupi eseva nayo .

Āyunāti jīvitena .

Nanu ca devānaṃ jīvitaṃ paricchinnappamāṇaṃ vuttaṃ .

Saccaṃ vuttaṃ , taṃ pana yebhuyyavasena .

Tathā hi ekaccānaṃ devānaṃ yogavipattiādinā antarāmaraṇaṃ hotiyeva .

Indako pana tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasahassāni paripūretiyeva .

Tena vuttaṃ ‘‘ āyunā atirocatī ’’ ti .

Yasasāti mahatiyā parivārasampattiyāP0.137 .

Vaṇṇenāti saṇṭhānasampattiyā .

Vaṇṇadhātusampadā pana ‘‘ rūpe ’’ ti iminā vuttāyeva .

Ādhipaccenāti issariyena .

Evaṃ aṅkure ca indake ca tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavantesu amhākaṃ bhagavā abhisambodhito sattame saṃvacchare āsāḷhipuṇṇamāyaṃM0.128 sāvatthinagaradvāre kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā anukkamena tipadavikkamena tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā pāricchattakamūleV0.120 paṇḍukambalasilāyaṃ yugandharapabbate bālasūriyo viya virocamāno dasahi lokadhātūhi sannipatitāya devabrahmaparisāya jutiṃ attano sarīrappabhāya abhibhavanto abhidhammaṃ desetuṃ nisinno avidūre nisinnaṃ indakaṃ , dvādasayojanantare nisinnaṃ aṅkurañca disvā dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ –

‘‘ Mahādānaṃ tayā dinnaṃ , aṅkura dīghamantaraṃ ;

Atidūre nisinnosi , āgaccha mama santike ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Taṃ sutvā aṅkuro ‘‘ bhagavā mayā cirakālaṃ bahuṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā pavattitampi mahādānaṃ dakkhiṇeyyasampattivirahena akhette vuttabījaṃ viya na uḷāraphalaṃ ahosi , indakassa pana kaṭacchubhikkhādānampi dakkhiṇeyyasampattiyā sukhette vuttabījaṃ viya ativiya uḷāraphalaṃ jātan ’’ ti āha .

Tamatthaṃ dassente saṅgītikārā –

317.

‘‘ Tāvatiṃse yadā buddho , silāyaṃ paṇḍukambale ;

Pāricchattayamūlamhi , vihāsi purisuttamo .

318.

‘‘ Dasasu lokadhātūsu , sannipatitvāna devatā ;

Payirupāsanti sambuddhaṃ , vasantaṃ nagamuddhani .

319.

‘‘ Na koci devo vaṇṇena , sambuddhaṃ atirocati ;

Sabbe deve atikkamma , sambuddhova virocati .

320.

‘‘ YojanāniP0.138 dasa dve ca , aṅkuroyaṃ tadā ahu ;

Avidūreva buddhassa , indako atirocati .

321.

‘‘ Oloketvāna sambuddho , aṅkurañcāpi indakaṃ ;

Dakkhiṇeyyaṃ sambhāvento , idaṃ vacanamabravi .

322.

‘‘ MahādānaṃV0.121 tayā dinnaṃ , aṅkuraṃ dīghamantaraṃ ;

Atidūre nisinnosi , āgaccha mama santike .

323.

‘‘ CoditoM0.129 bhāvitattena , aṅkuro idamabravi ;

Kiṃ mayhaṃ tena dānena , dakkhiṇeyyena suññataṃ .

324.

‘‘ Ayaṃ so indako yakkho , dajjā dānaṃ parittakaṃ ;

Atirocati amhehi , cando tāragaṇe yathā .

325.

‘‘ Ujjaṅgale yathā khette , bījaṃ bahumpi ropitaṃ ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti , napi toseti kassakaṃ .

326.

‘‘ Tatheva dānaṃ bahukaṃ , dussīlesu patiṭṭhitaṃ ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti , napi toseti dāyakaṃ .

327.

‘‘ Yathāpi bhaddake khette , bījaṃ appampi ropitaṃ ;

Sammā dhāraṃ pavecchante , phalaṃ tosesi kassakaṃ .

328.

‘‘ Tatheva sīlavantesu , guṇavantesu tādisu ;

Appakampi kataṃ kāraṃ , puññaṃ hoti mahapphalan ’’ ti .

– gāthāyo avocuṃ ;

317. Tattha tāvatiṃseti tāvatiṃsabhavane .

Silāyaṃ paṇḍukambaleti paṇḍukambalanāmake silāsane purisuttamo buddho yadā vihāsīti yojanā .

318. Dasasu lokadhātūsu , sannipatitvāna devatāti jātikhettasaññitesu dasasu cakkavāḷasahassesu kāmāvacaradevatā brahmadevatā ca buddhassa bhagavato payirupāsanāya dhammassavanatthañca ekato sannipatitvā .

Tenāha ‘‘ payirupāsanti sambuddhaṃ , vasantaṃ nagamuddhanī ’’ ti , sinerumuddhanīti attho .

320. YojanāniV0.122P0.139 dasa dve ca , aṅkuroyaṃ tadā ahūti ayaṃ yathāvuttacarito aṅkuro tadā satthu sammukhakāle dasa dve yojanāni antaraṃ katvā ahu .

Satthu nisinnaṭṭhānato dvādasayojanantare ṭhāne nisinno ahosīti attho .

323. CoditoM0.130 bhāvitattenāti pāramiparibhāvitāya ariyamaggabhāvanāya bhāvitattena sammāsambuddhena codito .

Kiṃ mayhaṃ tenātiādikā satthu paṭivacanavasena aṅkurena vuttagāthā .

Dakkhiṇeyyena suññatan ti yaṃ dakkhiṇeyyena suññataṃ rittakaṃ virahitaṃ tadā mama dānaṃ , tasmā ‘‘ kiṃ mayhaṃ tenā ’’ ti attano dānapuññaṃ hīḷento vadati .

324. Yakkhoti devaputto .

Dajjāti datvā .

Atirocati amhehīti attanā mādisehi ativiya virocati .

Hīti vā nipātamattaṃ , amhe atikkamitvā abhibhavitvā virocatīti attho .

Yathā kinti āha ‘‘ cando tāragaṇe yathā ’’ ti .

325-6.

Ujjaṅgaleti ativiya thaddhabhūmibhāge .

‘‘ Ūsare ’’ ti keci vadanti .

Ropitan ti vuttaṃ , vapitvā vā uddharitvā vā puna ropitaṃ .

Napi tosetīti na nandayati , appaphalatāya vā tuṭṭhiṃ na janeti .

Tathevāti yathā ujjaṅgale khette bahumpi bījaṃ ropitaṃ vipulaphalaṃ uḷāraphalaṃ na hoti , tato eva kassakaṃ na toseti , tathā dussīlesu sīlavirahitesu bahukampi dānaṃ patiṭṭhāpitaṃ vipulaphalaṃ mahapphalaṃ na hoti , tato eva dāyakaṃ na tosetīti attho .

327-8.

Yathāpi bhaddaketi gāthādvayassa vattavipariyāyena atthayojanā veditabbā .

Tattha sammā dhāraṃ pavecchanteti vuṭṭhidhāraṃ sammadeva pavattente , anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ deve vassanteti attho .

Guṇavantesūti jhānādiguṇayuttesu .

Tādisūti iṭṭhādīsuP0.140 tādilakkhaṇappattesu .

Kāran ti liṅgavipallāsena vuttaṃ , upakāroti attho .

Kīdiso upakāroti āha ‘‘ puññan ’’ ti .

329.

‘‘ Viceyya dānaṃ dātabbaṃ , yattha dinnaṃ mahapphalaṃ ;

Viceyya dānaṃ datvāna , saggaṃ gacchanti dāyakā .

330.

‘‘ ViceyyaV0.123 dānaṃ sugatappasaṭṭhaṃ , ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke ;

Etesu dinnāni mahapphalāni , bījāni vuttāni yathā sukhette ’’ ti .

–

Ayaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā gāthā .

329. TatthaM0.131 viceyyāti vicinitvā , puññakkhettaṃ paññāya upaparikkhitvā .

Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .

Tayidaṃ aṅkurapetavatthu satthārā tāvatiṃsabhavane dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ purato dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ ‘‘ mahādānaṃ tayā dinnan ’’ tiādinā attanā samuṭṭhāpitaṃ , tattha tayo māse abhidhammaṃ desetvā mahāpavāraṇāya devagaṇaparivuto devadevo devalokato saṅkassanagaraṃ otaritvā anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavane viharanto catuparisamajjhe dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthameva ‘‘ yassa atthāya gacchāmā ’’ tiādinā vitthārato desetvā catusaccakathāya desanāya kūṭaṃ gaṇhi .

Desanāvasāne tesaṃ anekakoṭipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti .

Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā

Divāvihāragataṃ bhikkhun ti idaṃ uttaramātupetivatthu .

Tatrāyaṃ atthavibhāvanā – satthari parinibbute paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattitāya āyasmā mahākaccāyano dvādasahiP0.141 bhikkhūhi saddhiṃ kosambiyā avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane vihāsi .

Tena ca samayena rañño udenassa aññataro amacco kālamakāsi , tena ca pubbe nagare kammantā adhiṭṭhitā ahesuṃ .

Atha rājā tassa puttaṃ uttaraṃ nāma māṇavaṃ pakkosāpetvā ‘‘ tvañca pitarā adhiṭṭhite kammante samanusāsā ’’ ti tena ṭhitaṭṭhāne ṭhapesi .

So ca sādhūti sampaṭicchitvā ekadivasaṃ nagarapaṭisaṅkharaṇiyānaṃ dārūnaṃ atthāya vaḍḍhakiyo gahetvā araññaṃ gato .

Tattha āyasmato mahākaccāyanattherassa vasanaṭṭhānaṃ upagantvā theraṃ tattha paṃsukūlacīvaradharaṃ vivittaṃ nisinnaṃ disvā iriyāpatheyeva pasīditvā katapaṭisanthāro vanditvāV0.124 ekamantaṃ nisīdi .

Thero tassa dhammaṃ kathesi .

So dhammaṃM0.132 sutvā ratanattaye sañjātappasādo saraṇesu patiṭṭhāya theraṃ nimantesi –

‘‘ adhivāsetha me , bhante , svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhūhi anukampaṃ upādāyā ’’ ti .

Adhivāsesi thero tuṇhībhāvena .

So tato nikkhamitvā nagaraṃ gantvā aññesaṃ upāsakānaṃ ācikkhi –

‘‘ thero mayā svātanāya nimantito , tumhehipi mama dānaggaṃ āgantabban ’’ ti .

So dutiyadivase kālasseva paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā kālaṃ ārocāpetvā saddhiṃ bhikkhūhi āgacchantassa therassa paccuggamanaṃ katvā vanditvā purakkhatvā gehaṃ pavesesi .

Atha mahārahakappiyapaccattharaṇaatthatesu āsanesu there ca bhikkhūsu ca nisinnesu gandhapupphadhūpehi pūjaṃ katvā paṇītena annapānena te santappetvā sañjātappasādo katañjalī anumodanaṃ suṇitvā katabhattānumodane there gacchante pattaṃ gahetvā anugacchanto nagarato nikkhamitvā paṭinivattanto ‘‘ bhante , tumhehi niccaṃ mama gehaṃ pavisitabban ’’ ti yācitvā therassa adhivāsanaṃ ñatvā nivatti .

Evaṃ so theraṃ upaṭṭhahanto tassa ovāde patiṭṭhāyaP0.142 sotāpattiphalaṃ pāpuṇi , vihārañca kāresi , sabbe ca attano ñātake sāsane abhippasanne akāsi .

Mātā panassa maccheramalapariyuṭṭhitacittā hutvā evaṃ paribhāsi –

‘‘ yaṃ tvaṃ mama anicchantiyā eva samaṇānaṃ annapānaṃ desi , taṃ te paraloke lohitaṃ sampajjatū ’’ ti .

Ekaṃ pana morapiñchakalāpaṃ vihāramahadivase diyyamānaṃ anujāni .

Sā kālaṃ katvā petayoniyaṃ uppajji , morapiñchakalāpadānānumodanena panassā kesā nīlā siniddhā vellitaggā sukhumā dīghā ca ahesuṃ .

Sā yadā gaṅgānadiṃ ‘‘ pānīyaṃ pivissāmī ’’ ti otarati , tadā nadī lohitapūrā hoti .

Sā pañcapaṇṇāsa vassāni khuppipāsābhibhūtā vicaritvā ekadivasaṃ kaṅkhārevatattheraṃ gaṅgāya tīre divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā attānaṃ attano kesehi paṭicchādetvā upasaṅkamitvā pānīyaṃ yāci .

Taṃ sandhāya vuttaṃ –

331.

‘‘ Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ , gaṅgātīre nisinnakaṃ ;

Taṃ petī upasaṅkamma , dubbaṇṇā bhīrudassanā .

332.

‘‘ KesāM0.133V0.125 cassā atidīghā , yāvabhūmāvalambare ;

Kesehi sā paṭicchannā , samaṇaṃ etadabravī ’’ ti .

–

Imā dve gāthā saṅgītikārakehi idha ādito ṭhapitā .

Tattha bhīrudassanāti bhayānakadassanā .

‘‘ Ruddadassanā ’’ ti vā pāṭho , bībhacchabhāriyadassanāti attho .

Yāvabhūmāvalambareti yāva bhūmi , tāva olambanti .

Pubbe ‘‘ bhikkhun ’’ ti ca pacchā ‘‘ samaṇan ’’ ti ca kaṅkhārevatattherameva sandhāya vuttaṃ .

Sā pana petī theraṃ upasaṅkamitvā pānīyaṃ yācantī –

333.

‘‘ Pañcapaṇṇāsa vassāni , yato kālakatā ahaṃ ;

NābhijānāmiP0.143 bhuttaṃ vā , pītaṃ vā pana pāniyaṃ ;

Dehi tvaṃ pāniyaṃ bhante , tasitā pāniyāya me ’’ ti .

– imaṃ gāthamāha ;

333. Tattha nābhijānāmi bhuttaṃ vāti evaṃ dīghamantare kāle bhojanaṃ bhuttaṃ vā pānīyaṃ pītaṃ vā nābhijānāmi , na bhuttaṃ na pītanti attho .

Tasitāti pipāsitā .

Pāniyāyāti pānīyatthāya āhiṇḍantiyā me pānīyaṃ dehi , bhanteti yojanā .

Ito paraṃ –

334.

‘‘ Ayaṃ sītodikā gaṅgā , himavantato sandati ;

Piva etto gahetvāna , kiṃ maṃ yācasi pāniyaṃ .

335.

‘‘ Sacāhaṃ bhante gaṅgāya , sayaṃ gaṇhāmi pāniyaṃ ;

Lohitaṃ me parivattati , tasmā yācāmi pāniyaṃ .

336.

‘‘ Kiṃ nu kāyena vācāya , manasā dukkaṭaṃ kataṃ ;

Kissakammavipākena , gaṅgā te hoti lohitaṃ .

337.

‘‘ PuttoV0.126 me uttaro nāma , saddho āsi upāsako ;

So ca mayhaṃ akāmāya , samaṇānaṃ pavecchati .

338.

‘‘ CīvaraṃM0.134 piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ ;

Tamahaṃ paribhāsāmi , maccherena upaddutā .

339.

‘‘ Yaṃ tvaṃ mayhaṃ akāmāya , samaṇānaṃ pavecchasi ;

Cīvaraṃ piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ .

340.

‘‘ Etaṃ te paralokasmiṃ , lohitaṃ hotu uttara ;

Tassakammavipākena , gaṅgā me hoti lohitan ’’ ti .

–

Imā therassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā .

334. Tattha himavantatoti mahato himassa atthitāya ‘‘ himavā ’’ ti laddhanāmato pabbatarājato .

Sandatīti pavattati .

Ettoti ito mahāgaṅgāto .

Kin ti kasmā maṃ yācasi pānīyaṃ , gaṅgānadiṃ otaritvā yathāruci pivāti dasseti .

335. LohitaṃP0.144 me parivattatīti udakaṃ sandamānaṃ mayhaṃ pāpakammaphalena lohitaṃ hutvā parivattati pariṇamati , tāya gahitamattaṃ udakaṃ lohitaṃ jāyati .

337-40.

Mayhaṃ akāmāyāti mama anicchantiyā .

Pavecchatīti deti .

Paccayan ti gilānapaccayaṃ .

Etan ti yaṃ etaṃ cīvarādikaṃ paccayajātaṃ samaṇānaṃ pavecchasi desi , etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttarāti abhisapanavasena kataṃ pāpakammaṃ , tassa vipākenāti yojanā .

Athāyasmā revato taṃ petiṃ uddissa bhikkhusaṅghassa pānīyaṃ adāsi , piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā bhikkhūnamadāsi , saṅkārakūṭādito paṃsukūlaṃ gahetvā dhovitvā bhisiñca cimilikañca katvā bhikkhūnaṃ adāsi , tena cassā petiyā dibbasampattiyo ahesuṃ .

Sā therassaV0.127 santikaṃ gantvā attanā laddhadibbasampattiṃ therassa dassesi .

Thero taṃ pavattiṃ attano santikaṃ upagatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ pakāsetvā dhammakathaṃM0.135 kathesi .

Tena mahājano sañjātasaṃvego vigatamalamacchero hutvā dānasīlādikusaladhammābhirato ahosīti .

Idaṃ pana petavatthu dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āruḷhanti daṭṭhabbaṃ .

Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .