12. Uragapetavatthuvaṇṇanā

Uragova tacaṃ jiṇṇan ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi .

Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi .

So puttamaraṇahetu paridevasokasamāpanno bahi nikkhamitvā kiñci kammaṃ kātuṃ asakkonto geheyeva aṭṭhāsi .

AthaM0.57 satthā paccūsavelāyaṃ mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ upāsakaṃ disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa gehaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi .

Upāsako ca satthu āgatabhāvaṃ sutvā sīghaṃ uṭṭhāya gantvā paccuggamanaṃ katvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā adāsi .

Nisīdi bhagavā paññatte āsane .

Upāsakopi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .

Taṃ bhagavā ‘‘ kiṃ , upāsaka , sokapareto viya dissatī ’’ ti āha .

‘‘ Āma , bhagavā , piyo me putto kālakato , tenāhaṃ socāmī ’’ ti .

Athassa bhagavā sokavinodanaṃ karonto uragajātakaṃ ( jā .1.5.19 ādayo ) kathesi .

Atīte kira kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ dhammapālaṃ nāma brāhmaṇakulaṃ ahosi .

Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī putto dhītā suṇisā dāsīti ime sabbepi maraṇānussatibhāvanābhiratāP0.62 ahesuṃ .

Tesu yo gehato nikkhamati , so sesajane ovaditvā nirapekkhova nikkhamati .

Athekadivasaṃ brāhmaṇo puttena saddhiṃ gharato nikkhamitvā khettaṃ gantvā kasati .

Putto sukkhatiṇapaṇṇakaṭṭhāni ālimpeti .

Tattheko kaṇhasappo ḍāhabhayena rukkhasusirato nikkhamitvā imaṃ brāhmaṇassa puttaṃ ḍaṃsi .

So visavegena mucchito tattheva paripatitvā kālakato , sakko devarājā hutvā nibbatti .

Brāhmaṇo puttaṃ mataṃ disvā kammantasamīpena gacchantaṃ ekaṃ purisaṃ evamāha –

‘‘ samma , mama gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ evaṃ vadehi ‘ nhāyitvā suddhavatthanivatthā ekassa bhattaṃ mālāgandhādīni ca gahetvā turitaṃ āgacchatū ’ ti ’’.

So tattha gantvā tathā ārocesi , gehajanopi tathā akāsi .

Brāhmaṇo nhatvā bhuñjitvā vilimpitvā parijanaparivuto puttassa sarīraṃ citakaṃ āropetvā aggiṃ datvā dārukkhandhaṃ ḍahanto viya nissoko nissantāpo aniccasaññaṃ manasi karonto aṭṭhāsi .

AthaV0.53 brāhmaṇassa putto sakko hutvā nibbatti , so ca amhākaṃ bodhisatto ahosi .

So attano purimajātiṃ katapuññañca paccavekkhitvā pitaraṃ ñātake ca anukampamāno brāhmaṇavesena tattha āgantvāM0.58 ñātake asocante disvā ‘‘ ambho , migaṃ jhāpetha , amhākaṃ maṃsaṃ detha , chātomhī ’’ ti āha .

‘‘ Na migo , manusso brāhmaṇā ’’ ti āha .

‘‘ Kiṃ tumhākaṃ paccatthiko eso ’’ ti ?

‘‘ Na paccatthiko , ure jāto oraso mahāguṇavanto taruṇaputto ’’ ti āha .

‘‘ Kimatthaṃ tumhe tathārūpe guṇavati taruṇaputte mate na socathā ’’ ti ?

Taṃ sutvā brāhmaṇo asocanakāraṇaṃ kathento –

85.

‘‘ Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ , hitvā gacchati saṃ tanuṃ ;

Evaṃ sarīre nibbhoge , pete kālakate sati .

86.

‘‘ Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;

Tasmā etaṃ na rodāmi , gato so tassa yā gatī ’’ ti .

–

Dve gāthā abhāsi .

85-86.

TatthaP0.63 uragoti urena gacchatīti urago .

Sappassetaṃ adhivacanaṃ .

Tacaṃ jiṇṇan ti jajjarabhāvena jiṇṇaṃ purāṇaṃ attano tacaṃ nimmokaṃ .

Hitvā gacchati saṃ tanun ti yathā urago attano jiṇṇatacaṃ rukkhantare vā kaṭṭhantare vā mūlantare vā pāsāṇantare vā kañcukaṃ omuñcanto viya sarīrato omuñcitvā pahāya chaḍḍetvā yathākāmaṃ gacchati , evameva saṃsāre paribbhamanto satto porāṇassa kammassa parikkhīṇattā jajjarībhūtaṃ saṃ tanuṃ attano sarīraṃ hitvā gacchati , yathākammaṃ gacchati , punabbhavavasena upapajjatīti attho .

Evan ti ḍayhamānaṃ puttassa sarīraṃ dassento āha .

Sarīre nibbhogeti assa viya aññesampi kāye evaṃ bhogavirahite niratthake jāte .

Peteti āyuusmāviññāṇato apagate .

Kālakate satīti mate jāte .

Tasmāti yasmā ḍayhamāno kāyo apetaviññāṇattā ḍāhadukkhaṃ viya ñātīnaṃ ruditaṃ paridevitampi na jānāti , tasmā etaṃ mama puttaṃ nimittaṃ katvā na rodāmi .

Gato soV0.54 tassa yā gatīti yadi matasattā na ucchijjanti , matassa pana katokāsassa kammassa vasena yā gati pāṭikaṅkhā , taṃM0.59 cutianantarameva gato , so na purimañātīnaṃ ruditaṃ paridevitaṃ vā paccāsīsati , nāpi yebhuyyena purimañātīnaṃ ruditena kāci atthasiddhīti adhippāyo .

Evaṃ brāhmaṇena attano asocanakāraṇe kathite pariyāyamanasikārakosalle pakāsite brāhmaṇarūpo sakko brāhmaṇiṃ āha –

‘‘ amma , tuyhaṃ so mato kiṃ hotī ’’ ti ?

‘‘ Dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā saṃvaḍḍhito putto me , sāmī ’’ ti .

‘‘ Yadi evaṃ pitā tāva purisabhāvena mā rodatu , mātu nāma hadayaṃ mudukaṃ , tvaṃ kasmā na rodasī ’’ ti ?

Taṃ sutvā sā arodanakāraṇaṃ kathentī –

87.

‘‘ AnabbhitoP0.64 tato āgā , nānuññāto ito gato ;

Yathāgato tathā gato , tattha kā paridevanā .

88.

‘‘ Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;

Tasmā etaṃ na rodāmi , gato so tassa yā gatī ’’ ti .

–

Gāthādvayamāha .

Tattha anabbhitoti anavhāto ,‘‘ ehi mayhaṃ puttabhāvaṃ upagacchā ’’ ti evaṃ apakkosito .

Tatoti yattha pubbe ṭhito , tato paralokato .

Āgāti āgañchi .

Nānuññātoti ananumato ,‘‘ gaccha , tāta , paralokan ’’ ti evaṃ amhehi avissaṭṭho .

Itoti idhalokato .

Gatoti apagato .

Yathāgatoti yenākārena āgato , amhehi anabbhito eva āgatoti attho .

Tathā gatoti tenevākārena gato .

Yathā sakeneva kammunā āgato , tathā sakeneva kammunā gatoti .

Etena kammassakataṃ dasseti .

Tattha kā paridevanāti evaṃ avasavattike saṃsārapavatte maraṇaṃ paṭicca kā nāma paridevanā , ayuttā sā paññavatā akaraṇīyāti dasseti .

Evaṃ brāhmaṇiyā vacanaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi –

‘‘ amma , tuyhaṃ so kiṃ hotī ’’ ti ?

‘‘ Bhātā me , sāmī ’’ ti .

‘‘ Amma , bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā , tvaṃ kasmā na rodasī ’’ ti ?

Sāpi arodanakāraṇaṃ kathentī –

89.

‘‘ SaceM0.60V0.55 rode kissa assaṃ , tattha me kiṃ phalaṃ siyā ;

Ñātimittasuhajjānaṃ , bhiyyo no aratī siyā .

90.

‘‘ Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;

Tasmā etaṃ na rodāmi , gato so tassa yā gatī ’’ ti .

–

Gāthādvayamāha .

Tattha sace rode kisā assan ti yadi ahaṃ rodeyyaṃ , kisā parisukkhasarīrā bhaveyyaṃ .

Tattha me kiṃ phalaṃ siyāti tasmiṃ mayhaṃ bhātu maraṇanimitte rodane kiṃ nāma phalaṃ , ko ānisaṃso bhaveyya ?

Na tena mayhaṃ bhātikoP0.65 āgaccheyya , nāpi so tena sugatiṃ gaccheyyāti adhippāyo .

Ñātimittasuhajjānaṃ , bhiyyo no aratī siyāti amhākaṃ ñātīnaṃ mittānaṃ suhadayānañca mama socanena bhātumaraṇadukkhato bhiyyopi arati dukkhameva siyāti .

Evaṃ bhaginiyā vacanaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi –

‘‘ tuyhaṃ so kiṃ hotī ’’ ti ?

‘‘ Bhattā me , sāmī ’’ ti .

‘‘ Bhadde , itthiyo nāma bhattari sinehā honti , tasmiñca mate vidhavā anāthā honti , kasmā tvaṃ na rodasī ’’ ti ?

Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

91.

‘‘ Yathāpi dārako candaṃ , gacchantamanurodati ;

Evaṃsampadamevetaṃ , yo petamanusocati .

92.

‘‘ Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;

Tasmā etaṃ na rodāmi , gato so tassa yā gatī ’’ ti .

– gāthādvayamāha ;

Tattha dārakoti bāladārako .

Candan ti candamaṇḍalaṃ .

Gacchantan ti nabhaṃ abbhussukkamānaṃ .

Anurodatīti ‘‘ mayhaṃ rathacakkaṃ gahetvā dehī ’’ ti anurodati .

Evaṃsampadamevetan ti yo petaṃ mataṃ anusocati , tassetaṃ anusocanaṃ evaṃsampadaṃ evarūpaṃ , ākāsena gacchantassa candassa gahetukāmatāsadisaṃ alabbhaneyyavatthusmiṃ icchābhāvatoti adhippāyo .

Evaṃ tassa bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi –

‘‘ amma , tuyhaṃ so kiṃ hotī ’’ ti ?

‘‘ Ayyo me , sāmī ’’ ti .

‘‘ Yadi evaṃ tena tvaṃ pothetvā veyyāvaccaṃM0.61 kāritā bhavissasi , tasmāV0.56 maññe ‘ sumuttāhaṃ tenā ’ ti na rodasī ’’ ti ?

‘‘ Sāmi , mā maṃ evaṃ avaca , na cetaṃ anucchavikaṃP0.66 , ativiya khantimettānuddayāsampanno yuttavādī mayhaṃ ayyaputto ure saṃvaḍḍhaputto viya ahosī ’’ ti .

Atha ‘‘ kasmā na rodasī ’’ ti ?

Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

93.

‘‘ Yathāpi brahme udakumbho , bhinno appaṭisandhiyo ;

Evaṃsampadamevetaṃ , yo petamanusocati .

94.

‘‘ Ḍayhamāno na jānāti , ñātīnaṃ paridevitaṃ ;

Tasmā etaṃ na rodāmi , gato so tassa yā gatī ’’ ti .

–

Gāthādvayamāha .

Tattha yathāpi brahme udakubbho , bhinno appaṭisandhiyoti brāhmaṇa seyyathāpi udakaghaṭo muggarappahārādinā bhinno appaṭisandhiyo puna pākatiko na hoti .

Sesamettha vuttanayattā uttānatthameva .

Sakko tesaṃ kathaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘ sammadeva tumhehi maraṇassati bhāvitā , ito paṭṭhāya na tumhehi kasiādikaraṇakiccaṃ atthī ’’ ti tesaṃ gehaṃ sattaratanabharitaṃ katvā ‘‘ appamattā dānaṃ detha , sīlaṃ rakkhatha , uposathakammaṃ karothā ’’ ti ovaditvā attānañca tesaṃ nivedetvā sakaṭṭhānameva gato .

Tepi brāhmaṇādayo dānādīni puññāni karontā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke uppajjiṃsu .

Satthā imaṃ jātakaṃ āharitvā tassa upāsakassa sokasallaṃ samuddharitvā upari saccāni pakāsesi , saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti .

Uragapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

Dvādasavatthupaṭimaṇḍitassa

Paṭhamassa uragavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Petavatthu-aṭṭhakathā

Petavatthu-aṭṭhakathā