Issues
Select Version
Petavatthu-aṭṭhakathā
Petavatthu-aṭṭhakathā

3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā

Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaran ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ .
Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi .
Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti .
Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃP0.187 nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti , sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi .
Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati .
Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā .
Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘ attheso upāyo ’’ ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati .
Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ .
Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvāV0.163 tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato .
Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃM0.173 netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi .
So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –
439.
‘‘ Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ , vimānamāruyha anekacittaṃ ;
Tatthacchasi devi mahānubhāve , pathaddhani pannaraseva cando .
440.
‘‘ Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho , uttattarūpo bhusa dassaneyyo ;
Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā , ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko .
441.
‘‘ Imā ca te pokkharaṇī samantā , pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā ;
Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā , na tattha paṅko paṇako ca vijjati .
442.
‘‘ Haṃsā cime dassanīyā manoramā , udakasmimanupariyantiP0.188 sabbadā ;
Samayya vaggūpanadanti sabbe , bindussarā dundubhīnaṃva ghoso .
443.
‘‘ Daddallamānā yasasā yasassinī , nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi ;
Āḷārapamhe hasite piyaṃvade , sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi .
444.
‘‘ Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ , uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ ;
Icchāmahaṃ nāri anomadassane , tayā saha nandane idha moditun ’’ ti .
–
Imā gāthā abhāsi .
439. TatthaM0.174 tatthāti tasmiṃ vimāne .
Acchasīti icchiticchitakāle nisīdasi .
Devīti taṃ ālapati .
Mahānubhāveti mahatā dibbānubhāvena samannāgate .
Pathaddhanīti attano pathabhūte addhani , gaganatalamaggeti attho .
Pannaraseva candoti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho .
440. VaṇṇoV0.164 ca te kanakassa sannibhoti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo .
Tenāha ‘‘ uttattarūpo bhusa dassaneyyo ’’ ti .
Atuleti mahārahe .
Atuleti vā devatāya ālapanaṃ , asadisarūpeti attho .
Natthi ca tuyha sāmikoti tuyhaṃ sāmiko ca natthi .
441. Pahūtamalyāti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyoP0.189 .
Suvaṇṇacuṇṇehīti suvaṇṇavālukāhi .
Samantamotthatāti samantato okiṇṇā .
Tatthāti tāsu pokkharaṇīsu .
Paṅko paṇako cāti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati .
442. Haṃsā cime dassanīyā manoramāti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca .
Anupariyantīti anuvicaranti .
Sabbadāti sabbesu utūsu .
Samayyāti saṅgamma .
Vaggūti madhuraṃ .
Upanadantīti vikūjanti .
Bindussarāti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā .
Dundubhīnaṃva ghosoti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho .
443. Daddallamānāti ativiya abhijalantī .
Yasasāti deviddhiyā .
Nāvāyāti doṇiyaṃ .
Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha .
Avalambāti avalambitvā apassenaṃ apassāya .
Tiṭṭhasīti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ .
‘‘ Nisajjasī ’’ ti vā pāṭho , nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo .
Āḷārapamheti vellitadīghanīlapakhume .
Hasiteti hasitamahāhasitamukhe .
Piyaṃvadeti piyabhāṇinī .
Sabbaṅgakalyāṇīti sabbehi aṅgehi sundare , sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho .
Virocasīti virājesi .
444. Virajan tiM0.175 vigatarajaṃ niddosaṃ .
Same ṭhitan ti same bhūmibhāge ṭhitaṃ , caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ , samantabhaddakanti attho .
Uyyānavantan ti nandanavanasahitaṃ .
Ratinandivaḍḍhanan ti ratiñcaP0.190 nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ , sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho .
Nārīti tassā ālapanaṃ .
Anomadassaneti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane .
Nandaneti nandanakare .
Idhāti nandanavane , vimāne vā .
Moditun ti abhiramituṃ icchāmīti yojanā .
EvaṃV0.165 tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī –
445.
‘‘ Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ , cittañca te idha nihitaṃ bhavatu ;
Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ , evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāminin ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha karohi kammaṃ idha vedanīyan ti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi .
Idha nihitan ti idhūpanītaṃ ,‘‘ idha ninnan ’’ ti vā pāṭho , imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu .
Maman ti maṃ .
Lacchasīti labhissasi .
So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ .
Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –
446.
‘‘ Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā ,
Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ ;
Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ ,
Upapajji so māṇavo tassā sahabyatan ’’ ti .
–
Osānagāthamāhaṃsu .
TatthaP0.191 sādhūti sampaṭicchane nipāto .
Tassāti tassā vimānapetiyā .
Paṭissuṇitvāti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā .
Tahiṃ vedanīyan tiM0.176 tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ .
Sahabyatan ti sahabhāvaṃ .
So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā .
Sesaṃ uttānameva .
Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi , itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi .
Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘ veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaran ’’ tiādikāhi gāthāhi pucchi .
Sā cassaV0.166 ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi .
Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi .
Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti .
Rathakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .