3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā
Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaran ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ .
Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi .
Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti .
Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃ
P0.187 nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti , sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi .Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati .
Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā .
Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘ attheso upāyo ’’ ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati .
Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ .
Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvā
V0.163 tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato .Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃ
M0.173 netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi .So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –
439.
‘‘ Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ , vimānamāruyha anekacittaṃ ;
Tatthacchasi devi mahānubhāve , pathaddhani pannaraseva cando .
440.
‘‘ Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho , uttattarūpo bhusa dassaneyyo ;
Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā , ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko .
441.
‘‘ Imā ca te pokkharaṇī samantā , pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā ;
Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā , na tattha paṅko paṇako ca vijjati .
442.
‘‘ Haṃsā cime dassanīyā manoramā , udakasmimanupariyanti
P0.188 sabbadā ;Samayya vaggūpanadanti sabbe , bindussarā dundubhīnaṃva ghoso .
443.
‘‘ Daddallamānā yasasā yasassinī , nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi ;
Āḷārapamhe hasite piyaṃvade , sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi .
444.
‘‘ Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ , uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ ;
Icchāmahaṃ nāri anomadassane , tayā saha nandane idha moditun ’’ ti .
–
Imā gāthā abhāsi .
439. Tattha
M0.174 tatthāti tasmiṃ vimāne .Acchasīti icchiticchitakāle nisīdasi .
Devīti taṃ ālapati .
Mahānubhāveti mahatā dibbānubhāvena samannāgate .
Pathaddhanīti attano pathabhūte addhani , gaganatalamaggeti attho .
Pannaraseva candoti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho .
440. Vaṇṇo
V0.164 ca te kanakassa sannibhoti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo .Tenāha ‘‘ uttattarūpo bhusa dassaneyyo ’’ ti .
Atuleti mahārahe .
Atuleti vā devatāya ālapanaṃ , asadisarūpeti attho .
Natthi ca tuyha sāmikoti tuyhaṃ sāmiko ca natthi .
441. Pahūtamalyāti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyo
P0.189 .Suvaṇṇacuṇṇehīti suvaṇṇavālukāhi .
Samantamotthatāti samantato okiṇṇā .
Tatthāti tāsu pokkharaṇīsu .
Paṅko paṇako cāti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati .
442. Haṃsā cime dassanīyā manoramāti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca .
Anupariyantīti anuvicaranti .
Sabbadāti sabbesu utūsu .
Samayyāti saṅgamma .
Vaggūti madhuraṃ .
Upanadantīti vikūjanti .
Bindussarāti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā .
Dundubhīnaṃva ghosoti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho .
443. Daddallamānāti ativiya abhijalantī .
Yasasāti deviddhiyā .
Nāvāyāti doṇiyaṃ .
Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha .
Avalambāti avalambitvā apassenaṃ apassāya .
Tiṭṭhasīti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ .
‘‘ Nisajjasī ’’ ti vā pāṭho , nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo .
Āḷārapamheti vellitadīghanīlapakhume .
Hasiteti hasitamahāhasitamukhe .
Piyaṃvadeti piyabhāṇinī .
Sabbaṅgakalyāṇīti sabbehi aṅgehi sundare , sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho .
Virocasīti virājesi .
444. Virajan ti
M0.175 vigatarajaṃ niddosaṃ .Same ṭhitan ti same bhūmibhāge ṭhitaṃ , caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ , samantabhaddakanti attho .
Uyyānavantan ti nandanavanasahitaṃ .
Ratinandivaḍḍhanan ti ratiñca
P0.190 nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ , sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho .Nārīti tassā ālapanaṃ .
Anomadassaneti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane .
Nandaneti nandanakare .
Idhāti nandanavane , vimāne vā .
Moditun ti abhiramituṃ icchāmīti yojanā .
Evaṃ
V0.165 tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī – 445.
‘‘ Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ , cittañca te idha nihitaṃ bhavatu ;
Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ , evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāminin ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha karohi kammaṃ idha vedanīyan ti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi .
Idha nihitan ti idhūpanītaṃ ,‘‘ idha ninnan ’’ ti vā pāṭho , imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu .
Maman ti maṃ .
Lacchasīti labhissasi .
So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ .
Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –
446.
‘‘ Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā ,
Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ ;
Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ ,
Upapajji so māṇavo tassā sahabyatan ’’ ti .
–
Osānagāthamāhaṃsu .
Tattha
P0.191 sādhūti sampaṭicchane nipāto .Tassāti tassā vimānapetiyā .
Paṭissuṇitvāti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā .
Tahiṃ vedanīyan ti
M0.176 tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ .Sahabyatan ti sahabhāvaṃ .
So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā .
Sesaṃ uttānameva .
Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi , itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi .
Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘ veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaran ’’ tiādikāhi gāthāhi pucchi .
Sā cassa
V0.166 ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi .Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi .
Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti .
Rathakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .