7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā
Pubbe
M0.246 katānaṃ kammānan ti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi .Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno .
So idha ‘‘ rājaputtapeto ’’ ti adhippeto .
Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva , tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ .
Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya ‘‘ na kevalaṃ tava ñātakāyeva , atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī ’’ ti vatvā tena yācito –
753.
‘‘ Pubbe katānaṃ kammānaṃ , vipāko mathaye manaṃ ;
Rūpe sadde rase gandhe , phoṭṭhabbe ca manorame .
754.
‘‘ Iccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ , anubhutvā anappakaṃ ;
Uyyāne paricaritvā , pavisanto giribbajaṃ .
755.
‘‘ Isiṃ
V0.229P0.264 sunettamaddakkhi , attadantaṃ samāhitaṃ ;Appicchaṃ hirisampannaṃ , uñche pattagate rataṃ .
756.
‘‘ Hatthikkhandhato oruyha , laddhā bhanteti cābravi ;
Tassa pattaṃ gahetvāna , uccaṃ paggayha khattiyo .
757.
‘‘ Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā , hasamāno apakkami ;
Rañño kitavassāhaṃ putto , kiṃ maṃ bhikkhu karissasi .
758.
‘‘ Tassa kammassa pharusassa , vipāko kaṭuko ahu ;
Yaṃ rājaputto vedesi , nirayamhi samappito .
759.
‘‘ Chaḷeva caturāsīti , vassāni nahutāni ca ;
Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho , niraye katakibbiso .
760.
‘‘ Uttānopi
M0.247 ca paccittha , nikujjo vāmadakkhiṇo ;Uddhaṃpādo ṭhito ceva , ciraṃ bālo apaccatha .
761.
‘‘ Bahūni vassasahassāni , pūgāni nahutāni ca ;
Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho , niraye katakibbiso .
762.
‘‘ Etādisaṃ kho kaṭukaṃ , appaduṭṭhappadosinaṃ ;
Paccanti pāpakammantā , isimāsajja subbataṃ .
763.
‘‘ So tattha bahuvassāni , vedayitvā bahuṃ dukhaṃ ;
Khuppipāsahato nāma , peto āsi tato cuto .
764.
‘‘ Etamādīnavaṃ ñatvā , issaramadasambhavaṃ ;
Pahāya issaramadaṃ , nivātamanuvattaye .
765.
‘‘ Diṭṭheva
V0.230 dhamme pāsaṃso , yo buddhesu sagāravo ;Kāyassa bhedā sappañño , saggaṃ so upapajjatī ’’ ti .
–
Idaṃ petavatthuṃ kathesi .
753. Tattha pubbe katānaṃ kammānaṃ , vipāko mathaye manan ti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ andhabālānaṃ cittaṃ mathayeyya abhibhaveyya , paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ uppādeyyāti adhippāyo .
Idāni
P0.265 taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ ‘‘ rūpe sadde ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha rūpeti rūpahetu , yathicchitassa manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho .
Saddetiādīsupi eseva nayo .
754. Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento ‘‘ naccaṃ gītan ’’ tiādimāha .
Tattha ratin ti kāmaratiṃ .
Khiḍḍan ti sahāyakādīhi keḷiṃ .
Giribbajan ti rājagahaṃ .
755. Isin ti
M0.248 asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ .Sunettan ti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ .
Attadantan ti uttamena damathena damitacittaṃ .
Samāhitan ti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ .
Uñche pattagate ratan ti uñchena bhikkhācārena laddhe pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ .
756. Laddhā , bhanteti cābravīti ‘‘ api , bhante , bhikkhā laddhā ’’ ti vissāsajananatthaṃ kathesi .
Uccaṃ paggayhāti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā .
757. Thaṇḍile pattaṃ bhinditvāti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā .
Apakkamīti thokaṃ apasakki .
Apasakkanto ca ‘‘ akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī ’’ ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha ‘‘ rañño kitavassāhaṃ putto , kiṃ maṃ bhikkhu karissasī ’’ ti .
758. Pharusassāti
V0.231 dāruṇassa .Kaṭukoti aniṭṭho .
Yan ti yaṃ vipākaṃ .
Samappitoti allīno .
759. Chaḷeva caturāsīti , vassāni nahutāni cāti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni , nikujjo , vāmapassena , dakkhiṇapassena , uddhaṃpādo , olambiko , yathāṭhito cāti evaṃ cha caturāsītisahassāni vassāni honti .
Tenāha –
760.
‘‘ Uttānopi ca paccittha , nikujjo vāmadakkhiṇo ;
Uddhaṃpādo ṭhito ceva , ciraṃ bālo apaccathā ’’ ti .
Tāni
P0.266 pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti , tasmā vuttaṃ ‘‘ nahutānī ’’ ti .Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchitthoti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi .
761. Pūgānīti vassasamūhe , idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ .
762. Etādisan ti evarūpaṃ .
Kaṭukan ti atidukkhaṃ , bhāvanapaṃsakaniddesoyaṃ ‘‘ ekamantaṃ nisīdī ’’ tiādīsu viya .
Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā .
763. Soti
M0.249 so rājaputtapeto .Tatthāti niraye .
Vedayitvāti anubhavitvā .
Nāmāti byattapākaṭabhāvena .
Tato cutoti nirayato cuto .
Sesaṃ vuttanayameva .
Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi .
Saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti .
Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .