5. Ucchupetavatthuvaṇṇanā
Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantan ti idaṃ ucchupetavatthu .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavati veḷuvane viharante aññataro puriso ucchukalāpaṃ khandhe katvā ekaṃ ucchuṃ khādanto gacchati .
Atha aññataro upāsako sīlavā kalyāṇadhammo bāladārakena saddhiṃ tassa piṭṭhito piṭṭhito gacchati .
Dārako ucchuṃ passitvā ‘‘ dehī ’’ ti parodati .
Upāsako dārakaṃ parodantaṃ disvā taṃ purisaṃ saṅgaṇhanto tena saddhiṃ sallāpamakāsi .
So pana puriso tena saddhiṃ na kiñci ālapi , dārakassa ucchukhaṇḍampi nādāsi .
Upāsako taṃ dārakaṃ dassetvā ‘‘ ayaṃ dārako ativiya rodati , imassa ekaṃ ucchukhaṇḍaṃ dehī ’’ ti āha .
Taṃ sutvā so puriso asahanto paṭihatacittaṃ upaṭṭhapetvā anādaravasena ekaṃ ucchulaṭṭhiṃ piṭṭhito khipi .
So aparena samayena kālaṃ katvā ciraṃ paribhāvitassa lobhassa vasena petesu nibbatti , tassa phalaṃ nāma
P0.258 sakakammasarikkhakaṃ hotīti aṭṭhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ avattharantaṃ añjanavaṇṇaṃ musaladaṇḍaparimāṇehi ucchūhi ghanasañchannaṃ mahantaṃ ucchuvanaṃ nibbatti .Tasmiṃ khāditukāmatāya ‘‘ ucchuṃ gahessāmī ’’ ti upagatamatte taṃ ucchū abhihananti , so tena pucchito patati .
Athekadivasaṃ
M0.241 āyasmā mahāmoggallāno rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ addasa .So theraṃ disvā attanā katakammaṃ pucchi –
737.
‘‘ Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ , nibbattati puññaphalaṃ anappakaṃ ;
Taṃ dāni me na paribhogameti , ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko .
738.
‘‘ Haññāmi
V0.224 khajjāmi ca vāyamāmi , parisakkāmi paribhuñjituṃ kiñci ;Svāhaṃ chinnathāmo kapaṇo lālapāmi , kissa kammassa ayaṃ vipāko .
739.
‘‘ Vighāto cāhaṃ paripatāmi chamāyaṃ ,
Parivattāmi vāricarova ghamme ;
Rudato ca me assukā niggalanti ,
Ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko .
740.
‘‘ Chāto kilanto ca pipāsito ca , santassito sātasukhaṃ na vinde ;
Pucchāmi taṃ etamatthaṃ bhadante , kathaṃ nu ucchuparibhogaṃ labheyyan ’’ ti .
741.
‘‘ Pure
P0.259 tuvaṃ kammamakāsi attanā , manussabhūto purimāya jātiyā ;Ahañca taṃ etamatthaṃ vadāmi , sutvāna tvaṃ etamatthaṃ vijāna .
742.
‘‘ Ucchuṃ tuvaṃ khādamāno payāto , puriso ca te piṭṭhito anvagacchi ;
So ca taṃ paccāsanto kathesi , tassa tuvaṃ na kiñci ālapittha .
743.
‘‘ So
M0.242 ca taṃ abhaṇantaṃ ayāci , dehayya ucchunti ca taṃ avoca ;Tassa tuvaṃ piṭṭhito ucchuṃ adāsi , tassetaṃ kammassa ayaṃ vipāko .
744.
‘‘ Iṅgha tvaṃ gantvāna piṭṭhito gaṇheyyāsi , gahetvāna taṃ khādassu yāvadatthaṃ ;
Teneva tvaṃ attamano bhavissasi , haṭṭho cudaggo ca pamodito cāti .
745.
‘‘ Gantvāna so piṭṭhito aggahesi , gahetvāna taṃ khādi yāvadatthaṃ ;
Teneva so attamano ahosi , haṭṭho cudaggo ca pamodito cā ’’ ti .
–
Vacanapaṭivacanagāthā petena therena ca vuttā .
737-8.
Tattha kissāti kīdisassa , kammassāti adhippāyo .
Haññāmīti vihaññāmi
V0.225 vighātaṃ āpajjāmi .Vihaññāmīti vā vibādhiyāmi , visesato pīḷiyāmīti attho .
Khajjāmīti khādiyāmi , asipattasadisehi nisitehi khādantehi viya ucchupattehi kantiyāmīti attho .
Vāyamāmīti ucchuṃ khādituṃ vāyāmaṃ karomi .
Parisakkāmīti payogaṃ karomi .
Paribhuñjitun ti ucchurasaṃ paribhuñjituṃ , ucchuṃ khāditunti attho .
Chinnathāmoti chinnasaho upacchinnathāmo , parikkhīṇabaloti attho .
Kapaṇoti
P0.260 dīno .Lālapāmīti dukkhena aṭṭito ativiya vilapāmi .
739. Vighātoti vighātavā , vihatabalo vā .
Paripatāmi chamāyan ti ṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ papatāmi .
Parivattāmīti paribbhamāmi .
Vāricarovāti maccho viya .
Ghammeti ghammasantatte thale .
740-4.
Santassitoti oṭṭhakaṇṭhatālūnaṃ sosappattiyā suṭṭhu tasito .
Sātasukhan ti sātabhūtaṃ sukhaṃ .
Na vindeti na labhāmi .
Tan ti
M0.243 tuvaṃ .Vijānāti vijānāhi .
Payātoti gantuṃ āraddho .
Anvagacchīti anubandhi .
Paccāsantoti paccāsīsamāno .
Tassetaṃ kammassāti ettha etan ti nipātamattaṃ , tassa kammassāti attho .
Piṭṭhito gaṇheyyāsīti attano piṭṭhipasseneva ucchuṃ gaṇheyyāsi .
Pamoditoti pamudito .
745. Gahetvāna taṃ khādi yāvadatthan ti therena āṇattiniyāmena ucchuṃ gahetvā yathāruci khāditvā mahantaṃ ucchukalāpaṃ gahetvā therassa upanesi , thero taṃ anuggaṇhanto teneva taṃ ucchukalāpaṃ gāhāpetvā veḷuvanaṃ gantvā bhagavato adāsi , bhagavā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi , peto pasannacitto vanditvā gato , tato paṭṭhāya yathāsukhaṃ ucchuṃ paribhuñji .
So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji .
Sā panesā petassa pavatti manussaloke pākaṭā ahosi .
Atha manussā satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ pucchiṃsu .
Satthā tesaṃ tamatthaṃ vitthārato kathetvā dhammaṃ desesi , taṃ sutvā manussā maccheramalato paṭiviratā ahesunti .
Ucchupetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .