Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
miuthi-မိုးထိ
မြန်မာဘာသာ
Petavatthu-aṭṭhakathā
Petavatthu-aṭṭhakathā

4. Mahāvaggo

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Mahāvaggo

1. Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā

VesālīM0.200V0.188 nāma nagaratthi vajjīnan ti idaṃ ambasakkarapetavatthu .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavati jetavane viharante ambasakkaro nāma licchavirājā micchādiṭṭhiko natthikavādo vesāliyaṃ rajjaṃ kāresi .
Tena ca samayena vesālinagare aññatarassa vāṇijassa āpaṇasamīpe cikkhallaṃ hoti , tattha bahū janā uppatitvā atikkamantā kilamanti , keci kaddamena limpanti .
Taṃ disvā so vāṇijo ‘‘ mā ime manussā kalalaṃ akkamiṃsū ’’ ti apagataduggandhaṃ saṅkhavaṇṇapaṭibhāgaṃ gosīsaṭṭhiṃ āharāpetvā nikkhipāpesi .
Pakatiyā ca sīlavā ahosi akkodhano saṇhavāco , paresañca yathābhūtaṃ guṇaṃ kitteti .
So ekasmiṃ divase attano sahāyassa nhāyantassa pamādena anolokentassa nivāsanavatthaṃ kīḷādhippāyena apanidhāya taṃ dukkhāpetvā adāsi .
Bhāgineyyo panassa corikāya paragehato bhaṇḍaṃ āharitvā tasseva āpaṇe nikkhipi .
Bhaṇḍasāmikā vīmaṃsantā bhaṇḍena saddhiṃ tassa bhāgineyyaṃ tañca rañño dassesuṃ .
Rājā ‘‘ imassa sīsaṃ chindatha , bhāgineyyaṃ panassa sūle āropethā ’’ ti āṇāpesi .
Rājapurisā tathā akaṃsu .
So kālaṃ katvā bhummadevesu uppajji .
So gosīsena setuno katattā setavaṇṇaṃP0.216 dibbaṃ manojavaṃ assājānīyaṃ paṭilabhi , guṇavantānaṃ vaṇṇakathanena tassa gattato dibbagandho vāyati , sāṭakassa pana apanihitattā naggo ahosi .
So attanā pubbe katakammaṃ olokento tadanusārena attano bhāgineyyaṃ sūle āropitaṃ disvā karuṇāya codiyamāno manojavaṃ assaṃ abhiruhitvā aḍḍharattisamaye tassa sūlā ropitaṭṭhānaṃ gantvā avidūre ṭhito ‘‘ jīva , bho , jīvitameva seyyo ’’ ti divase divase vadati .
Tena ca samayena ambasakkaro rājā hatthikkhandhavaragato nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto aññatarasmiṃ gehe vātapānaṃ vivaritvā rājavibhūtiṃ passantiṃM0.201 ekaṃ itthiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘ imaṃ gharaṃ imañca itthiṃ upadhārehī ’’ ti saññaṃ datvā anukkamenaV0.189 attano rājagehaṃ paviṭṭho taṃ purisaṃ pesesi –
‘‘ gaccha , bhaṇe , tassā itthiyā sasāmikabhāvaṃ vā asāmikabhāvaṃ vā jānāhī ’’ ti .
So gantvā tassā sasāmikabhāvaṃ ñatvā rañño ārocesi .
Rājā tassā itthiyā pariggahaṇūpāyaṃ cintento tassā sāmikaṃ pakkosāpetvā ‘‘ ehi , bhaṇe , maṃ upaṭṭhāhī ’’ ti āha .
So anicchantopi ‘‘ rājā attano vacanaṃ akaronte mayi rājadaṇḍaṃ kareyyā ’’ ti bhayena rājupaṭṭhānaṃ sampaṭicchitvā divase divase rājupaṭṭhānaṃ gacchati .
Rājāpi tassa bhattavetanaṃ dāpetvā katipayadivasātikkamena pātova upaṭṭhānaṃ āgataṃ evamāha –
‘‘ gaccha , bhaṇe , amumhi ṭhāne ekā pokkharaṇī atthi , tato aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca ānehi , sace ajjeva nāgaccheyyāsi , jīvitaṃ te natthī ’’ ti .
Tasmiñca gate dvārapālaṃ āha –
‘‘ ajja anatthaṅgate eva sūriye sabbadvārāni thaketabbānī ’’ ti .
Sā ca pokkharaṇī vesāliyā tiyojanamatthake hoti , tathāpi so puriso maraṇabhayatajjito vātavegena pubbaṇheyeva taṃ pokkharaṇiṃ sampāpuṇi .
‘‘ Sā ca pokkharaṇī amanussapariggahitā ’’ ti pageva sutattā bhayena so ‘‘ atthi nu kho ettha koci parissayo ’’ ti samantatoP0.217 anupariyāyati .
Taṃ disvā pokkharaṇipālako amanusso karuṇāyamānarūpo manussarūpena upasaṅkamitvā ‘‘ kimatthaṃ , bho purisa , idhāgatosī ’’ ti āha .
So tassa taṃ pavattiṃ kathesi .
So ‘‘ yadi evaṃ yāvadatthaṃ gaṇhāhī ’’ ti attano dibbarūpaṃ dassetvā antaradhāyi .
So tattha aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca gahetvā anatthaṅgateyeva sūriye nagaradvāraṃ sampāpuṇi .
Taṃ disvā dvārapālo tassa viravantasseva dvāraṃ thakesi .
So thakite dvāre pavesanaṃ alabhanto dvārasamīpe sūle āropitaṃ purisaṃ disvā ‘‘ ete mayi anatthaṅgate eva sūriye āgate viravante evaṃ dvāraṃ thakesuṃ .
‘ Ahaṃ kāleyeva āgato , mama dāso natthī ’ ti tayāpi ñātaṃ hotū ’’ tiM0.202 sakkhimakāsi .
Taṃ sutvā so āha ‘‘ ahaṃ sūle āvuto vajjho maraṇābhimukho , kathaṃ tava sakkhi homi .
Eko panettha peto mahiddhiko mama samīpaṃ āgamissati , taṃ sakkhiṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ pana so mayā daṭṭhabbo ’’ ti ?
Idheva tvaṃ tiṭṭha ,‘‘ sayameva dakkhissasī ’’ ti .
So tattha ṭhito majjhimayāme taṃ petaṃ āgataṃ disvā sakkhiṃ akāsi .
Vibhātāya ca rattiyā raññā ‘‘ mama āṇā tayā atikkantā , tasmā rājadaṇḍaṃ te karissāmī ’’ ti vutte , deva , mayā tava āṇā nātikkantā , anatthaṅgate eva sūriye ahaṃ idhāgatoti .
Tattha ko te sakkhīti ?
SoV0.190 tassa sūlāvutassa purisassa santike āgacchantaṃ naggapetaṃ ‘‘ sakkhī ’’ ti niddisitvā ‘‘ kathametaṃ amhehi saddhātabban ’’ ti raññā vutte ‘‘ ajja rattiyaṃ tumhehi saddhātabbaṃ purisaṃ mayā saddhiṃ pesethā ’’ ti āha .
Taṃ sutvā rājā sayameva tena saddhiṃ tattha gantvā ṭhito petena ca tatthāgantvā ‘‘ jīva , bho , jīvitameva seyyo ’’ ti vutte taṃ ‘‘ seyyā nisajjā nayimassa atthī ’’ tiādinā pañcahi gāthāhi paṭipucchi .
Idāni ādito pana ‘‘ vesāli nāma nagaratthi vajjīnan ’’ ti gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā –
517.
‘‘ VesālīP0.218 nāma nagaratthi vajjīnaṃ , tattha ahu licchavi ambasakkaro ;
Disvāna petaṃ nagarassa bāhiraṃ , tattheva pucchittha taṃ kāraṇatthiko .
518.
‘‘ Seyyā nisajjā nayimassa atthi , abhikkamo natthi paṭikkamo ca ;
Asitapītakhāyitavatthabhogā , paricāraṇā sāpi imassa natthi .
519.
‘‘ Ye ñātakā diṭṭhasutā suhajjā , anukampakā yassa ahesuṃ pubbe ;
Daṭṭhumpi te dāni na taṃ labhanti , virājitato hi janena tena .
520.
‘‘ NaM0.203 oggatattassa bhavanti mittā , jahanti mittā vikalaṃ viditvā ;
Atthañca disvā parivārayanti , bahū mittā uggatattassa honti .
521.
‘‘ Nihīnatto sabbabhogehi kiccho , sammakkhito samparibhinnagatto ;
Ussāvabindūva palimpamānā , ajja suve jīvitassūparodho .
522.
‘‘ Etādisaṃ uttamakicchappattaṃ ,
Uttāsitaṃ pucimandassa sūle ;
Atha tvaṃ kena vaṇṇena vadesi yakkha ,
‘ Jīva bho jīvitameva seyyo ’’’ ti .
517. Tattha tatthāti tassaṃ vesāliyaṃ .
Nagarassa bāhiran ti nagarassa bahi bhavaṃ , vesālinagarassa bahi evaP0.219 jātaṃ pavattaṃ sambandhaṃ .
Tatthevāti yattha taṃ passi , tattheva ṭhāne .
Tan tiV0.191 taṃ petaṃ .
Kāraṇatthikoti ‘‘ jīva , bho , jīvitameva seyyo ’’ ti vuttaatthassa kāraṇena atthiko hutvā .
518. Seyyā nisajjā nayimassa atthīti piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā seyyā , pallaṅkābhujanalakkhaṇā nisajjā ca imassa sūle āropitapuggalassa natthi .
Abhikkamo natthi paṭikkamo cāti abhikkamādilakkhaṇaṃ appamattakampi gamanaṃ imassa natthi .
Paricārikā sāpīti yā asitapītakhāyitavatthaparibhogādilakkhaṇā indriyānaṃ paricāraṇā , sāpi imassa natthi .
‘‘ Pariharaṇā sāpī ’’ ti vā pāṭho , asitādiparibhogavasena indriyānaṃ pariharaṇā , sāpi imassa natthi vigatajīvitattāti attho .
‘‘ Paricāraṇā sāpī ’’ ti keci paṭhanti .
519. Diṭṭhasutā suhajjā , anukampakā yassa ahesuṃ pubbeti sandiṭṭhasahāyā ceva adiṭṭhasahāyā ca yassa mittā anuddayāvanto yeM0.204 assa imassa pubbe ahesuṃ .
Daṭṭhumpīti passitumpi na labhanti , kuto saha vasitunti attho .
Virājitattoti pariccattasabhāvo .
Janena tenāti tena ñātiādijanena .
520. Na oggatattassa bhavanti mittāti apagataviññāṇassa matassa mittā nāma na honti tassa mittehi kātabbakiccassa atikkantattā .
Jahanti mittā vikalaṃ viditvāti mato tāva tiṭṭhatu , jīvantampi bhogavikalaṃ purisaṃ viditvā ‘‘ na ito kiñci gayhūpagan ’’ ti mittā pajahanti .
Atthañca disvā parivārayantīti tassa pana santakaṃ atthaṃ dhanaṃ disvā piyavādino mukhullokikā hutvā taṃ parivārenti .
Bahū mittā uggatattassa hontīti vibhavasampattiyāP0.220 uggatasabhāvassa samiddhassa bahū anekā mittā honti , ayaṃ lokiyasabhāvoti attho .
521. Nihīnatto sabbabhogehīti sabbehi upabhogaparibhogavatthūhi parihīnatto .
Kicchoti dukkhito .
Sammakkhitoti ruhirehi sammakkhitasarīro .
Samparibhinnagattoti sūlena abbhantare vidālitagatto .
Ussāvabindūva palimpamānoti tiṇagge limpamānaussāvabindusadiso .
Ajja suveti ajja vā suve vā imassa nāma purisassa jīvitassa uparodho nirodho , tato uddhaṃ nappavattatīti attho .
522. Uttāsitan ti āvutaṃ āropitaṃ .
Pucimandassa sūleti nimbarukkhassa daṇḍena katasūleV0.192 .
Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena .
Jīva , bho , jīvitameva seyyoti , bho purisa , jīva .
Kasmā ?
Sūlaṃ āropitassāpi hi te idha jīvitameva ito cutassa jīvitato satabhāgena sahassabhāgena seyyo sundarataroti .
Evaṃ tena raññā pucchito so peto attano adhippāyaṃ pakāsento –
523.
‘‘ Sālohito esa ahosi mayhaṃ , ahaṃ sarāmi purimāya jātiyā ;
Disvā ca me kāruññamahosi rāja , mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ .
524.
‘‘ ItoM0.205 cuto licchavi esa poso , satthussadaṃ nirayaṃ ghorarūpaṃ ;
Upapajjati dukkaṭakammakārī , mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ .
525.
‘‘ Anekabhāgena guṇena seyyo , ayameva sūlo nirayena tena ;
Ekantadukkhaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ , ekantatibbaṃ nirayaṃ patāyaṃ .
526.
‘‘ IdañcaP0.221 sutvā vacanaṃ mameso , dukkhūpanīto vijaheyya pāṇaṃ ;
Tasmā ahaṃ santike na bhaṇāmi , mā mekato jīvitassūparodho ’’ ti .
–
Catasso gāthā abhāsi .
523. Tattha sālohito samānalohito yonisambandhena sambandho , ñātakoti attho .
Purimāya jātiyāti purimattabhāve .
Mā pāpadhammo nirayaṃ patāyan ti ayaṃ pāpadhammo puriso nirayaṃ mā pati , mā nirayaṃ upapajjīti imaṃ disvā me kāruññaṃ ahosīti yojanā .
524. Sattussadan ti pāpakārīhi sattehi ussannaṃ , atha vā pañcavidhabandhanaṃ , mukhe tattalohasecanaṃ , aṅgārapabbatāropanaṃ , lohakumbhipakkhepanaṃ , asipattavanappavesanaṃ , vettaraṇiyaṃ samotaraṇaṃ , mahāniraye pakkhepoti .
Imehi sattahi pañcavidhabandhanādīhi dāruṇakāraṇehi ussannaṃ , uparūpari nicitanti attho .
Mahābhitāpan ti mahādukkhaṃ , mahāaggisantāpaṃ vā .
Kaṭukan ti aniṭṭhaṃ .
Bhayānakan ti bhayajanakaṃ .
525. AnekabhāgenaV0.193 guṇenāti anekakoṭṭhāsena ānisaṃsena .
Ayameva sūlo nirayena tenāti tato imassa uppattiṭṭhānabhūtato nirayato ayameva sūlo seyyoti .
Nissakke hiM0.206 idaṃ karaṇavacanaṃ .
Ekanta tibban ti ekanteneva tikhiṇadukkhaṃ , niyatamahādukkhanti attho .
526. Idañca sutvā vacanaṃ mamesoti ‘‘ ito cuto ’’ tiādinā vuttaṃ mama vacanaṃ sutvā eso puriso dukkhūpanīto mama vacanena nirayadukkhaṃ upanīto viya hutvā .
Vijaheyya pāṇan ti attano jīvitaṃ pariccajeyya .
Tasmāti tena kāraṇena .
Mā mekatoti ‘‘ mayā ekato imassa purisassa jīvitassa uparodho mā hotū ’’ ti imassa santike idaṃ vacanaṃ ahaṃ na bhaṇāmi , atha khoP0.222 ‘‘ jīva , bho , jīvitameva seyyo ’’ ti idameva bhaṇāmīti adhippāyo .
Evaṃ petena attano adhippāye pakāsite puna rājā petassa pavattiṃ pucchituṃ okāsaṃ karonto imaṃ gāthamāha –
527.
‘‘ Aññāto eso purisassa attho , aññampi icchāmase pucchituṃ tuvaṃ ;
Okāsakammaṃ sace no karosi , pucchāma taṃ no na ca kujjhitabban ’’ ti .
528.
‘‘ Addhā paṭiññā me tadā ahu , nācikkhaṇā appasannassa hoti ;
Akāmā saddheyyavacoti katvā , pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayhan ’’ ti .
–
Imā rañño petassa ca vacanapaṭivacanagāthā .
527. Tattha aññātoti avagato .
Icchāmaseti icchāma .
Noti amhākaṃ .
Na ca kujjhitabban ti ‘‘ ime manussā yaṃkiñci pucchantī ’’ ti kodho na kātabbo .
528. Addhāti ekaṃsena .
Paṭiññā meti ñāṇavasena mayhaṃ ‘‘ pucchassū ’’ ti paṭiññā , okāsadānanti attho .
Tadā ahūti tasmiṃ kāleM0.207 paṭhamadassane ahosi .
Nācikkhaṇā appasannassa hotīti akathanā appasannassa hoti .
Pasanno eva hi pasannassa kiñci katheti .
Tvaṃ pana tadā mayi appasanno , ahañca tayi , tena paṭijānitvā kathetukāmo nāhosi .
Idāni panāhaṃ tuyhaṃ akāmā saddheyyavaco akāmo eva saddhātabbavacano iti katvā iminā kāraṇenaV0.194 .
PucchassuP0.223 maṃ kāmaṃ yathā visayhan ti tvaṃ yathā icchasi , tamatthaṃ maṃ pucchassu .
Ahaṃ pana yathā visayhaṃ yathā mayhaṃ sahituṃ sakkā , tathā attano ñāṇabalānurūpaṃ kathessāmīti adhippāyo .
Evaṃ petena pucchanāya okāse kate rājā –
529.
‘‘ Yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passisāmi ,
Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ ;
Disvāva taṃ nopi ce saddaheyyaṃ ,
Kareyyāsi me yakkha niyassakamman ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tassattho – ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi , taṃ sabbampi tatheva ahaṃ abhisaddaheyyaṃ , taṃ pana disvāva taṃ vacanaṃ nopi ce saddaheyyaṃ .
Yakkha , mayhaṃ niyassakammaṃ niggahakammaṃ kareyyāsīti .
Atha vā yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmīti ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi acakkhugocarassa adassanato .
Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyan ti sabbampi te ahaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ aññaṃ vā abhisaddaheyyaṃ .
Tādiso hi mayhaṃ tayi abhippasādoti adhippāyo .
Pacchimapadassa pana yathāvuttova attho .
Taṃ sutvā peto –
530.
‘‘ Saccappaṭiññā tava mesā hotu , sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ ;
Aññatthiko no ca paduṭṭhacitto , yaṃ te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ ;
Sabbampi akkhissaṃ yathā pajānan ’’ ti .
– gāthamāhaM0.208 ;
Ito paraṃ –
531.
‘‘ SetenaP0.224 assena alaṅkatena , upayāsi sūlāvutakassa santike ;
Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ , kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti .
532.
‘‘ Vesāliyā nagarassa majjhe , cikkhallamagge narakaṃ ahosi ;
Gosīsamekāhaṃ pasannacitto , setaṃ gahetvā narakasmiṃ nikkhipiṃ .
533.
‘‘ EtasmiṃV0.195 pādāni patiṭṭhapetvā , mayañca aññe ca atikkamimhā ;
Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ , tasseva kammassa ayaṃ vipākoti .
534.
‘‘ Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsati , gandho ca te sabbadisā pavāyati ;
Yakkhiddhipattosi mahānubhāvo , naggo cāsi kissa ayaṃ vipākoti .
535.
‘‘ Akkodhano niccapasannacitto , saṇhāhi vācāhi janaṃ upemi ;
Tasseva kammassa ayaṃ vipāko , dibbo me vaṇṇo satataṃ pabhāsati .
536.
‘‘ Yasañca kittiñca dhamme ṭhitānaṃ , disvāna mantemi pasannacitto ;
Tasseva kammassa ayaṃ vipāko , dibbo me gandho satataṃ pavāyati .
537.
‘‘ SahāyānaṃM0.209 titthasmiṃ nhāyantānaṃ , thale gahetvā nidahissa dussaṃ ;
Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto , tenamhi naggo kasirā ca vuttīti .
538.
‘‘ YoP0.225 kīḷamāno pakaroti pāpaṃ , tassedisaṃ kammavipākamāhu ;
Akīḷamāno pana yo karoti , kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti .
539.
‘‘ Ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā , kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā ;
Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ , asaṃsayaṃ te nirayaṃ upenti .
540.
‘‘ Apare pana sugatimāsamānā , dāne ratā saṅgahitattabhāvā ;
Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ , asaṃsayaṃ te sugatiṃ upentī ’’ ti .
–
Tesaṃ ubhinnaṃ vacanapaṭivacanagāthā honti .
530. Tattha saccappaṭiññā tava mesā hotūti ‘‘ sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyan ’’ ti tava esā paṭiññā mayhaṃ saccaṃ hotu .
Sutvāna dhammaṃ labha suppasādan ti mayā vuccamānaṃ dhammaṃ sutvā sundaraṃ pasādaṃ labhassu .
Aññatthikoti ājānanatthiko .
Yathā pajānan ti yathā aññopiV0.196 pajānanto ,‘‘ yathāpi ñātan ’’ ti vā mayā yathā ñātanti attho .
531. Kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti kissetaṃ kissa nāma etaṃ , kissa kammassa ayaṃ vipāko .
Etan ti vā nipātamattaṃ , kissa kammassāti yojanā .
‘‘ Kissa te ’’ ti ca keci paṭhanti .
532-33.
CikkhallamaggetiM0.210 cikkhallavati pathamhi .
Narakan ti āvāṭaṃ .
Ekāhan ti ekaṃ ahaṃ .
Narakasmiṃ nikkhipin ti yathā kaddamo na akkamīyati , evaṃ tasmiṃ cikkhallāvāṭe ṭhapesiṃ .
Tassāti tassa gosīsena setukaraṇassa .
536-7.
Dhamme ṭhitānan ti dhammacārīnaṃ samacārīnaṃ .
Mantemīti kathemi kittayāmi .
KhiḍḍatthikotiP0.226 hasādhippāyo .
No ca paduṭṭhacittoti dussasāmike na dūsitacitto , na avaharaṇādhippāyo nāpi vināsādhippāyoti attho .
538. Akīḷamānoti akhiḍḍādhippāyo , lobhādīhi dūsitacitto .
Kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti tassa tathā katassa pāpakammassa kīva kaṭukaṃ dukkhavipākaṃ paṇḍitā āhu .
539-40.
Duṭṭhasaṅkappamanāti kāmasaṅkappādivasena dūsitamanovitakkā , etena manoduccaritamāha .
Kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhāti pāṇātipātādivasena kāyavācāhi malinā .
Āsamānāti āsīsamānā patthayamānā .
Evaṃ petena saṅkhepeneva kammaphalesu vibhajitvā dassitesu taṃ asaddahanto rājā –
541.
‘‘ Taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca , kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko ;
Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ , ko vāpi maṃ saddahāpeyya etan ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha taṃ kinti jāneyyamahaṃ aveccāti yoyaṃ tayā ‘‘ ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā , kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā ’’ tiādinā .
‘‘ Apare pana sugatimāsamānā ’’ tiādinā ca kalyāṇassa pāpassa ca kammassa vipāko vibhajitvā vutto , taṃ kinti kena kāraṇena ahaṃ aveccaM0.211V0.197 aparapaccayabhāvena saddaheyyaṃ .
Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyan ti kīdisaṃ vā panāhaṃ paccakkhabhūtaṃ nidassanaṃ disvā paṭisaddaheyyaṃ .
Ko vāpi maṃ saddahāpeyya etan ti ko vā viññū puriso paṇḍito etamatthaṃ maṃ saddahāpeyya , taṃ kathehītiP0.227 attho .
Taṃ sutvā peto kāraṇena tamatthaṃ tassa pakāsento –
542.
‘‘ Disvā ca sutvā abhisaddahassu , kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko ;
Kalyāṇapāpe ubhaye asante , siyā nu sattā sugatā duggatā vā .
543.
‘‘ No cettha kammāni kareyyuṃ maccā , kalyāṇapāpāni manussaloke ;
Nāhesuṃ sattā sugatā duggatā vā , hīnā paṇītā ca manussaloke .
544.
‘‘ Yasmā ca kammāni karonti maccā , kalyāṇapāpāni manussaloke ;
Tasmā hi sattā sugatā duggatā vā , hīnā paṇītā ca manussaloke .
545.
‘‘ Dvayajja kammānaṃ vipākamāhu , sukhassa dukkhassa ca vedanīyaṃ ;
Tā devatāyo paricārayanti , paccenti bālā dvayataṃ apassino ’’ ti .
–
Gāthā abhāsi .
542. Tattha disvā cāti paccakkhato disvāpi .
Sutvāti dhammaṃ sutvā tadanusārena nayaṃ nento anuminanto .
Kalyāṇapāpassāti kusalassa akusalassa ca kammassa ayaṃ sukho ayaṃ dukkho ca vipākoti abhisaddahassu .
Ubhaye asanteti kalyāṇe pāpe cāti duvidhe kamme avijjamāne .
Siyā nu sattā sugatā duggatā vāti ‘‘ ime sattāM0.212 sugatiṃ gatā duggatiṃ gatā vā , sugatiyaṃ vā aḍḍhā duggatiyaṃ daliddā vā ’’ ti ayamattho kiṃ nu siyā kathaṃ sambhaveyyāti attho .
543-4.
Idāni yathāvuttamatthaṃ ‘‘ noP0.228 cettha kammānī ’’ ti ca ‘‘ yasmā ca kammānī ’’ ti ca gāthādvayena byatirekato anvayato ca vibhāveti .
Tattha hīnā paṇītāti kularūpārogyaparivārādīhiV0.198 hīnā uḷārā ca .
545. Dvayajja kammānaṃ vipākamāhūti dvayaṃ duvidhaṃ ajja idāni kammānaṃ sucaritaduccaritānaṃ vipākaṃ vadanti kathenti .
Kiṃ tanti āha ‘‘ sukhassa dukkhassa ca vedanīyan ’’ ti , iṭṭhassa ca aniṭṭhassa ca anubhavanayoggaṃ .
Tā devatāyo paricārayantīti ye ukkaṃsavasena sukhavedanīyaṃ vipākaṃ paṭilabhanti , te devaloke tā devatā hutvā dibbasukhasamappitā indriyāni paricārenti .
Paccenti bālā dvayataṃ apassinoti ye bālā kammañca kammaphalañcāti dvayaṃ apassantā asaddahantā , te pāpappasutā dukkhavedanīyaṃ vipākaṃ anubhavantā nirayādīsu kammunā paccenti dukkhaṃ pāpuṇanti .
Evaṃ kammaphalaṃ saddahanto pana tvaṃ kasmā evarūpaṃ dukkhaṃ paccanubhavasīti anuyogaṃ sandhāya –
546.
‘‘ Na matthi kammāni sayaṃkatāni , datvāpi me natthi yo ādiseyya ;
Acchādanaṃ sayanamathannapānaṃ , tenamhi naggo kasirā ca vuttī ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha na matthi kammāni sayaṃkatānīti yasmā sayaṃ attanā pubbe katāni puññakammāni mama natthi na vijjanti , yehi idāni acchādanādīni labheyyaṃ .
Datvāpi me natthi yo ādiseyyāti yo samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ datvā ‘‘ asukassa petassa hotū ’’ ti me ādiseyya uddiseyya , so natthi .
Tenamhi naggo kasirā ca vuttīti tena duvidhenāpi kāraṇena idāni naggoP0.229 niccoḷo amhi , kasirā dukkhā ca vutti jīvikā hotīti .
TaṃM0.213 sutvā rājā tassa acchādanādilābhaṃ ākaṅkhanto –
547.
‘‘ Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñci yakkha , acchādanaṃ yena tuvaṃ labhetha ;
Ācikkha me tvaṃ yadatthi hetu , saddhāyikaṃ hetuvaco suṇomā ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha yenāti yena kāraṇena tvaṃ acchādanaṃ labhetha labheyyāsi , kiñci taṃ kāraṇaṃ siyā nu kho bhaveyya nu khoti attho .
Yadatthīti yadi atthi .
AthassaV0.199 peto taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto –
548.
‘‘ Kappitako nāma idhatthi bhikkhu , jhāyī susīlo arahā vimutto ;
Guttindriyo saṃvutapātimokkho , sītibhūto uttamadiṭṭhipatto .
549.
‘‘ Sakhilo vadaññū suvaco sumukho , svāgamo suppaṭimuttako ca ;
Puññassa khettaṃ araṇavihārī , devamanussānañca dakkhiṇeyyo .
550.
‘‘ Santo vidhūmo anīgho nirāso , mutto visallo amamo avaṅko ;
Nirūpadhī sabbapapañcakhīṇo , tisso vijjā anuppatto jutimā .
551.
‘‘ Appaññāto disvāpi na ca sujāno , munīti naṃ vajjisu voharanti ;
Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejaṃ , kalyāṇadhammaṃ vicarantaṃ loke .
552.
‘‘ TassaM0.214P0.230 tuvaṃ ekayugaṃ duve vā , mamuddisitvāna sace dadetha ;
Paṭiggahītāni ca tāni assu , mamañca passetha sannaddhadussan ’’ ti .
–
Gāthā abhāsi .
548. Tattha kappitato nāmāti jaṭilasahassassa abbhantare āyasmato upālittherassa upajjhāyaṃ sandhāya vadati .
Idhāti imissā vesāliyā samīpe .
Jhāyīti aggaphalajhānena jhāyī .
Sītibhūtoti sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamena sītibhāvappatto .
Uttamadiṭṭhipattoti uttamaṃ aggaphalaṃ sammādiṭṭhiṃ patto .
549. Sakhiloti mudu .
Suvacoti subbaco .
Svāgamoti suṭṭhu āgatāgamo .
Suppaṭimuttakoti suṭṭhu paṭimuttakavāco , muttabhāṇīti attho .
Araṇavihārīti mettāvihārī .
550. Santoti upasantakileso .
Vidhūmoti vigatamicchāvitakkadhūmo .
Anīghoti niddukkho .
Nirāsoti nittaṇho .
Muttoti sabbabhavehi vimutto .
Visalloti vītarāgādisallo .
AmamotiV0.200 mamaṃkāravirahito .
Avaṅkoti kāyavaṅkādivaṅkavirahito .
Nirūpadhīti kilesābhisaṅkhārādiupadhippahāyī .
Sabbapapañcakhīṇoti parikkhīṇataṇhādipapañco .
Jutimāti anuttarāya ñāṇajutiyā jutimā .
Appaññātoti paramappicchatāya paṭicchannaguṇatāya ca na pākaṭo .
551. Disvāpi na ca sujānoti gambhīrabhāvena disvāpi ‘‘ evaṃsīlo , evaṃdhammo , evaṃpañño ’’ ti na suviññeyyo .
Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejan ti yakkhabhūtā ca anejaṃ nittaṇhaṃ ‘‘ arahā ’’ ti taṃ jānanti .
Kalyāṇadhamman ti sundarasīlādiguṇaṃ .
552. Tassāti tassa kappitakamahātherassa .
Ekayugan ti ekaṃ vatthayugaṃ .
Duve vāti dve vā vatthayugāni .
Mamuddisitvānāti mamaṃ uddisitvā .
Paṭiggahītāni caP0.231 tāni assūti tāni vatthayugāni tena paṭiggahitāni ca assuM0.215 bhaveyyuṃ .
Sannaddhadussan ti dussena katasannāhaṃ , laddhavatthaṃ nivatthapārutadussanti attho .
Tato rājā –
553.
‘‘ Kasmiṃ padese samaṇaṃ vasantaṃ , gantvāna passemu mayaṃ idāni ;
Yo majja kaṅkhaṃ vicikicchitañca , diṭṭhīvisūkāni vinodayeyyā ’’ ti .
–
Therassa vasanaṭṭhānaṃ pucchi .
Tattha kasmiṃ padeseti katarasmiṃ padese .
Yo majjāti yo ajja , ma-kāro padasandhikaro .
Tato peto –
554.
‘‘ Eso nisinno kapinaccanāyaṃ , parivārito devatāhi bahūhi ;
Dhammiṃ kathaṃ bhāsati saccanāmo , sakasmimācerake appamatto ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha kapinaccanāyan ti kapīnaṃ vānarānaṃ naccanena ‘‘ kapinaccanā ’’ ti laddhavohāre padese .
Saccanāmoti jhāyī susīlo arahā vimuttotiādīhi guṇanāmehi yāthāvanāmo aviparītanāmoV0.201 .
Evaṃ petena vutte rājā tāvadeva therassa santikaṃ gantukāmo –
555.
‘‘ Tathāhaṃ kassāmi gantvā idāni , acchādayissaṃ samaṇaṃ yugena ;
Paṭiggahītāni ca tāni assu , tuvañca passemu sannaddhadussan ’’ ti .
–
Gāthamāha .
TatthaP0.232 kassāmīti karissāmi .
Atha peto ‘‘ devatānaṃ thero dhammaṃ deseti , tasmā nāyaṃ upasaṅkamanakālo ’’ ti dassento –
556.
‘‘ MāM0.216 akkhaṇe pabbajitaṃ upāgami , sādhu vo licchavi nesa dhammo ;
Tato ca kāle upasaṅkamitvā , tattheva passāhi raho nisinnan ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha sādhūti āyācane nipāto .
Vo licchavi nesa dhammoti , licchavirāja , tumhākaṃ rājūnaṃ esa dhammo na hoti , yaṃ akāle upasaṅkamanaṃ .
Tatthevāti tasmiṃyeva ṭhāne .
Evaṃ petena vutte rājā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā attano nivesanameva gantvā puna yuttapattakāle aṭṭha vatthuyugāni gāhāpetvā theraṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinno paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ imāni , bhante , aṭṭha vatthayugāni paṭiggaṇhā ’’ ti āha .
Taṃ sutvā thero kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ ‘‘ mahārāja , pubbe tvaṃ adānasīlo samaṇabrāhmaṇānaṃ viheṭhanajātikova kathaṃ paṇītāni vatthāni dātukāmo jāto ’’ ti āha .
Taṃ sutvā rājā tassa kāraṇaṃ ācikkhanto petena samāgamaṃ , tena ca attanā ca kathitaṃ sabbaṃ therassa ārocetvā vatthāni datvā petassa uddisi .
Tena peto dibbavatthadharo alaṅkatapaṭiyatto assāruḷho therassa ca rañño ca purato pātubhavi .
Taṃ disvā rājā attamano pamudito pītisomanassajāto ‘‘ paccakkhato vata mayā kammaphalaṃ diṭṭhaṃ , na dānāhaṃ pāpaṃ karissāmi , puññameva karissāmī ’’ ti vatvā tena petena sakkhiṃ akāsi .
So ca peto ‘‘ sace , tvaṃ licchavirāja , ito paṭṭhāya adhammaṃ pahāya dhammaṃ carasi , evāhaṃ tava sakkhiṃ karissāmi , santikañca te āgamissāmi , sūlāvutañca purisaṃ sīghaṃ sūlato mocehi , evaṃ so jīvitaṃ labhitvā dhammaṃ caranto dukkhato muccissati , therañca kālena kālaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇantoV0.202 puññāniP0.233 karohī ’’ ti vatvā gato .
Atha rājā theraṃ vanditvā nagaraṃ pavisitvā sīghaṃ sīghaṃ licchaviparisaṃ sannipātetvā te anujānāpetvā taṃ purisaṃ sūlato mocetvā ‘‘ imaṃ arogaṃ karothā ’’ ti tikicchake āṇāpesi .
Therañca upasaṅkamitvā pucchi –
‘‘ siyā nu kho , bhante , nirayagāmikammaṃ katvā ṭhitassa nirayato muttī ’’ ti .
Siyā , mahārāja , sace uḷāraṃ puññaṃ karoti , muccatītiM0.217 vatvā thero rājānaṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi .
So tattha patiṭṭhito therassa ovāde ṭhatvā sotāpanno ahosi , sūlāvuto pana puriso arogo hutvā saṃvegajāto bhikkhūsu pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tamatthaṃ dassentā saṅgītikārā –
557.
‘‘ Tathāti vatvā agamāsi tattha , parivārito dāsagaṇena licchavi ;
So taṃ nagaraṃ upasaṅkamitvā , vāsūpagacchittha sake nivesane .
558.
‘‘ Tato ca kāle gihikiccāni katvā ,
Nhatvā pivitvā ca khaṇaṃ labhitvā ;
Viceyya peḷāto ca yugāni aṭṭha ,
Gāhāpayī dāsagaṇena licchavi .
559.
‘‘ So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā , taṃ addasa samaṇaṃ santacittaṃ ;
Paṭikkantaṃ gocarato nivattaṃ , sītibhūtaṃ rukkhamūle nisinnaṃ .
560.
‘‘ Tamenamavoca upasaṅkamitvā , appābādhaṃ phāsuvihārañca pucchi ;
Vesāliyaṃ licchavihaṃ bhadante , jānanti maṃ licchavi ambasakkaro .
561.
‘‘ ImāniP0.234 me aṭṭha yugā subhāni , paṭiggaṇha bhante padadāmi tuyhaṃ ;
Teneva atthena idhāgatosmi , yathā ahaṃ attamano bhaveyyanti .
562.
‘‘ Dūratova samaṇā brāhmaṇā ca , nivesanaṃ te parivajjayanti ;
Pattāni bhijjanti ca te nivesane , saṅghāṭiyo cāpi vidālayanti .
563.
‘‘ AthāpareM0.218V0.203 pādakuṭhārikāhi , avaṃsirā samaṇā pātayanti ;
Etādisaṃ pabbajitā vihesaṃ , tayā kataṃ samaṇā pāpuṇanti .
564.
‘‘ Tiṇena telampi na tvaṃ adāsi , mūḷhassa maggampi na pāvadāsi ;
Andhassa daṇḍaṃ sayamādiyāsi , etādiso kadariyo asaṃvuto tuvaṃ ;
Atha tvaṃ kena vaṇṇena kimeva disvā , amhehi saha saṃvibhāgaṃ karosīti .
565.
‘‘ Paccemi bhante yaṃ tvaṃ vadesi , vihesayiṃ samaṇe brāhmaṇe ca ;
Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto , etampi me dukkaṭameva bhante .
566.
Khiḍḍāya yakkho pasavitvā pāpaṃ , vedeti dukkhaṃ asamattabhogī ;
DaharoP0.235 yuvā nagganiyassa bhāgī , kiṃ su tato dukkhatarassa hoti .
567.
‘‘ Taṃ disvā saṃvegamalatthaṃ bhante , tappaccayā vāpi dadāmi dānaṃ ;
Paṭiggaṇha bhante vatthayugāni aṭṭha , yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti .
568.
‘‘ Addhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ , dadato ca te akkhayadhammamatthu ;
Paṭigaṇhāmi te vatthayugāni aṭṭha , yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti .
569.
‘‘ TatoM0.219 hi so ācamayitvā licchavi , therassa datvāna yugāni aṭṭha ;
Paṭiggahītāni ca tāni assu , yakkhañca passetha sannaddhadussaṃ .
570.
‘‘ Tamaddasā candanasāralittaṃ , ājaññamārūḷhamuḷāravaṇṇaṃ ;
Alaṅkataṃ sādhunivatthadussaṃ , parivāritaṃ yakkhamahiddhipattaṃ .
571.
‘‘ So taṃ disvā attamano udaggo , pahaṭṭhacitto ca subhaggarūpo ;
Kammañca disvāna mahāvipākaṃ , sandiṭṭhikaṃ cakkhunā sacchikatvā .
572.
‘‘ TamenamavocaV0.204 upasaṅkamitvā , dassāmi dānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ;
Na cāpi me kiñci adeyyamatthi , tuvañca me yakkha bahūpakāroti .
573.
‘‘ Tuvañca me licchavi ekadesaṃ , adāsi dānāni amoghametaṃ ;
SvāhaṃP0.236 karissāmi tayāva sakkhiṃ , amānuso mānusakena saddhinti .
574.
‘‘ Gatī ca bandhū ca parāyaṇañca , mitto mamāsi atha devatā me ;
Yācāmi taṃ pañjaliko bhavitvā , icchāmi taṃ yakkha punapi daṭṭhunti .
575.
‘‘ Sace tuvaṃ assaddho bhavissasi , kadariyarūpo vippaṭipannacitto ;
Tvaṃ neva maṃ lacchasi dassanāya , disvā ca taṃ nopi ca ālapissaṃ .
576.
‘‘ SaceM0.220 pana tvaṃ bhavissasi dhammagāravo , dāne rato saṅgahitattabhāvo ;
Opānabhūto samaṇabrāhmaṇānaṃ , evaṃ mamaṃ lacchasi dassanāya .
577.
‘‘ Disvā ca taṃ ālapissaṃ bhadante , imañca sūlato lahuṃ pamuñca ;
Yatonidānaṃ akarimha sakkhiṃ , maññāmi sūlāvutakassa kāraṇā .
578.
‘‘ Te aññamaññaṃ akarimha sakkhiṃ , ayañca sūlato lahuṃ pamutto ;
Sakkacca dhammāni samācaranto , mucceyya so nirayā ca tamhā ;
Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ .
579.
‘‘ KappitakañcaP0.237 upasaṅkamitvā , teneva saha saṃvibhajitvā kāle ;
Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha , so te akkhissati etamatthaṃ .
580.
‘‘ Tameva bhikkhuṃ upasaṅkamitvā , pucchassu aññatthiko no ca paduṭṭhacitto ;
So te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ , sabbampi akkhissati yathā pajānanti .
581.
‘‘ SoV0.205 tattha rahassaṃ samullapitvā , sakkhiṃ karitvāna amānusena ;
Pakkāmi so licchavinaṃ sakāsaṃ , atha bravi parisaṃ sannisinnaṃ .
582.
‘‘‘ SuṇantuM0.221 bhonto mama ekavākyaṃ , varaṃ varissaṃ labhissāmi atthaṃ ;
Sūlāvuto puriso luddakammo , paṇihitadaṇḍo anusattarūpo .
583.
‘‘‘ Ettāvatā vīsatirattimattā , yato āvuto neva jīvati na mato ;
Tāhaṃ mocayissāmi dāni , yathāmatiṃ anujānātu saṅgho ’ ti .
584.
‘‘‘ Etañca aññañca lahuṃ pamuñca , ko taṃ vadetha tathā karontaṃ ;
Yathā pajānāsi tathā karohi , yathāmatiṃ anujānāti saṅgho ’ ti .
585.
‘‘ SoP0.238 taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā , sūlāvutaṃ mocayi khippameva ;
Mā bhāyi sammāti ca taṃ avoca , tikicchakānañca upaṭṭhapesi .
586.
‘‘ Kappitakañca upasaṅkamitvā , teneva saha saṃvibhajitvā kāle ;
Sayaṃ mukhenūpanisajja licchavi , tatheva pucchittha naṃ kāraṇatthiko .
587.
‘‘ Sūlāvuto puriso luddakammo , paṇītadaṇḍo anusattarūpo ;
Ettāvatā vīsatirattimattā , yato āvuto neva jīvati na mato .
588.
‘‘ So mocito gantvā mayā idāni , etassa yakkhassa vaco hi bhante ;
Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñcideva , yena so nirayaṃ no vajeyya .
589.
‘‘ ĀcikkhaM0.222 bhante yadi atthi hetu , saddhāyikaṃ hetuvaco suṇoma ;
Na tesaṃ kammānaṃ vināsamatthi , avedayitvā idha byantibhāvoti .
590.
‘‘ Sace sa dhammāni samācareyya , sakkacca rattindivamappamatto ;
Mucceyya so nirayā ca tamhā , kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti .
591.
‘‘ AññātoV0.206 eso purisassa attho , mamampi dāni anukampa bhante ;
Anusāsa maṃ ovada bhūripañña , yathā ahaṃ no nirayaṃ vajeyyanti .
592.
‘‘ Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upehi , dhammañcaP0.239 saṅghañca pasannacitto ;
Tatheva sikkhāya padāni pañca , akhaṇḍaphullāni samādiyassu .
593.
‘‘ Pāṇātipātā viramassu khippaṃ , loke adinnaṃ parivajjayassu ;
Amajjapo mā ca musā abhāṇī , sakena dārena ca hoti tuṭṭho ;
Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ , samādiyāhi kusalaṃ sukhudrayaṃ .
594.
‘‘ CīvaraṃP0.240 piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ ;
Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ , vatthasenāsanāni ca ;
Dadāhi ujubhūtesu , vippasannena cetasā .
595.
‘‘ Bhikkhūpi sīlasampanne , vītarāge bahussute ;
Tappehi annapānena , sadā puññaṃ pavaḍḍhati .
596.
‘‘ EvañcaM0.223 dhammāni samācaranto , sakkacca rattindivamappamatto ;
Muñca tuvaṃ nirayā ca tamhā , kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti .
597.
‘‘ Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemi , dhammañca saṅghañca pasannacitto ;
Tatheva sikkhāya padāni pañca , akhaṇḍaphullāni samādiyāmi .
598.
‘‘ Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ , loke adinnaṃ parivajjayāmi ;
Amajjapo no ca musā bhaṇāmi , sakena dārena ca homi tuṭṭho ;
Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ , samādiyāmi kusalaṃ sukhudrayaṃ .
599.
‘‘ Cīvaraṃ piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ ;
Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ , vatthasenāsanāni ca .
600.
‘‘ BhikkhūV0.207 ca sīlasampanne , vītarāge bahussute ;
Dadāmi na vikampāmi , buddhānaṃ sāsane ratoti .
601.
‘‘ Etādiso licchavi ambasakkaro , vesāliyaṃ aññataro upāsako ;
Saddho mudū kārakaro ca bhikkhu , saṅghañca sakkacca tadā upaṭṭhahi .
602.
‘‘ Sūlāvuto ca arogo hutvā , serī sukhī pabbajjaṃ upāgami ;
Bhikkhuñca āgamma kappitakuttamaṃ , ubhopi sāmaññaphalāni ajjhaguṃ .
603.
‘‘ EtādisāM0.224 sappurisāna sevanā , mahapphalā hoti sataṃ vijānataṃ ;
Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi , phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro ’’ ti .
–
Gāthāyo avocuṃ .
557-560.
Tattha vāsūpagacchitthāti vāsaṃ upagacchi .
Gihikiccānīti gehaṃ āvasantena kātabbakuṭumbakiccāni .
Viceyyāti sundaravatthagahaṇatthaṃ vicinitvā .
Paṭikkantan ti piṇḍapātato paṭikkantaṃ .
Tenāha ‘‘ gocarato nivattan ’’ ti .
Avocāti ‘‘ vesāliyaṃ licchavihaṃ , bhadante ’’ tiādikaṃ avoca .
562-3.
Vidālayantīti viphālayanti .
Pādakuṭhārikāhīti pādasaṅkhātāhi kuṭhārīhi .
Pātayantīti paripātayanti .
564. TiṇenātiP0.241 tiṇaggenāpi .
Mūḷhassa maggampi na pāvadāsīti maggamūḷhassa maggampi tvaṃ na kathayasi ‘‘ evāyaṃ purisā ito cito ca paribbhamatū ’’ ti .
Keḷīsīlo hi ayaṃ rājā .
Sayamādiyāsīti andhassa hatthato yaṭṭhiṃ sayameva acchinditvā gaṇhasi .
Saṃvibhāgaṃ karosīti attanā paribhuñjitabbavatthuto ekaccāni datvā saṃvibhajasi .
565. Paccemi , bhante , yaṃ tvaṃ vadesīti ‘‘ bhante , tvaṃ pattāni bhijjantī ’’ tiādinā yaṃ vadesi , taṃ paṭijānāmi , sabbamevetaṃ mayā kataṃ kārāpitañcāti dasseti .
Etampīti etaṃ khiḍḍādhippāyenaV0.208 katampi .
566-7.
Khiḍḍāti khiḍḍāya .
Pasavitvāti upacinitvā .
Vedetīti anubhavati .
Asamattabhogīti aparipuṇṇabhogo .
Tameva aparipuṇṇabhogataṃ dassetuṃ ‘‘ daharo yuvā ’’ tiādi vuttaṃ .
Nagganiyassāti naggabhāvassa .
Kiṃ su tato dukkhatarassa hotīti kiṃ su nāma tato naggabhāvato dukkhataraṃ assa petassa hoti .
Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti imā mayā diyyamānavatthadakkhiṇāyo petassa upakappantu .
568-72.
BahudhāM0.225 pasatthan ti bahūhi pakārehi buddhādīhi vaṇṇitaṃ .
Akkhayadhammamatthūti aparikkhayadhammaṃ hotu .
Ācamayitvāti hatthapādadhovanapubbakaṃ mukhaṃ vikkhāletvā .
Candanasāralittan ti sārabhūtacandanalittaṃ .
Uḷāravaṇṇan ti seṭṭharūpaṃ .
Parivāritan ti anukulavuttinā parijanena parivāritaṃ .
Yakkhamahiddhipattan ti mahatiṃ yakkhiddhiṃ , deviddhiṃ patvā ṭhitaṃ .
Tamenamavocāti tamenaṃ avoca .
573. Ekadesaṃ adāsīti catūsu paccayesu ekadesabhūtaṃ vatthadānaṃ sandhāya vadati .
Sakkhin ti sakkhibhāvaṃ .
574. MamāsītiP0.242 me āsi .
Devatā meti mayhaṃ devatā āsīti yojanā .
575-7.
Vippaṭipannacittoti micchādiṭṭhiṃ paṭipannamānaso , dhammiyaṃ paṭipadaṃ pahāya adhammiyaṃ paṭipadaṃ paṭipannoti attho .
Yatonidānan ti yannimittaṃ yassa santikaṃ āgamanahetu .
579. Saṃvibhajitvāti dānasaṃvibhāgaṃ katvā .
Sayaṃ mukhenūpanisajja pucchāti aññe purise apesetvā upinisīditvā sammukheneva puccha .
581-3.
Sannisinnan ti sannipatitavasena nisinnaṃ .
Labhissāmi atthan ti mayā icchitampi atthaṃ labhissāmi .
Paṇihitadaṇḍoti ṭhapitasarīradaṇḍo .
Anusattarūpoti rājini anusattasabhāvo .
Vīsatirattimattāti vīsatimattā rattiyo ativattāti attho .
Tāhan ti taṃ ahaṃ .
Yathāmatin ti mayhaṃ yathāruci .
584. EtañcaV0.209 aññañcāti etaṃ sūle āvutaṃ purisaṃ aññañca yassa rājāṇā paṇihitā , tañca .
Lahuṃ pamuñcāti sīghaṃ mocehi .
Ko taṃ vadetha tathā karontan ti tathā dhammiyakammaṃ karontaṃ taṃ imasmiṃ vajjiraṭṭhe ko nāma ‘‘ na pamocehī ’’ ti vadeyya , evaṃ vattuṃ kocipi na labhatīti attho .
585. TikicchakānañcātiM0.226 tikicchake ca .
588. Yakkhassa vacoti petassa vacanaṃ , tassa , bhante , petassa vacanena evamakāsinti dasseti .
590. Dhammānīti pubbe kataṃ pāpakammaṃ abhibhavituṃ samatthe puññadhamme .
Kammaṃ siyā aññatra vedanīyan ti yaṃ tasmiṃ pāpakamme upapajjavedanīyaṃ , taṃ ahosikammaṃ nāma hoti .
Yaṃ pana aparapariyāyavedanīyaṃ , taṃ aññatra aparapariyāye vedayitabbaphalaṃ hoti sati saṃsārappavattiyanti attho .
593. ImañcātiP0.243 attanā vuccamānaṃ tāya āsannaṃ paccakkhaṃ vāti katvā vuttaṃ .
Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetan ti parisuddhaṭṭhena ariyaṃ , pāṇātipātāveramaṇiādīhi aṭṭhahi aṅgehi upetaṃ yuttaṃ uttamaṃ uposathasīlaṃ .
Kusalan ti anavajjaṃ .
Sukhudrayan ti sukhavipākaṃ .
595. Sadā puññaṃ pavaḍḍhatīti sakideva puññaṃ katvā ‘‘ alamettāvatā ’’ ti aparituṭṭho hutvā aparāparaṃ sucaritaṃ pūrentassa sabbakālaṃ puññaṃ abhivaḍḍhati , aparāparaṃ vā sucaritaṃ pūrentassa puññasaṅkhātaṃ puññaphalaṃ uparūpari vaḍḍhati paripūretīti attho .
597. Evaṃ therena vutte rājā apāyadukkhato utrastacitto ratanattaye puññadhamme ca abhivaḍḍhamānapasādo tato paṭṭhāya saraṇāni sīlāni ca samādiyanto ‘‘ ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemī ’’ tiādimāha .
601. Tattha etādisoti ediso yathāvuttarūpo .
Vesāliyaṃ aññataro upāsakoti vesāliyaṃ anekasahassesu upāsakesu aññataro upāsako hutvā .
Saddhotiādi kalyāṇamittasannissayenaV0.210 tassa purimabhāvato aññādisataṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Pubbe hi so assaddho kakkhaḷo bhikkhūnaṃ akkosakārako saṅghassa ca anupaṭṭhāko ahosi .
Idāni pana saddho muduko hutvā bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ tadā upaṭṭhahīti .
Tatta kārakaroti upakārakārī .
602. UbhopītiM0.227 dvepi sūlāvuto rājā ca .
Sāmaññaphalāni ajjhagun ti yathārahaṃ sāmaññaphalāni adhigacchiṃsu .
Tayidaṃ yathārahaṃ dassetuṃ ‘‘ sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi , phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro ’’ ti vuttaṃ .
Tattha phalaṃ kaniṭṭhan ti sotāpattiphalaṃ sandhāyāha .
Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Evaṃ raññā petena attanā ca vuttamatthaṃ āyasmā kappitako satthāraṃ vandituṃ sāvatthiṃ gato bhagavato ārocesiP0.244 .
Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .
Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Serīsakapetavatthuvaṇṇanā

604-57.
Suṇotha yakkhassa vāṇijānañcāti idaṃ serīsakapetavatthu .
Taṃ yasmā serīsakavimānavatthunā nibbisesaṃ , tasmā tattha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca yaṃ vattabbaṃ , taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ ( vi . va . aṭṭha .1227 serīsakavimānavaṇṇanā ) vuttameva , tasmā tattha vuttanayena veditabbanti .
Serīsakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .