6. Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā

UṭṭhehiV0.82P0.93 kaṇha kiṃ sesīti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mataputtaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi .

Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi .

So tena sokasallasamappito na nhāyati , na bhuñjati , na kammante vicāreti , na buddhupaṭṭhānaṃ gacchati , kevalaṃ ,‘‘ tāta piyaputtaka , maṃ ohāya kahaṃ paṭhamataraṃ gatosī ’’ tiādīni vadanto vippalapati .

Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassaM0.88 sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco bhikkhū uyyojetvā ānandattherena pacchāsamaṇena tassa gharadvāraṃ agamāsi .

Satthu āgatabhāvaṃ upāsakassa ārocesuṃ .

Athassa gehajano gehadvāre āsanaṃ paññāpetvā satthāraṃ nisīdāpetvā upāsakaṃ pariggahetvā satthu santikaṃ upanesi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ taṃ disvā ‘‘ kiṃ , upāsaka , socasī ’’ ti vatvā ‘‘ āma , bhante ’’ ti vutte ,‘‘ upāsaka , porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā mataputtaṃ nānusociṃsū ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .

Atīte dvāravatīnagare dasa bhātikarājāno ahesuṃ – vāsudevo baladevo candadevā sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti .

Tesu vāsudevamahārājassa piyaputto kālamakāsi .

Tena rājā sokapareto sabbakiccāni pahāya mañcassa aṭaniṃ pariggahetvā vippalapanto nipajji .

Tasmiṃ kāle ghaṭapaṇḍito cintesi –

‘‘ ṭhapetvā maṃ añño koci mama bhātu sokaṃ pariharituṃ samattho nāma natthi , upāyenassa sokaṃ harissāmī ’’ ti .

So ummattakavesaṃ gahetvā ‘‘ sasaṃ me detha , sasaṃ me dethā ’’ ti ākāsaṃ olokento sakalanagaraṃ vicari .

‘‘ Ghaṭapaṇḍito ummattako jāto ’’ ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi .

Tasmiṃ kāle rohiṇeyyo nāma amacco vāsudevarañño santikaṃP0.94 gantvā tena saddhiṃ kathaṃ samuṭṭhāpento –

207.

‘‘ Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi , ko attho supanena te ;

Yo ca tuyhaṃ sako bhātā , hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ ;

Tassa vātā balīyanti , sasaṃ jappati kesavā ’’ ti .

– imaṃ gāthamāha ;

207. Tattha kaṇhāti vāsudevaṃ gottenālapati .

Ko attho supanena teti supanena tuyhaṃ kāV0.83 nāma vaḍḍhi .

Sako bhātāti sodariyo bhātā .

Hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇan ti hadayena ceva dakkhiṇacakkhunā ca sadisoti attho .

Tassa vātā balīyantīti tassa aparāparaṃM0.89 uppajjamānā ummādavātā balavanto honti vaḍḍhanti abhibhavanti .

Sasaṃ jappatīti ‘‘ sasaṃ me dethā ’’ ti vippalapati .

Kesavāti so kira kesānaṃ sobhanānaṃ atthitāya ‘‘ kesavo ’’ ti voharīyati .

Tena naṃ nāmena ālapati .

Tassa vacanaṃ sutvā sayanato uṭṭhitabhāvaṃ dīpento satthā abhisambuddho hutvā –

208.

‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , rohiṇeyyassa kesavo ;

Taramānarūpo vuṭṭhāsi , bhātu sokena aṭṭito ’’ ti .

– imaṃ gāthamāha ;

Rājā uṭṭhāya sīghaṃ pāsādā otaritvā ghaṭapaṇḍitassa santikaṃ gantvā ubhosu hatthesu naṃ daḷhaṃ gahetvā tena saddhiṃ sallapanto –

209.

‘‘ Kiṃ nu ummattarūpova , kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ ;

Saso sasoti lapasi , kīdisaṃ sasamicchasi .

210.

‘‘ Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ , lohamayaṃ atha rūpiyamayaṃ ;

Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ , kārayissāmi te sasaṃ .

211.

‘‘ Santi aññepi sasakā , araññavanagocarā ;

Tepi te ānayissāmi , kīdisaṃ sasamicchasī ’’ ti .

–

Tisso gāthāyo abhāsi .

209-211.

TatthaP0.95 ummattarūpovāti ummattako viya .

Kevalan ti sakalaṃ .

Dvārakan ti dvāravatīnagaraṃ vicaranto .

Saso sasoti lapasīti saso sasoti vilapasi .

Sovaṇṇamayan ti suvaṇṇamayaṃ .

Lohamayan ti tambalohamayaṃ .

Rūpiyamayan ti rajatamayaṃ .

Yaṃ icchasi taṃ vadehi , atha kena socasi .

Aññepi araññe vanagocarā sasakā atthi , te te ānayissāmi , vada , bhadramukhaV0.84 , kīdisaṃ sasamicchasīti ghaṭapaṇḍitaṃ ‘‘ sasena atthiko ’’ ti adhippāyena sasena nimantesi .

Taṃ sutvā ghaṭapaṇḍito –

212.

‘‘ NāhameteM0.90 sase icche , ye sasā pathavissitā ;

Candato sasamicchāmi , taṃ me ohara kesavā ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha oharāti ohārehi .

Taṃ sutvā rājā ‘‘ nissaṃsayaṃ me bhātā ummattako jāto ’’ ti domanassappatto –

213.

‘‘ So nūna madhuraṃ ñāti , jīvitaṃ vijahissasi ;

Apatthiyaṃ patthayasi , candato sasamicchasī ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha ñātīti kaniṭṭhaṃ ālapati .

Ayamettha attho – mayhaṃ piya ñāti yaṃ ati madhuraṃ attano jīvitaṃ , taṃ vijahissasi maññe , yo apatthayitabbaṃ patthesīti .

Ghaṭapaṇḍito rañño vacanaṃ sutvā niccalova ṭhatvā ‘‘ bhātika , tvaṃ candato sasaṃ patthentassa taṃ alabhitvā jīvitakkhayo bhavissatīti jānanto kasmā mataṃ puttaṃ alabhitvā anusocasī ’’ ti imamatthaṃ dīpento –

214.

‘‘ EvaṃP0.96 ce kaṇha jānāsi , yathaññamanusāsasi ;

Kasmā pure mataṃ puttaṃ , ajjāpi manusocasī ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha evaṃ ce , kaṇha , jānāsīti , bhātika , kaṇhanāmaka mahārāja ,‘‘ alabbhaneyyavatthu nāma na patthetabban ’’ ti yadi evaṃ jānāsi .

Yathaññan ti evaṃ jānantova yathā aññaṃ anusāsasi , tathā akatvā .

Kasmā pure mataṃ puttan ti atha kasmā ito catumāsamatthake mataṃ puttaṃ ajjāpi anusocasīti .

Evaṃ so antaravīthiyaṃ ṭhitakova ‘‘ ahaṃ tāva evaṃ paññāyamānaṃ patthemi , tvaṃ pana apaññāyamānassatthāya socasī ’’ ti vatvā tassa dhammaṃ desento –

215.

‘‘ NaV0.85 yaṃ labbhā manussena , amanussena vā pana ;

Jāto me mā mari putto , kuto labbhā alabbhiyaṃ .

216.

‘‘ NaM0.91 mantā mūlabhesajjā , osadhehi dhanena vā ;

Sakkā ānayituṃ kaṇha , yaṃ petamanusocasī ’’ ti .

– gāthādvayamāha ;

215. Tattha yan ti , bhātika , yaṃ ‘‘ evaṃ jāto me putto mā marī ’’ ti manussena vā devena vā pana na labbhā na sakkā laddhuṃ , taṃ tvaṃ patthesi , taṃ panetaṃ kuto labbhā , kena kāraṇena laddhuṃ sakkā .

Yasmā alabbhiyaṃ alabbhaneyyavatthu nāmetanti attho .

216. Mantāti mantappayogena .

Mūlabhesajjāti mūlabhesajjena .

Osadhehīti nānāvidhehi osadhehi .

Dhanena vāti koṭisatasaṅkhena dhanena vāpi .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ petamanusocasi , taṃ etehi mantappayogādīhipi ānetuṃ na sakkāti .

Puna ghaṭapaṇḍito ‘‘ bhātika , idaṃ maraṇaṃ nāma dhanena vā jātiyā vā vijjāya vā sīlena vā bhāvanāya vā na sakkā paṭibāhitun ’’ ti dassento –

217.

‘‘ MahaddhanāP0.97 mahābhogā , raṭṭhavantopi khattiyā ;

Pahūtadhanadhaññāse , tepi no ajarāmarā .

218.

‘‘ Khattiyā brāhmaṇā vessā , suddā caṇḍālapukkussā ;

Ete caññe ca jātiyā , tepi no ajarāmarā .

219.

‘‘ Ye mantaṃ parivattenti , chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ ;

Ete caññe ca vijjāya , tepi no ajarāmarā .

220.

‘‘ Isayo vāpi ye santā , saññatattā tapassino ;

Sarīraṃ tepi kālena , vijahanti tapassino .

221.

‘‘ BhāvitattāV0.86 arahanto , katakiccā anāsavā ;

Nikkhipanti imaṃ dehaṃ , puññapāpaparikkhayā ’’ ti .

–

Pañcahi gāthāhi rañño dhammaṃ desesi .

217. TatthaM0.92 mahaddhanāti nidhānagatasseva mahato dhanassa atthitāya bahudhanā .

Mahābhogāti devabhogasadisāya mahatiyā bhogasampattiyā samannāgatā .

Raṭṭhavantoti sakalaraṭṭhavanto .

Pahūtadhanadhaññāseti tiṇṇaṃ catunnaṃ vā saṃvaccharānaṃ atthāya nidahitvā ṭhapetabbassa niccaparibbayabhūtassa dhanadhaññassa vasena apariyantadhanadhaññā .

Tepi no ajarāmarāti tepi evaṃ mahāvibhavā mandhātumahāsudassanādayo khattiyā ajarāmarā nāhesuṃ , aññadatthu maraṇamukhameva anupaviṭṭhāti attho .

218. Eteti yathāvuttakhattiyādayo .

Aññeti aññatarā evaṃbhūtā ambaṭṭhādayo .

Jātiyāti attano jātinimittaṃ ajarāmarā nāhesunti attho .

219. Mantan ti vedaṃ .

Parivattentīti sajjhāyanti vācenti ca .

Atha vā parivattentīti vedaṃ anuparivattentā homaṃ karontā japanti .

Chaḷaṅgan ti sikkhākappaniruttibyākaraṇajotisatthachandovicitisaṅkhātehi chahi aṅgehi yuttaṃ .

Brahmacintitan ti brāhmaṇānamatthāya brahmanāP0.98 cintitaṃ kathitaṃ .

Vijjāyāti brahmasadisavijjāya samannāgatā , tepi no ajarāmarāti attho .

220-221.

Isayoti yamaniyamādīnaṃ paṭikūlasaññādīnañca esanaṭṭhena isayo .

Santāti kāyavācāhi santasabhāvā .

Saññatattāti rāgādīnaṃ saṃyamena saṃyatacittā .

Kāyatapanasaṅkhāto tapo etesaṃ atthīti tapassino .

Puna tapassinoti saṃvarakā .

Tena evaṃ tapanissitakā hutvā sarīrena ca vimokkhaṃ pattukāmāpi saṃvarakā sarīraṃ vijahanti evāti dasseti .

Atha vā isayoti adhisīlasikkhādīnaṃ esanaṭṭhena isayo , tadatthaṃ tappaṭipakkhānaṃ pāpadhammānaṃ vūpasamena santā , ekārammaṇe cittassa saṃyamena saññatattā , sammappadhānayogato vīriyatāpena tapassino , sappayogā rāgādīnaṃ santapanena tapassinotiM0.93 yojetabbaṃ .

Bhāvitattāti catusaccakammaṭṭhānabhāvanāya bhāvitacittā .

EvaṃV0.87 ghaṭapaṇḍitena dhamme kathite taṃ sutvā rājā apagatasokasallo pasannamānaso ghaṭapaṇḍitaṃ pasaṃsanto –

222.

‘‘ Ādittaṃ vata maṃ santaṃ , ghaṭasittaṃva pāvakaṃ ;

Vārinā viya osiñcaṃ , sabbaṃ nibbāpaye daraṃ .

223.

‘‘ Abbahī vata me sallaṃ , sokaṃ hadayanissitaṃ ;

Yo me sokaparetassa , puttasokaṃ apānudi .

224.

‘‘ Svāhaṃ abbūḷhasallosmi , sītibhūtosmi nibbuto ;

Na socāmi na rodāmi , tava sutvāna bhātika .

225.

‘‘ Evaṃ karonti sappaññā , ye honti anukampakā ;

Nivattayanti sokamhā , ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ .

226.

‘‘ YassaP0.99 etādisā honti , amaccā paricārakā ;

Subhāsitena anventi , ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaran ’’ ti .

– sesagāthā abhāsi ;

225. Tattha ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaran ti yathā ghaṭapaṇḍito attano jeṭṭhabhātaraṃ mataputtasokābhibhūtaṃ attano upāyakosallena ceva dhammakathāya ca tato puttasokato vinivattayi , evaṃ aññepi sappaññā ye honti anukampakā , te ñātīnaṃ upakāraṃ karontīti attho .

226. Yassa etādisā hontīti ayaṃ abhisambuddhagāthā .

Tassattho – yathā yena kāraṇena puttasokaparetaṃ rājānaṃ vāsudevaṃ ghaṭapaṇḍito sokaharaṇatthāya subhāsitena anvesi anuesi , yassa aññassāpi etādisā paṇḍitā amaccā paṭiladdhā assu , tassa kuto sokoti !

Sesagāthā heṭṭhā vuttatthā evāti .

SatthāM0.94 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ , upāsaka , porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvāV0.88 puttasokaṃ hariṃsū ’’ ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi .

Saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti .

Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Petavatthu-aṭṭhakathā

Petavatthu-aṭṭhakathā