7. Dutiyakuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā
Ayamāhu
M1.164V1.139 purāṇiyāti āyasmato kuṭivihārittherassa gāthā .Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavato pasannamānaso pariḷāhakāle naḷavilīvehi viracitaṃ bījaniṃ adāsi .
Taṃ satthā anumodanagāthāya sampahaṃsesi .
Sesaṃ yadettha vattabbaṃ , taṃ añjanavaniyattheravatthumhi vuttasadisameva .
Ayaṃ pana viseso – ayaṃ kira vuttanayena pabbajitvā aññatarāya purāṇakuṭikāya viharanto samaṇadhammaṃ acintetvā ,‘‘ ayaṃ kuṭikā jiṇṇā , aññaṃ kuṭikaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti navakammavasena cittaṃ uppādesi .
Tassa atthakāmā devatā saṃvegajananatthaṃ imaṃ uttānobhāsaṃ gambhīratthaṃ ‘‘ ayamāhu ’’ ti gāthamāha .
57. Tattha
P1.140 ayan ti āsannapaccakkhavacanaṃ .Āhūti ahosīti attho .
Gāthāsukhatthañhi dīghaṃ katvā vuttaṃ .
Purāṇiyāti purātanī addhagatā .
Aññaṃ patthayase navaṃ kuṭin ti imissā kuṭiyā purāṇabhāvena jiṇṇatāya ito aññaṃ idāni nibbattanīyatāya navaṃ kuṭiṃ patthayase patthesi āsīsasi .
Sabbena sabbaṃ pana āsaṃ kuṭiyā virājaya purāṇiyaṃ viya navāyampi kuṭiyaṃ āsaṃ taṇhaṃ apekkhaṃ virājehi , sabbaso tattha virattacitto hohi .
Kasmā ?
Yasmā dukkhā bhikkhu puna navā nāma kuṭi bhikkhu puna idāni nibbattiyamānā dukkhāvahattā dukkhā , tasmā aññaṃ navaṃ dukkhaṃ anuppādento yathānibbattāyaṃ purāṇiyaṃyeva kuṭiyaṃ ṭhatvā attanā katabbaṃ karohīti .
Ayañhettha adhippāyo – tvaṃ , bhikkhu ,‘‘ ayaṃ purāṇī tiṇakuṭikā jiṇṇā ’’ ti aññaṃ navaṃ tiṇakuṭikaṃ kātuṃ icchasi , na samaṇadhammaṃ , evaṃ icchanto pana bhāvanāya ananuyuñjanena punabbhavābhinibbattiyā anativattanato āyatiṃ attabhāvakuṭimpi patthento kātuṃ icchantoyeva nāma hoti .
Sā pana navā tiṇakuṭi viya karaṇadukkhena tato bhiyyopi jarāmaraṇasokaparidevādidukkhasaṃsaṭṭhatāya dukkhā , tasmā tiṇakuṭiyaṃ viya attabhāvakuṭiyaṃ āsaṃ apekkhaṃ virājaya sabbaso tattha virattacitto hohi , evaṃ te vaṭṭadukkhaṃ na bhavissatīti .
Devatāya ca vacanaṃ sutvā thero saṃvegajāto vipassanaṃ paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahatte patiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.11.36-46)–
‘‘ Padumuttarabuddhassa
M1.165 , lokajeṭṭhassa tādino ;Tiṇatthare nisinnassa , upasantassa tādino .
‘‘ Naḷamālaṃ gahetvāna , bandhitvā bījaniṃ ahaṃ ;
Buddhassa upanāmesiṃ , dvipadindassa tādino .
‘‘ Paṭiggahetvā
V1.140 sabbaññū , bījaniṃ lokanāyako ;Mama saṅkappamaññāya , imaṃ gāthaṃ abhāsatha .
‘‘ Yathā me kāyo nibbāti , pariḷāho na vijjati ;
Tatheva tividhaggīhi , cittaṃ tava vimuccatu .
‘‘ Sabbe devā samāgacchuṃ , ye keci vananissitā ;
Sossāma buddhavacanaṃ , hāsayantañca dāyakaṃ .
‘‘ Nisinno bhagavā tattha , devasaṅghapurakkhato ;
Dāyakaṃ sampahaṃsento , imā gāthā abhāsatha .
‘‘ Iminā bījanidānena , cittassa paṇidhīhi ca ;
Subbato nāma nāmena , cakkavattī bhavissati .
‘‘ Tena kammāvasesena , sukkamūlena codito ;
Māluto nāma nāmena , cakkavattī bhavissati .
‘‘ Iminā bījanidānena , sammānavipulena ca ;
Kappasatasahassampi , duggatiṃ nupapajjati .
‘‘ Tiṃsakappasahassamhi , subbatā aṭṭhatiṃsa te ;
Ekūnatiṃsasahasse , aṭṭha mālutanāmakā .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahatte pana patiṭṭhito ‘‘ ayaṃ me arahattappattiyā aṅkusabhūtā ’’ ti tameva gāthaṃ paccudāhāsi .
Sāyeva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi .
Kuṭiovādena laddhavisesattā cassa kuṭivihārī tveva samaññā ahosīti .
Dutiyakuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .