8. Bharatattheragāthāvaṇṇanā
Ehi
M1.383 , nandaka , gacchāmāti āyasmato bharatattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayaṃ kira anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ manuññadassanaṃ mudusukhasamphassaṃ upāhanadvayaṃ gahetvā gacchanto satthāraṃ caṅkamantaṃ disvā pasannamānaso upāhanā upanāmetvā ,‘‘ abhiruhatu bhagavā upāhanā , yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti āha .
Abhiruhi bhagavā tassa anuggaṇhanatthaṃ upāhanā .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde campānagare gahapatikule nibbatti , bharato tissa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto soṇattherassa pabbajitabhāvaṃ sutvā ‘‘ sopi nāma pabbajī ’’ ti sañjātasaṃvego pabbajitvā katapubbakicco vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.48.71-89)–
‘‘ Anomadassī bhagavā , lokajeṭṭho narāsabho ;
Divāvihārā nikkhamma , pathamāruhi cakkhumā .
‘‘ Pānadhiṃ sukataṃ gayha , addhānaṃ paṭipajjahaṃ ;
Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ , pattikaṃ cārudassanaṃ .
‘‘ Sakaṃ cittaṃ pasādetvā , nīharitvāna pānadhiṃ ;
Pādamūle ṭhapetvāna , idaṃ vacanamabraviṃ .
‘‘ Abhirūha mahāvīra , sugatinda vināyaka ;
Ito phalaṃ labhissāmi , so me attho samijjhatu .
‘‘ Anomadassī bhagavā , lokajeṭṭho narāsabho ;
Pānadhiṃ abhirūhitvā , idaṃ vacanamabravi .
‘‘ Yo
V1.327 pānadhiṃ me adāsi , pasanno sehi pāṇibhi ;Tamahaṃ kittayissāmi , suṇātha mama bhāsato .
‘‘ Buddhassa giramaññāya , sabbe devā samāgatā ;
Udaggacittā sumanā , vedajātā katañjalī .
‘‘ Pānadhīnaṃ
M1.384 padānena , sukhitoyaṃ bhavissati ;Pañcapaññāsakkhattuñca , devarajjaṃ karissati .
‘‘ Sahassakkhattuṃ rājā ca , cakkavattī bhavissati ;
Padesarajjaṃ vipulaṃ , gaṇanāto asaṅkhiyaṃ .
‘‘ Aparimeyye ito kappe , okkākakulasambhavo ;
Gotamo nāma gottena , satthā loke bhavissati .
‘‘ Tassa dhammesu dāyādo , oraso dhammanimmito ;
Sabbāsave pariññāya , nibbāyissatināsavo .
‘‘ Devaloke manusse vā , nibbattissati puññavā ;
Devayānapaṭibhāgaṃ , yānaṃ paṭilabhissati .
‘‘ Pāsādā sivikā vayhaṃ , hatthino samalaṅkatā ;
Rathā vājaññasaṃyuttā , sadā pātubhavanti me .
‘‘ Agārā nikkhamantopi , rathena nikkhamiṃ ahaṃ ;
Kesesu chijjamānesu , arahattamapāpuṇiṃ .
‘‘ Lābhā mayhaṃ suladdhaṃ me , vāṇijjaṃ suppayojitaṃ ;
Datvāna pānadhiṃ ekaṃ , pattomhi acalaṃ padaṃ .
‘‘ Aparimeyye ito kappe , yaṃ pānadhimadāsahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pānadhissa idaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Chaḷabhiñño pana hutvā attano kaniṭṭhabhātikena nandakattherena heṭṭhā vuttanayena aññābyākaraṇe kate ‘‘ idāni nandakopi arahā jāto , handa mayaṃ ubhopi satthu santikaṃ gantvā vusitabrahmacariyataṃ nivedessāmāti uppannaṃ parivitakkaṃ nandakattherassa kathento –
175.
‘‘ Ehi nandaka gacchāma , upajjhāyassa santikaṃ ;
Sīhanādaṃ nadissāma , buddhaseṭṭhassa sammukhā .
176.
‘‘ Yāya
M1.385 no anukampāya , amhe pabbājayī muni ;So no attho anuppatto , sabbasaṃyojanakkhayo ’’ ti .
– gāthādvayaṃ abhāsi ;
Tattha
V1.328P2.50 nandakāti ālapanaṃ .Ehīti tassa attano santikakaraṇaṃ .
Gacchāmāti tena attanā ca ekajjhaṃ kātabbakiriyāvacanaṃ , upajjhāyassāti sammāsambuddhassa , sammāsambuddho hi samantacakkhunā buddhacakkhunā ca sattānaṃ āsayānusayacaritādīnaṃ yathābhūtavilokanena sadevakassa lokassa vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti visesato upajjhāyoti vattabbataṃ arahati .
Yadatthaṃ gamanaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ sīhanādaṃ nadissāma , buddhaseṭṭhassa sammukhā ’’ ti āha .
Yathābhuccaguṇābhibyāhāratāya abhītanādabhāvato sīhanādaṃ buddhassa sammāsambuddhassa tato eva sabbasattuttamatāya seṭṭhassa , buddhānaṃ vā sāvakabuddhādīnaṃ seṭṭhassa sammukhā purato nadissāmāti attho .
Yathā pana sīhanādaṃ naditukāmo , taṃ dassento ‘‘ yāyā ’’ ti gāthamāha .
Tattha yāyāti yadatthaṃ , yāya yadatthānuppattiyāti attho .
Noti amhākaṃ .
Anukampāyāti anuggaṇhanena amhe dvepi pabbājayi pabbājesi .
Munīti bhagavā .
So no attho anuppattoti so attho sabbesaṃ saṃyojanānaṃ khayabhūtaṃ arahattaphalaṃ no amhehi anuppatto , adhigatoti attho .
Bharatattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .