Issues
Select Version
(SN)Khandhavaggo
(SN)Khandhavaggo

Attadīpavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Attadīpavaggo

1. Attadīpasuttavaṇṇanā

43. AttadīpavaggassaP2.268 paṭhame attadīpāti attānaṃ dīpaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gatiṃ parāyaṇaṃ patiṭṭhaṃ katvā viharathāti attho . Attasaraṇāti idaṃ tasseva vevacanaṃ . Anaññasaraṇāti idaṃ aññassa saraṇapaṭikkhepavacanaṃ . Na hi añño aññassa saraṇaṃ hoti aññassa vāyāmena aññassa asijjhanato , vuttampi cetaṃ – ‘‘ Attā hi attano nātho , Ko hi nātho paro siyā ’’ ti .( dha . pa .160); Tenāha ‘‘ anaññasaraṇā ’’ ti . Ko panettha attā nāma ? Lokiyalokuttaro dhammo . Tenevāha – ‘‘ dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā ’’ ti .
Yonīti kāraṇaṃ – ‘‘ yoni hesā , bhūmija , phalassa adhigamāyā ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.227) viya .
Kiṃpahotikāti kiṃpabhutikā , kuto pabhavantīti attho ?
Rūpassa tvevāti idaṃ tesaṃyeva sokādīnaṃ pahānadassanatthaṃ āraddhaṃ .
Na paritassatīti na gaṇhāti na gahati . Tadaṅganibbutoti tena vipassanaṅgena kilesānaṃ nibbutattā tadaṅganibbuto . Imasmiṃ sutte vipassanāva kathitā .
Paṭhamaṃ .

2. Paṭipadāsuttavaṇṇanā

44. DutiyeV2.238 dukkhasamudayagāminī samanupassanāti yasmā sakkāyo dukkhaṃ , tassa ca samudayagāminī paṭipadā nāma ‘‘ rūpaṃ attato samanupassatī ’’ ti evaṃM2.248 diṭṭhisamanupassanā vuttā , tasmā dukkhasamudayagāminī samanupassanāti ayamettha attho hoti .
Dukkhanirodhagāminī samanupassanāti ettha saha vipassanāya catumaggañāṇaṃ ‘‘ samanupassanā ’’ ti vuttaṃ . Iti imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
Dutiyaṃ .

3. Aniccasuttavaṇṇanā

45. Tatiye sammappaññāya daṭṭhabban ti saha vipassanāya maggapaññāya daṭṭhabbaṃ .
Virajjati vimuccatīti maggakkhaṇe virajjati , phalakkhaṇe vimuccati . Anupādāya āsavehīti anuppādanirodhenaP2.269 niruddhehi āsavehi agahetvā iti vimuccati .
Rūpadhātuyātiādi paccavekkhaṇadassanatthaṃ vuttaṃ . Saha phalena paccavekkhaṇadassanatthantipi vadantiyeva .
Ṭhitan ti upari kattabbakiccābhāvena ṭhitaṃ .
Ṭhitattā santussitan ti pattabbaṃ pattabhāvena santuṭṭhaṃ .
Paccattaṃyeva parinibbāyatīti sayameva parinibbāyati .
Tatiyaṃ .

4. Dutiyaaniccasuttavaṇṇanā

46. Catutthe pubbantānudiṭṭhiyoti pubbantaṃ anugatā aṭṭhārasa diṭṭhiyo na honti . Aparantānudiṭṭhiyoti aparantaṃ anugatā catucattālīsa diṭṭhiyo na honti . Thāmaso parāmāsoti diṭṭhithāmaso ceva diṭṭhiparāmāso ca na hoti . Ettāvatā paṭhamamaggo dassito .
Idāni saha vipassanāya tayo magge ca phalāni ca dassetuṃ rūpasmin tiādi āraddhaṃ . Atha vā diṭṭhiyo nāma vipassanāya eva pahīnā , idaṃ pana upari saha vipassanāya cattāro magge dassetuṃ āraddhaṃ .
Catutthaṃ .

5. Samanupassanāsuttavaṇṇanā

47. PañcameV2.239 pañcupādānakkhandhe samanupassanti etesaṃ vā aññataran ti paripuṇṇagāhavasena pañcakkhandhe samanupassanti , aparipuṇṇagāhavasena etesaṃ aññataraṃ .
Iti ayañceva samanupassanāti iti ayañca diṭṭhisamanupassanā . Asmīti cassa avigataṃ hotīti yassa ayaṃ samanupassanā atthi , tasmiṃ asmīti taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātaṃ papañcattayaṃ avigatameva hoti .
PañcannaṃM2.249 indriyānaṃ avakkanti hotīti tasmiṃ kilesajāte sati kammakilesapaccayānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ nibbatti hoti .
Atthi , bhikkhave , manoti idaṃ kammamanaṃ sandhāya vuttaṃ . Dhammāti ārammaṇaṃ . Avijjādhātūti javanakkhaṇe avijjā . Apica manoti bhavaṅgakkhaṇe vipākamanodhātu , āvajjanakkhaṇe kiriyamanodhātu . Dhammā dayo vuttappakārāva .
Avijjāsamphassajenāti avijjāsampayuttaphassatoP2.270 jātena . Asmītipissa hotīti taṇhāmānadiṭṭhivasena asmīti evampissa hoti .
Ito paresu ayamahamasmīti rūpādīsu kiñcideva dhammaṃ gahetvā ‘‘ ayaṃ ahamasmī ’’ ti attadiṭṭhivasena vuttaṃ .
Bhavissan ti sassatadiṭṭhivasena .
Na bhavissan ti ucchedadiṭṭhivasena .
Rūpī bhavissan tiādīni sabbāni sassatameva bhajanti .
Rūpī bhavissan tiādīni sabbāni sassatameva bhajanti .
Rūpī bhavissan tiādīni sabbāni sassatameva bhajanti .
Rūpī bhavissan tiādīni sabbāni sassatameva bhajanti .
Rūpī bhavissan tiādīni sabbāni sassatameva bhajanti .
Athetthāti atha tenevākārena ṭhitesu etesu indriyesu .
Avijjā pahīyatīti catūsu saccesu aññāṇabhūtā avijjā pahīyati . Vijjā uppajjatīti arahattamaggavijjā uppajjati .
Evamettha asmīti taṇhāmānadiṭṭhiyo .
Evamettha asmīti taṇhāmānadiṭṭhiyo .
Evamettha asmīti taṇhāmānadiṭṭhiyo .
Pañcamaṃ .

6. Khandhasuttavaṇṇanā

48. Chaṭṭhe rūpakkhandho kāmāvacaro , cattāro khandhā catubhūmakā .
Sāsavan ti āsavānaṃ ārammaṇabhāvena paccayabhūtaṃ . Upādāniyan ti tatheva ca upādānānaṃ paccayabhūtaṃ . Vacanattho panettha – ārammaṇaṃ katvā pavattehi saha āsavehīti sāsavaṃ . Upādātabbanti upādāniyaṃ . IdhāpiV2.240 rūpakkhandho kāmāvacaro , avasesā tebhūmakā vipassanācāravasena vuttā . Evamettha rūpaṃ rāsaṭṭhena khandhesu paviṭṭhaṃ , sāsavarāsaṭṭhena upādānakkhandhesu . Vedanādayo sāsavāpi atthi , anāsavāpi atthi . Te rāsaṭṭhena sabbepi khandhesu paviṭṭhā , tebhūmakā panettha sāsavaṭṭhena upādānakkhandhesu paviṭṭhāti .
Chaṭṭhaṃ .

7-8. Soṇasuttādivaṇṇanā

49-50.
Idānissa te parivaṭṭaṃ vajirabhedadesanaṃ ārabhanto taṃ kiṃ maññasi soṇotiādimāha .
SattameM2.250P2.271 seyyohamasmīti visiṭṭho uttamo ahamasmi .
Kimaññatra yathābhūtassa adassanāti yathābhūtassa adassanato aññaṃ kiṃ bhaveyya ? Adassanaṃ aññāṇameva bhaveyyāti attho .
Aṭṭhamaṃ uttānameva . Sattamaaṭṭhamāni .

9-10. Nandikkhayasuttādivaṇṇanā

49-50.
SattameM2.250P2.271 seyyohamasmīti visiṭṭho uttamo ahamasmi . Kimaññatra yathābhūtassa adassanāti yathābhūtassa adassanato aññaṃ kiṃ bhaveyya ? Adassanaṃ aññāṇameva bhaveyyāti attho .
Idānissa te parivaṭṭaṃ vajirabhedadesanaṃ ārabhanto taṃ kiṃ maññasi soṇotiādimāha .
Aṭṭhamaṃ uttānameva . Sattamaaṭṭhamāni .

9-10. Nandikkhayasuttādivaṇṇanā

51-52.
Navamadasamesu nandikkhayā rāgakkhayo , rāgakkhayā nandikkhayoti idaṃ nandīti vā rāgoti vā imesaṃ atthato ninnānākaraṇatāya vuttaṃ . Nibbidānupassanāya vā nibbindanto nandiṃ pajahati , virāgānupassanāya virajjanto rāgaṃ pajahati . Ettāvatā vipassanaṃ niṭṭhapetvā ‘‘ rāgakkhayā nandikkhayo ’’ ti idha maggaṃ dassetvā ‘‘ nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttan ’’ ti phalaṃ dassitanti .
Navamadasamāni . Attadīpavaggo pañcamo . Mūlapaṇṇāsako samatto . 6. Upayavaggo 1. Upayasuttavaṇṇanā
51-52. Navamadasamesu nandikkhayā rāgakkhayo , rāgakkhayā nandikkhayoti idaṃ nandīti vā rāgoti vā imesaṃ atthato ninnānākaraṇatāya vuttaṃ . Nibbidānupassanāya vā nibbindanto nandiṃ pajahati , virāgānupassanāya virajjanto rāgaṃ pajahati . Ettāvatā vipassanaṃ niṭṭhapetvā ‘‘ rāgakkhayā nandikkhayo ’’ ti idha maggaṃ dassetvā ‘‘ nandirāgakkhayā cittaṃ vimuttan ’’ ti phalaṃ dassitanti .
Navamadasamāni .
Attadīpavaggo pañcamo .
Mūlapaṇṇāsako samatto .