8. Dutiyagaddulabaddhasuttavaṇṇanā
100. Aṭṭhame tasmāti yasmā diṭṭhigaddulanissitāya taṇhārajjuyā sakkāyathambhe upanibaddho vaṭṭanissito bālaputhujjano sabbiriyāpathesu khandhapañcakaṃ nissāyeva pavattati , yasmā vā dīgharattamidaṃ cittaṃ saṃkiliṭṭhaṃ rāgena dosena mohena , tasmā .
100. Aṭṭhame tasmāti yasmā diṭṭhigaddulanissitāya taṇhārajjuyā sakkāyathambhe upanibaddho vaṭṭanissito bālaputhujjano sabbiriyāpathesu khandhapañcakaṃ nissāyeva pavattati , yasmā vā dīgharattamidaṃ cittaṃ saṃkiliṭṭhaṃ rāgena dosena mohena , tasmā .
Cittasaṃkilesāti sunhātāpi hi sattā cittasaṃkileseneva saṃkilissanti , malaggahitasarīrāpi cittassa vodānattā visujjhanti .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Rūpamhi saṃkiliṭṭhamhi , saṃkilissanti māṇavā ;
Rūpe suddhe visujjhanti , anakkhātaṃ mahesinā .
‘‘ Cittamhi saṃkiliṭṭhamhi , saṃkilissanti māṇavā ;
Citte suddhe visujjhanti , iti vuttaṃ mahesinā ’’ ti .
Caraṇaṃ nāma cittan ti vicaraṇacittaṃ .
Saṅkhā nāma brāhmaṇapāsaṇḍikā honti , te paṭakoṭṭhakaṃ
V2.288 katvā tattha nānappakārā sugatiduggativasena sampattivipattiyo lekhāpetvā ,‘‘ imaṃ kammaṃ katvā idaṃ paṭilabhati , idaṃ katvā idan ’’ ti dassentā taṃ cittaṃ gahetvā vicaranti .Citteneva cittitan ti cittakārena cintetvā katattā cittena cintitaṃ nāma .
Cittaññeva cittataran ti tassa cittassa upāyapariyesanacittaṃ tatopi cittataraṃ .
Tiracchānagatā pāṇā citteneva cittitāti kammacitteneva cittitā .
Taṃ pana kammacittaṃ ime vaṭṭakatittirādayo ‘‘ evaṃ cittā bhavissāmā ’’ ti āyūhantā nāma natthi .
Kammaṃ pana yoniṃ upaneti , yonimūlako tesaṃ cittabhāvo .
Yoniupagatā
P2.328 hi sattā taṃtaṃyonikehi sadisacittāva honti .
Iti yonisiddho cittabhāvo , kammasiddhā yonīti veditabbā .
ApicaM2.300 cittaṃ nāmetaṃ sahajātaṃ sahajātadhammacittatāya bhūmicittatāya vatthucittatāya dvāracittatāya ārammaṇacittatāya kammanānattamūlakānaṃ liṅganānattasaññānānattavohāranānattādīnaṃ anekavidhānaṃ cittānaṃ nipphādanatāyapi tiracchānagatacittato cittatarameva veditabbaṃ .Rajakoti vatthesu raṅgena rūpasamuṭṭhāpanako .
So pana acheko amanāpaṃ rūpaṃ karoti , cheko manāpaṃ dassanīyaṃ , evameva puthujjano akusalacittena vā ñāṇavippayuttakusalena vā cakkhusampadādivirahitaṃ virūpaṃ samuṭṭhāpeti , ñāṇasampayuttakusalena cakkhusampadādisampannaṃ abhirūpaṃ .
Aṭṭhamaṃ .