Issues
Select Version
(SN)Khandhavaggo
(SN)Khandhavaggo

Udānasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

3. Udānasuttavaṇṇanā

55. TatiyeV2.242P2.273 udānaṃ udānesīti balavasomanassasamuṭṭhānaṃ udānaṃ udāhari .
Kiṃ nissāya panesa bhagavato uppannoti . Sāsanassa niyyānikabhāvaṃ . Kathaṃ ? Evaṃ kirassa ahosi ,‘‘ tayome upanissayā – dānūpanissayo sīlūpanissayo bhāvanūpanissayo cā ’’ ti . Tesu dānasīlūpanissayā dubbalā , bhāvanūpanissayo balavā . Dānasīlūpanissayā hi tayo magge ca phalāni ca pāpenti , bhāvanūpanissayo arahattaṃ pāpeti . Iti dubbalūpanissaye patiṭṭhito bhikkhu ghaṭento vāyamanto pañcorambhāgiyāni bandhanāni chetvā tīṇi maggaphalāni nibbatteti ,‘‘ aho sāsanaṃ niyyānikan ’’ ti āvajjentassa ayaṃ udapādi . Tattha ‘‘ dubbalūpanissaye ṭhatvā ghaṭamāno tīṇi maggaphalāni pāpuṇātī ’’ ti imassatthassāvibhāvanatthaṃ milakattherassa vatthu veditabbaṃ – so kira gihikāle pāṇātipātakammena jīvikaṃ kappento araññe pāsasatañceva adūhalasatañca yojesi . Athekadivasaṃ aṅgārapakkamaṃsaṃ khāditvā pāsaṭṭhānesu vicaranto pipāsābhibhūto ekassa araññavāsittherassaM2.252 vihāraṃ gantvā therassa caṅkamantassa avidūre ṭhitaṃ pānīyaghaṭaṃ vivari , hatthatemanamattampi udakaṃ nāddasa . So kujjhitvā āha – ‘‘ bhikkhu , bhikkhu tumhe gahapatikehi dinnaṃ bhuñjitvā bhuñjitvā supatha , pānīyaghaṭe añjalimattampi udakaṃ na ṭhapetha , na yuttametan ’’ ti . Thero ‘‘ mayā pānīyaghaṭo pūretvā ṭhapito , kiṃ nu kho etan ’’ ti ? Gantvā olokento paripuṇṇaghaṭaṃ disvā pānīyasaṅkhaṃ pūretvā adāsi . So dvattisaṅkhapūraṃ pivitvā cintesi – ‘‘ evaṃ pūritaghaṭo nāma mama kammaṃ āgamma tattakapālo viya jāto . Kiṃ nu kho anāgate attabhāve bhavissatī ’’ ti ? Saṃviggacitto dhanuṃ chaḍḍetvā ,‘‘ pabbājetha maṃ , bhante ’’ ti āha . Thero tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā taṃ pabbājesi . Tassa samaṇadhammaṃ karontassa bahūnaṃ migasūkarānaṃ māritaṭṭhānaṃ pāsaadūhalānañca yojitaṭṭhānaṃ upaṭṭhāti . Taṃ anussarato sarīre dāho uppajjati , kūṭagoṇo viya kammaṭṭhānampi vīthiṃ na paṭipajjati . So ‘‘ kiṃ karissāmi bhikkhubhāvenā ’’ tiP2.274 ? Anabhiratiyā pīḷito therassa santikaṃ gantvā vanditvā āha – ‘‘ na sakkomi , bhante , samaṇadhammaṃ kātun ’’ ti . Atha naṃ thero ‘‘ hatthakammaṃ karohī ’’ ti āha . So ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti vatvā udumbarādayo allarukkhe chinditvāV2.243 mahantaṃ rāsiṃ katvā ,‘‘ idāni kiṃ karomī ’’ ti pucchi ? Jhāpehi nanti . So catūsu disāsu aggiṃ datvā jhāpetuṃ asakkonto ,‘‘ bhante , na sakkomī ’’ ti āha . Thero ‘‘ tena hi apehī ’’ ti pathaviṃ dvidhā katvā avīcito khajjopanakamattaṃ aggiṃ nīharitvā tattha pakkhipi . So tāva mahantaṃ rāsiṃ sukkhapaṇṇaṃ viya khaṇena jhāpesi . Athassa thero avīciṃ dassetvā ,‘‘ sace vibbhamissasi , ettha paccissasī ’’ ti saṃvegaṃ janesi . So avīcidassanato paṭṭhāya pavedhamāno ‘‘ niyyānikaṃ , bhante , buddhasāsanan ’’ ti pucchi , āmāvusoti . Bhante , buddhasāsanassa niyyānikatte sati milako attamokkhaṃ karissati , mā cintayitthāti . Tato paṭṭhāya samaṇadhammaṃ karoti ghaṭeti , tassa vattapaṭivattaṃ pūreti , niddāya bādhayamānāya tintaṃ palālaṃ sīse ṭhapetvā pāde soṇḍiyaṃ otāretvā nisīdati . So ekadivasaṃ pānīyaṃM2.253 parissāvetvā ghaṭaṃ ūrumhi ṭhapetvā udakamaṇikānaṃ pacchedaṃ āgamayamāno aṭṭhāsi . Atha kho thero sāmaṇerassa imaṃ uddesaṃ deti – ‘‘ Uṭṭhānavato satīmato , Sucikammassa nisammakārino ; Saññatassa dhammajīvino , Appamattassa yasobhivaḍḍhatī ’’ ti .( dha . pa .24); So catuppadikampi taṃ gāthaṃ attaniyeva upanesi – ‘‘ uṭṭhānavatā nāma mādisena bhavitabbaṃ . Satimatāpi mādiseneva … pe … appamattenapi mādiseneva bhavitabban ’’ ti . Evaṃ taṃ gāthaṃ attani upanetvā tasmiṃyeva padavāre ṭhito pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chinditvā anāgāmiphale patiṭṭhāya haṭṭhatuṭṭho – ‘‘ Allaṃ palālapuñjāhaṃ , sīsenādāya caṅkamiṃ ; Pattosmi tatiyaṃ ṭhānaṃ , ettha me natthi saṃsayo ’’ ti . – Imaṃ udānagāthaṃ āha . EvaṃP2.275 dubbalūpanissaye ṭhito ghaṭento vāyamanto pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chinditvā tīṇi maggaphalāni nibbatteti . Tenāha bhagavā –
‘‘ no cassaṃ , no caV2.244 me siyā , nābhavissa , na me bhavissatīti evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī ’’ ti . Tattha no cassaṃ , no ca me siyāti sace ahaṃ na bhaveyyaṃ , mama parikkhāropi na bhaveyya . Sace vā pana me atīte kammābhisaṅkhāro nābhavissa , idaṃ me etarahi khandhapañcakaṃ na bhaveyya . Nābhavissa , na me bhavissatīti idāni pana tathā parakkamissāmi , yathā me āyatiṃ khandhābhinibbattako kammasaṅkhāro na bhavissati , tasmiṃ asati āyatiṃ paṭisandhi nāma na me bhavissati . Evaṃ adhimuccamānoti evaṃ adhimuccanto bhikkhu dubbalūpanissaye ṭhito pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chindeyya .
Evaṃ vutteti evaṃ sāsanassa niyyānikabhāvaṃ āvajjentena bhagavatāM2.254 imasmiṃ udāne vutte .
Rūpaṃ vibhavissatīti rūpaṃ bhijjissati .
Rūpassa vibhavāti vibhavadassanena sahavipassanena . Sahavipassanakā hi cattāro maggā rūpādīnaṃ vibhavadassanaṃ nāma . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Evaṃ adhimuccamāno , bhante , bhikkhu chindeyyāti , bhante , evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyyeva pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni . Kasmā na chindissatīti ?
Idāni upari maggaphalaṃ pucchanto kathaṃ pana , bhantetiādimāha . Tattha anantarāti dve anantarāni āsannānantarañca dūrānantarañca . Vipassanā maggassa āsannānantaraṃ nāma , phalassa dūrānantaraṃ nāma . Taṃ sandhāya ‘‘ kathaṃ pana , bhante , jānato kathaṃ passato vipassanānantarā ‘ āsavānaṃP2.276 khayo ’ ti saṅkhaṃ gataṃ arahattaphalaṃ hotī ’’ ti pucchati .
Atasitāyeti atasitabbe abhāyitabbe ṭhānamhi . Tāsaṃ āpajjatīti bhayaṃ āpajjati .
Tāso hesoti yā esā ‘‘ no cassaṃ , no ca me siyā ’’ ti evaṃ pavattā dubbalavipassanā , sā yasmā attasinehaṃ pariyādātuṃ na sakkoti , tasmā assutavato puthujjanassa tāso nāma hoti . So hi ‘‘ idānāhaṃ ucchijjissāmi , na dāni kiñci bhavissāmī ’’ ti attānaṃ papāte patantaṃ viya passati aññataro brāhmaṇo viya . Lohapāsādassa kira heṭṭhā tipiṭakacūḷanāgatthero tilakkhaṇāhataṃ dhammaṃ parivatteti . Atha aññatarassa brāhmaṇassa ekamante ṭhatvā dhammaṃ suṇantassa saṅkhārā suññato upaṭṭhahiṃsu . So papāte patanto viya hutvā vivaṭadvārena tato palāyitvā gehaṃ pavisitvā , puttaṃ ure sayāpetvā ,‘‘ tāta , sakyasamayaṃ āvajjento manamhi naṭṭho ’’ ti āha .
Na heso bhikkhu tāsoti esā evaṃ pavattā balavavipassanā sutavato ariyasāvakassa na tāsoV2.245 nāma hoti . Na hi tassa evaṃ hoti ‘‘ ahaṃ ucchijjissāmī ’’ ti vā ‘‘ vinassissāmī ’’ ti vāti . Evaṃ pana hoti ‘‘ saṅkhārāva uppajjanti , saṅkhārāva nirujjhantī ’’ ti .
Tatiyaṃ .