8. Piṇḍolyasuttavaṇṇanā
80. Aṭṭhame kismiñcideva pakaraṇeti kismiñcideva kāraṇe .
Paṇāmetvāti nīharitvā .
Kismiṃ pana kāraṇe ete bhagavatā paṇāmitāti ?
Ekasmiñhi
P2.298 antovasse bhagavā sāvatthiyaṃ vasitvā vutthavasso pavāretvā mahābhikkhusaṅghaparivāro sāvatthito nikkhamitvā janapadacārikaṃ caranto kapilavatthuṃ patvā nigrodhārāmaṃ pāvisi .
Sakyarājāno ‘‘ satthā āgato ’’ ti sutvā pacchābhatte kappiyāni telamadhuphāṇitādīni ceva pānakāni ca kājasatehi gāhāpetvā vihāraṃ gantvā saṅghassa niyyātetvā satthāraṃ vanditvā paṭisanthāraṃ karontā ekamante nisīdiṃsu .
Satthā tesaṃ madhuradhammakathaṃ kathento nisīdi .
Tasmiṃ khaṇe ekacce bhikkhū senāsanaṃ paṭijagganti , ekacce mañcapīṭhādīni paññāpenti , sāmaṇerā appaharitaṃ karonti .
Bhājanīyaṭṭhāne sampattabhikkhūpi atthi , asampattabhikkhūpi atthi .
Sampattā asampattānaṃ lābhaṃ gaṇhantā ,‘‘ amhākaṃ detha , amhākaṃ ācariyassa detha upajjhāyassa dethā ’’ ti kathentā mahāsaddamakaṃsu .
Satthā sutvā theraṃ pucchi ‘‘ ke pana te , ānanda , uccāsaddā mahāsaddā kevaṭṭā maññe macchavilope ’’ ti ?
Thero etamatthaṃ ārocesi .
Satthā sutvā ‘‘ āmisahetu , ānanda , bhikkhū mahāsaddaṃ karontī ’’ ti āha .
‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
‘‘ Ananucchavikaṃ , ānanda , appatirūpaṃ .
NaM2.275 hi mayā kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni cīvarādihetu pāramiyo pūritā , nāpi ime bhikkhū cīvarādihetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā , arahattahetu pabbajitvā anatthaṃ atthasadisaṃ asāraṃ sārasadisaṃ karonti , gacchānanda , te bhikkhū paṇāmehī ’’ ti .
Pubbaṇhasamayan ti dutiyadivase pubbaṇhasamayaṃ .Beluvalaṭṭhikāya mūleti taruṇabeluvarukkhamūle .
Pabāḷhoti pabāhito .
Pavāḷhotipi pāṭho , pavāhitoti attho .
Ubhayampi nīhaṭabhāvameva
V2.265 dīpeti .Siyā aññathattan ti pasādaññathattaṃ vā bhāvaññathattaṃ vā bhaveyya .
Kathaṃ ?
‘‘ Sammāsambuddhena mayaṃ lahuke kāraṇe paṇāmitā ’’ ti
P2.299 pasādaṃ mandaṃ karontānaṃ pasādaññathattaṃ nāma hoti .
Saliṅgeneva titthāyatanaṃ pakkamantānaṃ bhāvaññathattaṃ nāma .
Siyā vipariṇāmoti ettha pana ‘‘ mayaṃ satthu ajjhāsayaṃ gaṇhituṃ sakkhissāmāti pabbajitā , naṃ gahetuṃ asakkontānaṃ kiṃ amhākaṃ pabbajjāyā ’’ ti ?
Sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattanaṃ vipariṇāmoti veditabbo .Vacchassāti khīrūpakavacchassa .
Aññathattan ti milāyanaaññathattaṃ .
Khīrūpako hi vaccho mātu adassanena khīraṃ alabhanto milāyati kampati pavedhati .
Vipariṇāmoti maraṇaṃ .
So hi khīraṃ alabhamāno khīrapipāsāya sussanto patitvā marati .
Bījānaṃ taruṇānan ti udakena anuggahetabbānaṃ virūḷhabījānaṃ .
Aññathattan ti milāyanaññathattameva .
Tāni hi udakaṃ alabhantāni milāyanti .
Vipariṇāmoti vināso .
Tāni hi udakaṃ alabhantāni sukkhitvā vinassanti , palālameva honti .
Anuggahitoti āmisānuggahena ceva dhammānuggahena ca anuggahito .
Anuggaṇheyyan ti dvīhipi etehi anuggahehi anuggaṇheyyaṃ .
Acirapabbajitā hi sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca cīvarādipaccayavekalle vā sati gelaññe vā satthārā vā ācariyupajjhāyehi vā āmisānuggahena ananuggahitā kilamantā na sakkonti sajjhāyaṃ vā manasikāraṃ vā kātuṃ , dhammānuggahena ananuggahitā uddesena ceva ovādānusāsaniyā ca parihāyamānā na sakkonti akusalaṃ parivajjetvā kusalaṃ bhāvetuṃ .
Imehi pana dvīhi anuggahehi anuggahitā kāyena akilamantā sajjhāyamanasikāre pavattitvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānā
M2.276 aparabhāge taṃ anuggahaṃ alabhantāpi teneva purimānuggahena laddhabalā sāsane patiṭṭhahanti , tasmā bhagavato evaṃ parivitakko udapādi .Bhagavato purato pāturahosīti satthu cittaṃ ñatvā –
‘‘ ime bhikkhū bhagavatā paṇāmitā , idāni nesaṃ anuggahaṃ kātukāmo evaṃ cintesi , kāraṇaṃ bhagavā cintesi , ahamettha ussāhaṃ janessāmī ’’ ti purato pākaṭo ahosi .
Santettha bhikkhūti idaṃ so mahābrahmā yathā nāma byatto sūdo yadeva
P2.300 ambilaggādīsu rasajātaṃ rañño ruccati , taṃ abhisaṅkhārena sādutaraṃ katvā punadivase upanāmeti , evameva attano byattatāya bhagavatā āhaṭaupamaṃyeva evametaṃ bhagavātiādivacanehi abhisaṅkharitvā bhagavantaṃ yācanto bhikkhusaṅghassa anuggahakaraṇatthaṃ vadatiV2.266 .Tattha abhinandatūti ‘‘ mama santikaṃ bhikkhusaṅgho āgacchatū ’’ ti .
Evamassa āgamanaṃ sampiyāyamāno abhinandatu .
Abhivadatūti āgatassa ca ovādānusāsaniṃ dadanto abhivadatu .
Paṭisallānāti ekībhāvā .
Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsīti iddhiṃ akāsi .
Ekadvīhikāyāti ekeko ceva dve dve ca hutvā .
Sārajjamānarūpāti ottappamānasabhāvā bhāyamānā .
Kasmā pana bhagavā tesaṃ tathā upasaṅkamanāya iddhimakāsīti ?
Hitapatthanāya .
Yadi hi te vaggavaggā hutvā āgaccheyyuṃ ,‘‘ bhagavā bhikkhusaṅghaṃ paṇāmetvā araññaṃ paviṭṭho ekadivasampi tattha vasituṃ nāsakkhi , vegeneva āgato ’’ ti keḷimpi kareyyuṃ .
Atha nesaṃ neva buddhagāravaṃ paccupaṭṭhaheyya , na dhammadesanaṃ sampaṭicchituṃ samatthā bhaveyyuṃ .
Sabhayānaṃ pana sasārajjānaṃ ekadvīhikāya āgacchantānaṃ buddhagāravañceva paccupaṭṭhitaṃ bhavissati , dhammadesanañca sampaṭicchituṃ sakkhissantīti cintetvā tesaṃ hitapatthanāya tathārūpaṃ iddhiṃ akāsi .
Nisīdiṃsūti tesu hi sārajjamānarūpesu āgacchantesu eko bhikkhu ‘‘ mamaṃyeva satthā oloketi , maṃyeva maññe niggaṇhitukāmo ’’ ti saṇikaṃ āgantvā vanditvā nisīdi , athañño athaññoti evaṃ pañcabhikkhusatāni nisīdiṃsu .
Evaṃ nisinnaṃ pana bhikkhusaṅghaṃ sīdantare sannisinnaṃ mahāsamuddaṃ
P2.301 viya nivāte padīpaṃ viya ca niccalaṃ disvā satthā cintesi –
‘‘ imesaṃM2.277 bhikkhūnaṃ kīdisī dhammadesanā vaṭṭatī ’’ ti ?
Athassa etadahosi –
‘‘ ime āhārahetu paṇāmitā , piṇḍiyālopadhammadesanāva nesaṃ sappāyā , taṃ dassetvā matthake tiparivaṭṭadesanaṃ desessāmi , desanāpariyosāne sabbe arahattaṃ pāpuṇissantī ’’ ti .
Atha nesaṃ taṃ dhammadesanaṃ desento antamidaṃ , bhikkhavetiādimāha .Tattha antan ti pacchimaṃ lāmakaṃ .
Yadidaṃ piṇḍolyan ti yaṃ evaṃ piṇḍapariyesanena jīvikaṃ kappentassa jīvitaṃ .
Ayaṃ panettha padattho – piṇḍāya ulatīti piṇḍolo , piṇḍolassa kammaṃ piṇḍolyaṃ , piṇḍapariyesanena nipphāditajīvitanti attho .
Abhisāpoti akkoso .
Kupitā hi manussā attano paccatthikaṃ ‘‘ cīvaraṃ nivāsetvā kapālaṃ gahetvā piṇḍaṃ pariyesamāno carissatī ’’ ti akkosanti .
Atha vā pana ‘‘ kiṃ tuyhaṃ akātabbaṃ atthi , yo tvaṃ evaṃ balavā vīriyasampannopi hirottappaṃ pahāya kapaṇo viya piṇḍolo vicarasi pattapāṇī ’’ ti ?
Evampi
V2.267 akkosantiyeva .Tañca kho etan ti evaṃ taṃ abhisāpaṃ samānampi piṇḍolyaṃ .
Kulaputtā upenti atthavasikāti mama sāsane jātikulaputtā ca ācārakulaputtā ca atthavasikā kāraṇavasikā hutvā kāraṇavasaṃ paṭicca upenti .
Rājābhinītātiādīsu ye rañño santakaṃ khāditvā raññā bandhanāgāre bandhāpitā palāyitvā pabbajanti , te rājābhinītā nāma .
Te hi raññā bandhanaṃ abhinītattā rājābhinītā nāma .
Ye pana corehi aṭaviyaṃ gahetvā ekaccesu māriyamānesu ekacce ‘‘ mayaṃ sāmi tumhehi vissaṭṭhā gehaṃ anajjhāvasitvā pabbajissāma , tattha yaṃ yaṃ buddhapūjādipuññaṃ karissāma , tato tumhākaṃ pattiṃ dassāmā ’’ ti tehi vissaṭṭhā pabbajanti , te corābhinītā nāma .
Tepi hi corehi māretabbataṃ abhinītāti corābhinītā nāma .
Ye pana iṇaṃ gahetvā paṭidātuṃ asakkontā palāyitvā pabbajanti , te iṇaṭṭā nāma , iṇapīḷitāti attho
P2.302 .
Iṇaṭṭhātipi pāṭho , iṇe ṭhitāti attho .
Ye rājacorachātakarogabhayānaṃ aññatarena abhibhūtā upaddutā pabbajanti , te bhayaṭṭā nāma , bhayapīḷitāti attho .
Bhayaṭṭhātipi pāṭho , bhayeM2.278 ṭhitāti attho .
Ājīvikāpakatāti ājīvikāya upaddutā abhibhūtā , puttadāraṃ posetuṃ asakkontāti attho .Otiṇṇāmhāti anto anupaviṭṭhā .
So ca hoti abhijjhālūti idaṃ so kulaputto ‘‘ dukkhassa antaṃ karissāmī ’’ tiādivasena cittaṃ uppādetvā pabbajito , aparabhāge , taṃ pabbajjaṃ tathārūpaṃ kātuṃ na sakkoti , taṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Tattha abhijjhālūti parabhaṇḍānaṃ abhijjhāyitā .
Tibbasārāgoti bahalarāgo .
Byāpannacittoti pūtibhāvena vipannacitto .
Paduṭṭhamanasaṅkappoti tikhiṇasiṅgo viya goṇo duṭṭhacitto .
Muṭṭhassatīti bhattanikkhittakāko viya naṭṭhassati , idha kataṃ ettha nassati .
Asampajānoti nippañño .
Khandhādiparicchedarahito .
Asamāhitoti caṇḍasote baddhanāvā viya upacārappanābhāvena asaṇṭhito .
Vibbhantacittoti bandhāruḷhamago viya santamano .
Pākatindriyoti yathā gihī puttadhītaro olokento asaṃvutindriyo hoti , evaṃ asaṃvutindriyo .
Chavālātan ti chavānaṃ daḍḍhaṭṭhāne alātaṃ .
Ubhatopadittaṃ majjhe gūthagatan ti pamāṇena aṭṭhaṅgulamattaṃ dvīsu ṭhānesu ādittaṃ majjhe gūthamakkhitaṃ .
Neva gāmeti
P2.303 sace hi taṃ yuganaṅgalagopānasipakkhapāsakādīnaṃV2.268 atthāya upanetuṃ sakkā assa , gāme kaṭṭhatthaṃ phareyya .
Sace khettakuṭiyaṃ kaṭṭhattharamañcakādīnaṃ atthāya upanetuṃ sakkā , araññe kaṭṭhatthaṃ phareyya .
Yasmā pana ubhayathāpi na sakkā , tasmā evaṃ vuttaṃ .Gihibhogā ca parihīnoti yo agāre vasantehi gihīhi dāyajje bhājiyamāne bhogo laddhabbo assa , tato ca parihīno .
Sāmaññatthañcāti ācariyupajjhāyānaṃ ovāde ṭhatvā pariyattipaṭivedhavasena pattabbaṃ sāmaññatthañca .
Imañca pana upamaṃ satthā na dussīlassa vasena āhari , parisuddhasīlassa pana alasassa abhijjhādīhi dosehi upahatassa puggalassa imaṃ upamaṃ āhari .
Tayome , bhikkhaveti kasmā āraddhaṃ ?
Imassa puggalassa chavālātasadisabhāvo neva mātāpitūhi kato , na ācariyupajjhāyehi , imehi pana pāpavitakkehi katoti dassanatthaṃ āraddhaṃ .
Animittaṃ vā samādhin ti
M2.279 vipassanāsamādhiṃ .
So hi niccanimittādīnaṃ samugghātanena animittoti vuccati .
Ettha ca cattāro satipaṭṭhānā missakā , animittasamādhi pubbabhāgo .
Animittasamādhi vā missako , satipaṭṭhānā pubbabhāgāti veditabbā .Dvemā , bhikkhave , diṭṭhiyoti idaṃ pana na kevalaṃ animittasamādhibhāvanā imesaṃyeva tiṇṇaṃ mahāvitakkānaṃ pahānāya saṃvattati , sassatucchedadiṭṭhīnampi pana samugghātaṃ karotīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Na vajjavā assan ti niddoso bhaveyyaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Iti bhagavā imasmimpi sutte desanaṃ tīhi bhavehi vinivattetvā arahattena kūṭaṃ gaṇhi .
Desanāvasāne pañcasatā bhikkhū saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsūti .
Aṭṭhamaṃ .