5. Vakkalisuttavaṇṇanā
87. Pañcame kumbhakāranivesaneti kumbhakārasālāyaṃ .
Thero kira vutthavasso pavāretvā bhagavantaṃ dassanāya āgacchati .
Tassa nagaramajjhe mahāābādho uppajji , pādā na vahanti .
Atha naṃ mañcakasivikāya kumbhakārasālaṃ āhariṃsu .
Sā ca sālā tesaṃ kammasālā , na nivesanasālā .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ kumbhakāranivesane viharatī ’’ ti .
Bāḷhagilānoti adhimattagilāno .
Samadhosīti samantato adhosi , calanākārena apacitiṃ dassesi .
Vattaṃ kiretaṃ bāḷhagilānenapi buḍḍhataraṃ disvā uṭṭhānākārena apaciti dassetabbā .
Tena pana ‘‘ mā cali mā calī ’’ ti vattabbo .
Santimāni āsanānīti buddhakālasmiñhi ekassapi bhikkhuno
M2.288 vasanaṭṭhāneP2.314 ‘‘ sace satthā āgacchissati , idha nisīdissatī ’’ ti āsanaṃ paññattameva hoti antamaso phalakamattampi paṇṇasanthāramattampi .Khamanīyaṃ yāpanīyan ti kacci dukkhaṃ khamituṃ iriyāpathaṃ vā yāpetuṃ sakkāti pucchati .
Paṭikkamantīti nivattanti .
Abhikkamantīti adhigacchanti
V2.277 .
Paṭikkamosānan ti paṭikkamo etāsaṃ .Sīlato na upavadatīti sīlaṃ ārabbha sīlabhāvena na upavadati .
Cirapaṭikāhan ti cirapaṭiko ahaṃ , cirato paṭṭhāya ahanti attho .
Pūtikāyenāti attano suvaṇṇavaṇṇampi kāyaṃ bhagavā dhuvapaggharaṇaṭṭhena evamāha .
Yo kho , vakkali , dhamman ti idha bhagavā ‘‘ dhammakāyo kho , mahārāja , tathāgato ’’ ti vuttaṃ dhammakāyataṃ dasseti .
Navavidho hi lokuttaradhammo tathāgatassa kāyo nāma .
Idāni therassa tiparivaṭṭadhammadesanaṃ ārabhanto taṃ kiṃ maññasītiādimāha .
Kāḷasilāti kāḷasilāvihāro .
Vimokkhāyāti maggavimokkhatthāya .
Suvimutto vimuccissatīti arahattaphalavimuttiyā vimutto hutvā vimuccissati .
Tā kira devatā ‘‘ yena nīhārena iminā vipassanā āraddhā , anantarāyena arahattaṃ pāpuṇissatī ’’ ti ñatvā evamāhaṃsu .
Apāpakan ti alāmakaṃ .
Satthaṃ āharesīti thero kira adhimāniko ahosi .
So samādhivipassanāhi vikkhambhitānaṃ kilesānaṃ samudācāraṃ apassanto ‘‘ khīṇāsavomhī ’’ ti saññī hutvā ‘‘ kiṃ me iminā dukkhena jīvitena ?
Satthaṃ āharitvā marissāmī ’’ ti tikhiṇena satthena kaṇṭhanāḷaṃ chindi .
Athassa dukkhā vedanā uppajji .
So tasmiṃ khaṇe attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā avissaṭṭhakammaṭṭhānattā sīghaṃ mūlakammaṭṭhānaṃ ādāya sammasanto arahattaṃ pāpuṇitvāva kālamakāsi .
Paccavekkhaṇā panassa ca kathaṃ ahosīti ?
Khīṇāsavassa ekūnavīsati
P2.315 paccavekkhaṇā na sabbāva avassaṃ laddhabbā , tikhiṇenāpi pana asinā sīse chijjante ekaṃ dve ñāṇāni avassaṃ uppajjanti .Vivattakkhandhan ti parivattakkhandhaṃ .
Semānan ti sayamānaṃ .
Thero kira uttānako nipanno satthaṃ āhari .
Tassa sarīraṃ yathāṭhitameva ahosi .
Sīsaṃ pana dakkhiṇapassena parivattitvā aṭṭhāsi .
Ariyasāvakā hi yebhuyyena dakkhiṇapasseneva kālaṃ karonti .
Tenassa sarīraṃ yathāṭhitaṃyeva ahosi .
Sīsaṃ pana dakkhiṇapassena parivattitvā ṭhitaṃ .
Taṃ sandhāya vivattakkhandho nāma jātotipi vadanti .
Dhūmāyitattan ti dhūmāyanabhāvaṃ
M2.289 .
Timirāyitattan ti timirāyanabhāvaṃ .
Dhūmavalāhakaṃ viya timiravalāhakaṃ viya cāti attho .Pañcamaṃ .