3. ‘‘ Tassāpi atulatejassa , ahesuṃ abhisamayā tayo ; Koṭisatasahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahū ’’ ti . Tattha sadevakan ti sadevakaṃ lokaṃ . Dhammameghenāti dhammakathāmeghavassena . Puna bhīmarathanagare bhīmarathena nāma raññā nimantito nagaramajjhe kate santhāgāre nisinno karavīkarutamañjunā savanasukhena paramamadhurena paṇḍitajanahadayaṅgamena amatābhisekasadisena brahmassarena dasa disā paripūrento dhammāmatadundubhimāhani , tadā navutikoṭīnaṃ dutiyo abhisamayo ahosi . Tena vuttaṃ –

Tena vuttaṃ –

4. ‘‘ Punāparaṃ amitayaso , tattha saccaṃ pakāsayi ; Caturāsītisahassānaṃ , dutiyābhisamayo ahū ’’ ti .

Tattha tatthāti kheme migadāyeti attho . ‘‘ Caturāsītisahassāni , sambuddhamanupabbajun ’’ ti ettha ete pana caturāsītisahassasaṅkhātā purisā vipassissa kumārassa upaṭṭhākapurisāyeva . Te pātova vipassikumārassa upaṭṭhānaṃ āgantvā kumāramadisvā pātarāsatthāya gantvā bhuttapātarāsā ‘‘ kuhiṃ kumāro ’’ ti pucchitvā tato ‘‘ uyyānabhūmiṃ gato ’’ ti sutvā ‘‘ tattheva naṃ dakkhissāmā ’’ ti nikkhantā nivattamānaṃ tassa sārathiṃ disvā ‘‘ kumāro pabbajito ’’ ti sutvā sutaṭṭhāneyeva sabbābharaṇāni muñcitvā antarāpaṇatoP0.238 kāsāyāni vatthāni āharāpetvā kesamassuṃ ohāretvā pabbajiṃsu . Pabbajitvā ca te gantvā mahāpurisaṃ parivārayiṃsu . Tato vipassī bodhisatto ‘‘ padhānacariyaṃ caranto ākiṇṇo viharāmi , na kho panametaṃ pātirūpaṃ yatheva maṃ ime gihibhūtā pubbe parivāretvā caranti , idānipi tatheva kiṃ iminā gaṇenā ’’ ti gaṇasaṅgaṇikāya ukkaṇṭhitvā ‘‘ ajjeva gacchāmī ’’ ti cintetvā puna – ‘‘ ajja avelā , sace panāhaṃM0.280 ajja gamissāmi , sabbepime jānissanti , sveva gamissāmī ’’ ti cintesi . Taṃdivasañca uruvelagāmasadise ekasmiṃ gāme gāmavāsino manussā svātanāya saddhiṃ parisāya mahāpurisaṃ nimantayiṃsu . Te tesaṃ caturāsītisahassānaṃ mahāpurisassa ca pāyāsameva paṭiyādayiṃsu . Atha vipassī mahāpuriso punadivase visākhapuṇṇamāya tasmiṃ gāme tehiV0.273 pabbajitajanehi saddhiṃ bhattakiccaṃ katvā vasanaṭṭhānameva agamāsi . Tatra te pabbajitā mahāpurisassa vattaṃ dassetvā attano attano rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni pavisiṃsu . Bodhisattopi paṇṇasālaṃ pavisitvā nisinno cintesi – ‘‘ ayaṃ kālo nikkhamitun ’’ ti nikkhamitvā paṇṇasāladvāraṃ pidahitvā bodhimaṇḍābhimukho pāyāsi . Te kira pabbajitā sāyaṃ bodhisattassa upaṭṭhānaṃ gantvā paṇṇasālaṃ parivāretvā nisinnā – ‘‘ ativikālo jāto upadhārethā ’’ ti vatvā paṇṇasāladvāraṃ vivaritvā taṃ apassantāpi ‘‘ kuhiṃ nu gato mahāpuriso ’’ ti nānubandhiṃsu . ‘‘ Gaṇavāse nibbinno eko viharitukāmo maññe mahāpuriso buddhabhūtaṃyeva taṃ passissāmā ’’ ti antojambudīpābhimukhā cārikaṃ pakkamiṃsu . Atha te – ‘‘ vipassinā kira buddhattaṃ patvā dhammacakkaṃ pavattitan ’’ ti sutvā anukkamena sabbe te pabbajitā bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye sannipatiṃsu . Tato tesaṃ bhagavā dhammaṃ desesi , tadā caturāsītiyā bhikkhusahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi . So tatiyo abhisamayo ahosi .

6.

‘‘ Sannipātā tayo āsuṃ , tisse lokagganāyake ; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ , santacittāna tādinaṃ .

8.

‘‘ Asītibhikkhusahassānaṃ , paṭhamo āsi samāgamo ; Sattatibhikkhusahassānaṃ , dutiyo āsi samāgamo . 8.

‘‘ AhaṃP0.230 tena samayena , sujāto nāma khattiyo ;

Mahābhogaṃ chaḍḍayitvā , pabbajiṃ isipabbajaṃ . 9.

‘‘ Padhānaṃ padahitvāna … pe … dasapāramipūriyā .

10.

‘‘ Ahu kapilavhayā rammā … pe … hessāma sammukhā imaṃ .

11.

‘‘ Pattuṇṇaṃ cīnapaṭṭañca , koseyyaṃ kambalampi ca ;

12.

‘‘ Suttantaṃ vinayañcāpi , navaṅgaṃ satthusāsanaṃ ; Sabbaṃ pariyāpuṇitvā , sobhayiṃ jinasāsanaṃ .

13. ‘‘ Ahu kapilavhayā rammā … pe … hessāma sammukhā imaṃ . 13. ‘‘ Ācāraguṇasampanno , vattasīlasamāhito ; Sabbaññutaṃ gavesanto , ramāmi jinasāsane . 13. ‘‘ Nagaraṃ khemavatī nāma , khemo nāmāsahaṃ tadā ; Sabbaññutaṃ gavesanto , pabbajiṃ tassa santike ’’ ti . TatthaP0.256 añjanaṃ pākaṭameva . Madhulaṭṭhikan ti yaṭṭhimadhukaṃ . Imetan ti imaṃ etaṃ . Patthitan ti icchitaṃ . Paṭiyādemīti dajjāmi , adāsinti attho . Varaṃ varan ti seṭṭhaṃ seṭṭhanti attho . ‘‘ Yadetaṃ patthitan ’’ tipi pāṭho , tassa yaṃ icchati , etaṃ sabbaṃ adāsinti attho . Ayaṃ sundarataro . Tassa pana adandhassa kakusandhassa bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi . Aggidatto nāma brāhmaṇo pitā , visākhā nāma brāhmaṇī mātā , vidhuro ca sañjīvo ca dve aggasāvakā , buddhijo nāmupaṭṭhāko , sāmā ca campā ca dve aggasāvikā , mahāsirīsarukkho bodhi , sarīraṃ cattālīsahatthubbedhaṃ ahosi , samantā dasayojanāni sarīrappabhā niccharatiM0.300 , cattālīsavassasahassāni āyu , bhariyā panassa rocinī nāma brāhmaṇī , uttaro nāma putto , ājaññarathena nikkhami . Tena vuttaṃ –

13. ‘‘ Ahu kapilavhayā rammā … pe … hessāma sammukhā imaṃ . 13.

13. ‘‘ Ahu kapilavhayā rammā … pe … hessāma sammukhā imaṃ . 13.

‘‘ Ahu kapilavhayā rammā , nikkhamitvā tathāgato ; Padhānaṃ padahitvāna , katvā dukkarakārikaṃ .

16.

‘‘ Ahu kapilavhayā rammā … pe … hessāma sammukhaṃ imaṃ .

‘‘ UccattanenaP0.262 so buddho , tiṃsahatthasamuggato ; Ukkāmukhe yathā kambu , evaṃ raṃsīhi maṇḍito .

Sopi bhagavā pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā kāsikanagare jayasenarañño aggamahesiyā sirimāya nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena sirimuyyāne mātukucchito nikkhami . So navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi . Tassa kira garuḷapakkha-haṃsa-suvaṇṇabhārāti tayo pāsādā ahesuṃ . Kisāgotamippamukhāni tiṃsa itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ . So cattāri nimittāni disvā kisāgotamiyā anupame nāma putte uppanne alaṅkatagajavarakkhandhagato mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji . Taṃ pabbajitaṃ janakoṭi anupabbaji . So tehi parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā tato gaṇaṃ pahāya sattāhaṃ ekacariyaṃ anubrūhayamāno vasitvā visākhapuṇṇamāya aññatare nagare aññatarassa seṭṭhino dhītāya sirivaḍḍhāya nāma dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā siṃsapāvane divāvihāraṃ vītināmetvā sāyanhasamaye sirivaḍḍhena nāma upāsakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā āmalakabodhiṃ upasaṅkamitvā samāraṃ mārabalaṃ vidhamitvā sabbaññutaññāṇaṃ patvā – ‘‘ anekajātisaṃsāraṃ … pe … taṇhānaṃ khayamajjhagā ’’ ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ bodhisamīpeyeva vītināmetvā attanā saddhiṃ pabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ koṭīnaṃ dhammapaṭivedhasamatthataṃ disvā ākāsena gantvā saṅkassanagare isipatane migadāye otaritvā tesaṃ majjhe dhammacakkaṃ pavattesi . Tadā koṭisatasahassānaṃ paṭhamo abhisamayo ahosi . Tena vuttaṃ –

27.

‘‘ Anubyañjanasampannaṃ , dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ ; Sabbaṃ tamantarahitaṃ , nanu rittā sabbasaṅkhārā ’’ ti .

28.

‘‘ Mahāvilāso tassa jano , siridhammappakāsano ; Sabbaṃ tamantarahitaṃ , nanu rittā sabbasaṅkhārā ’’ ti .

Tattha ukkāmukheti kammāruddhane . Yathā kambūti suvaṇṇanikkhaṃ viya . Evaṃ raṃsīhi maṇḍitotiV0.301 evaṃ rasmīhi paṭimaṇḍito samalaṅkato . Dhammacetiṃ samussetvāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammamayaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā . Dhammadussavibhūsitan ti catusaccadhammapaṭākavibhūsitaṃ . Dhammapupphaguḷaṃ katvāti dhammamayapupphamālāguḷaṃ katvā . Mahājanassa vipassanācetiyaṅgaṇe ṭhitassa namassanatthāya dhammacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā sasāvakasaṅgho satthā parinibbāyīti attho . Mahāvilāsoti mahāiddhivilāsappatto . Tassāti tassa bhagavato . Janoti sāvakajano . Siridhammappakāsanoti lokuttaradhammappakāsano so bhagavā ca sabbaṃ tamantarahitanti attho . ‘‘ Sukhena koṇāgamano gatāsavo , vikāmapāṇāgamano mahesī ; Vane viveke sirināmadheyye , visuddhavaṃsāgamano vasittha ’’. Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti . Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā . Niṭṭhito tevīsatimo buddhavaṃso .

26. Kassapabuddhavaṃsavaṇṇanā