TatthaP0.233 tattheva maṇḍakappamhīti yasmiṃ kappe dve buddhā uppajjanti , so ‘‘ maṇḍakappo ’’ ti heṭṭhā vutto . Vijaṭetvāti paṭivissajjetvā . Mahājaṭan ti ettha jaṭāti taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ . Sā hi rūpādīsu ārammaṇesu heṭṭhupariyavasena punappunaṃ uppajjanato saṃsibbanato suttagumbajālapūvasaṅkhātā jaṭā viyāti jaṭāti vuttaṃ , taṃ mahājaṭaṃ . Sadevakan ti sadevakaṃ lokaṃ . Abhivassīti pāvassi . Amatambunāti amatasaṅkhātena dhammakathāsalilena tappayanto pāvassīti attho . Yadā pana bārāṇasīnagare sirivaḍḍho nāma rājā mahantaṃ bhogakkhandhaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbaji . Tena saha pabbajitānaṃ tāpasānaṃ navutisatasahassāni ahesuṃ . Tesaṃ bhagavā dhammaṃ desesi . Tadā navutiyā satasahassānaṃ dutiyābhisamayo ahosi . Yadā pana attano puttassa anupamakumārassa dhammaṃ desesi , tadā asītiyā satasahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi . Tena vuttaṃ –

Tena vuttaṃ –

4. ‘‘ PakkanteP0.249 cārikaṃ raṭṭhe , lokajeṭṭhe narāsabhe ; Sattatikoṭisahassānaṃ , dutiyābhisamayo ahu .

4.

6.

‘‘ Sabbākārena bhāsato , sutvā upanisādino ; Tepi dhammavaraṃ gantvā , tatiyābhisamayo ahū ’’ ti . Tattha caturāsītisahassāni , sambuddhaṃ anupabbajun ti ettha anunā yogato sambuddhanti upayogavacanaṃ katanti veditabbaṃ , sambuddhassa pacchā pabbajiṃsūti attho . Lakkhaṇaṃ saddasatthato gahetabbaṃ . ‘‘ Tattha ārāmapattānan ’’ tipi pāṭho . Bhāsatoti vadato . UpanisādinotiP0.239 gantvā upanissāya dhammadānaṃ dadatoti attho . Tepīti te caturāsītisahassasaṅkhātāM0.281 pabbajitā vipassissa upaṭṭhākabhūtā . Gantvāti tassa dhammaṃ ñatvā . Evaṃ tesaṃ tatiyo abhisamayo ahosi .

‘‘ Tiṃsabhikkhusahassānaṃ , tadā āsi samāgamo ; Oghānamatikkantānaṃ , bhijjitānañca maccuyā ’’ ti . Tattha oghānan ti kāmoghādīnaṃ , catunnamoghānametaṃ adhivacanaṃ . Yassa pana te saṃvijjanti , taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā , tesaṃ oghānaṃ , upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ . Catubbidhe oghe atikkantānanti attho . Bhijjitānan ti etthāpi eseva nayo . Maccuyāti maccuno . Tadā amhākaṃ bodhisatto mithilanagare pabbato nāma rājā ahosi , tadā ‘‘ saraṇagatasabbapāṇāgamanaṃ koṇāgamanaṃ mithilanagaramanuppattan ’’ ti sutvā saparivāro rājā paccuggantvā vanditvā dasabalaṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā tattha bhagavantaṃ vassāvāsatthāya yācitvā temāsaṃ sasāvakasaṅghaṃ satthāraṃ upaṭṭhahitvā pattuṇṇacīnapaṭṭakambalakoseyyadukūlakappāsikādīni mahagghāni ceva sukhumavatthāni ca suvaṇṇapādukā ceva aññañca bahuparikkhāramadāsi . Sopi naṃ bhagavā byākāsi – ‘‘ imasmiṃyeva bhaddakappe ayaṃ buddho bhavissatī ’’ tiV0.299 . Atha so mahāpuriso tassa bhagavato byākaraṇaṃ sutvā mahārajjaṃ pariccajitvā tasseva bhagavato santike pabbaji . Tena vuttaṃ –

8.

TatthaM0.282 aṭṭhasaṭṭhisatasahassānan ti aṭṭhasaṭṭhisahassādhikānaṃ satasahassabhikkhūnanti attho . TatthātiP0.240 tattha kheme migadāye . Bhikkhugaṇamajjheti bhikkhugaṇassa majjhe . ‘‘ Tassa bhikkhugaṇamajjhe ’’ tipi pāṭho , tassa bhikkhugaṇassa majjheti attho . Tadā amhākaṃ bodhisatto mahiddhiko mahānubhāvo atulo nāma nāgarājā hutvā anekanāgakoṭisatasahassaparivāro hutvā saparivārassa dasabalassa asamabalasīlassa karuṇāsītalahadayassaV0.275 sakkārakaraṇatthaṃ sattaratanamayaṃ candamaṇḍalasaṅkāsaṃ daṭṭhabbasāramaṇḍaṃ maṇḍapaṃ kāretvā tattha nisīdāpetvā sattāhaṃ dibbavibhavānurūpaṃ mahādānaṃ datvā sattaratanakhacitaṃ mahārahaṃ suvaṇṇamayaṃ nānāmaṇijutivisarasamujjalaṃ pīṭhaṃ bhagavato adāsi . Tadā naṃ pīṭhānumodanāvasāne ‘‘ ito ayaṃ ekanavutikappe buddho bhavissatī ’’ ti byākāsi . Tena vuttaṃ –

9.

10.

‘‘ Bahuṃ dussavaraṃ datvā , dussakoṭiṃ anappakaṃ ; Alaṅkataṃ hatthiyānaṃ , sambuddhassa adāsahaṃ .

12.

‘‘ Sopi maṃ buddho byākāsi , sikhī lokagganāyako ; Ekattiṃse ito kappe , ayaṃ buddho bhavissati .

‘‘ Ādāya maṃ ghaṭīkāro , upagañchi kassapaṃ jinaṃ ; Tassa dhammaṃ suṇitvāna , pabbajiṃ tassa santike . 13.

‘‘ Nagaraṃ kapilavatthu me , rājā suddhodano pitā ; Mayhaṃ janettikā mātā , māyādevīti vuccati .

‘‘ Nagaraṃ kapilavatthu me , rājā suddhodano pitā ; Mayhaṃ janettikā mātā , māyādevīti vuccati .

‘‘ SaddhāpītiṃM0.294 upagantvā , buddhaṃ vandāmi sattharaṃ ; Pīti uppajjati mayhaṃ , bodhiyāyeva kāraṇā .

16.

‘‘ Mama acchariyaṃ disvā , sopi buddho viyākari ; Imamhi bhaddake kappe , ayaṃ buddho bhavissati .

Tattha puṇḍarīkotiP0.247 setambarukkho . Tīṇi yojanaso pabhāti tīṇi yojanāni pabhā niccharantīti attho . Dhammameghan ti dhammavassaṃ , dhammavassanako buddhamegho . Temayitvāti dhammakathāsalilena temetvā , siñcitvāti attho . Sadevaketi sadevake satte . Khemantan ti khemantaṃ nibbānaṃM0.290V0.283 . Anubyañjanasampannan ti tambanakhatuṅganāsavaṭṭaṅgulitādīhi asītiyā anubyañjanehi sampannaṃ , dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ bhagavato sarīranti attho .

Sikhī kira sammāsambuddho sīlavatīnagare assārāme parinibbāyi . ‘‘ Sikhīva loke tapasā jalitvā , sikhīva meghāgamane naditvā ; Sikhī mahesindhanavippahīno , sikhīva santiṃ sugato gato so ’’. Sikhissa kira bhagavato dhātuyo ekagghanāva hutvā aṭṭhaṃsu na vippakiriṃsu . Sakalajambudīpavāsino pana manussā tiyojanubbedhaṃ sattaratanamayaṃ himagirisadisasobhaṃ thūpamakaṃsu . Sesamettha gāthāsu pākaṭamevāti . Sikhībuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā . Niṭṭhito vīsatimo buddhavaṃso . 23. Vessabhūbuddhavaṃsavaṇṇanā SikhissaV0.284 pana sammāsambuddhassa aparabhāge antarahite tassa sāsane sattativassasahassāyukā manussā anukkamena parihāyitvā dasavassāyukā ahesuṃ . Puna vaḍḍhitvā aparimitāyukā hutvā anukkamena parihāyitvā saṭṭhivassasahassāyukā ahesuṃ . Tadā vijitamanobhū sabbalokābhibhū sayambhū vessabhū nāma satthā loke udapādi . So pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā anomanagare suppatītassa suppatītassa nāma rañño aggamahesiyā sīlavatiyā yasavatiyā nāma kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi . So dasannaṃ māsānaṃ accayena anupamuyyāne mātukucchito nikkhami . Jāyamānova janaṃ tosento vasabhanādaṃ nadi . Tasmā vasabhanādahetuttā tassa nāmaggahaṇadivase ‘‘ vessabhū ’’ ti nāmamakaṃsuP0.248 . So chabbassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi . Ruci-suruci-rativaḍḍhananāmakā tayo pāsādā tassaM0.291 ahesuṃ . Sucittādevippamukhāni tiṃsa itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ . So cattāri nimittāni disvā sucittāya nāma deviyā suppabuddhe nāma kumāre uppanne suvaṇṇasivikāya uyyānadassanatthāya gantvā devadattāni kāsāyāni gahetvā pabbaji . Taṃ sattattiṃsasahassāni anupabbajiṃsu . Atha so tehi parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya sucittanigame sandissamānasarīrāya sirivaḍḍhanāya nāma dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane divāvihāraṃ vītināmetvā sāyanhasamaye narindanāgarājena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā sālabodhiṃ padakkhiṇato upāgami . Tassāpi sālassa tadeva pāṭaliyā pamāṇameva pamāṇaṃ ahosi . Tatheva pupphaphalasirivibhavo veditabbo . So sālamūlamupagantvā cattālīsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā vigatanīvaraṇaṃ sabbakāmamadāvaraṇaṃ anāvaraṇañāṇaṃ paṭilabhitvā – ‘‘ anekajātisaṃsāraṃ … pe … taṇhānaṃ khayamajjhagā ’’ ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ tattheva vītināmetvā attano kaniṭṭhabhātikassa soṇakumārassa uttarakumārassa ca upanissayasampattiṃ disvā devapathena gantvā anomanagarasamīpe aruṇuyyāne otaritvā uyyānapālena kumāre pakkosāpetvā tesaṃ saparivārānaṃ majjhe dhammacakkaṃ pavattesi . Tadā asītiyā koṭisahassānaṃ paṭhamo abhisamayo ahosi . PunaV0.285 janapadacārikaṃ caranto bhagavā tattha tattha dhammaṃ desento sattatiyā koṭisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi , so dutiyo abhisamayo ahosi . Anomanagareyeva diṭṭhijālaṃ bhindanto titthiyamānaddhajaṃ pātento mānamadaṃ viddhaṃsento dhammaddhajaṃ samussayanto navutiyojanavitthatāya manussaparisāya parimāṇarahitāya devaparisāya yamakapāṭihāriyaṃ katvā devamanusse pasādetvā saṭṭhikoṭiyo dhammāmatena tappesi , so tatiyo abhisamayo ahosi . Tena vuttaṃ –

27.