2. Samudayasaccaniddesavaṇṇanā
203. Uttarapadalopaṃ
M0.69 katvā ‘‘ punabbhavakaraṇaṃ punobbhavo ’’ tiāha .‘‘ Manosamphasso ’’ ti ettha mano viya ca purimapadassa okārantatā daṭṭhabbā .
Atha vā sīlaṭṭhena ika-saddena gamiyatthattā kiriyāvācakassa saddassa adassanaṃ daṭṭhabbaṃ yathā ‘‘ apūpabhakkhanasīlo āpūpiko ’’ ti .
‘‘ Taddhitā ’’ iti bahuvacananiddesā vicittattā vā taddhitānaṃ abhidhānalakkhaṇattā
V0.69 vā ‘‘ punabbhavaṃ detī ’’ tiādīsu atthesu ponobbhavikasaddasiddhi daṭṭhabbā .Tattha kammasahajātā punabbhavaṃ deti , kammasahāyabhūtā tadasahajātā punabbhavāya saṃvattati , duvidhāpi punappunaṃ bhave nibbatteti .
Tenevāha ‘‘ punabbhavassa dāyikāpī ’’ tiādi .
Ponobbhavikāyevāti nāmaṃ labhatīti punabbhavaṃ dāyikāpi adāyikāpi punabbhavaṃ deticceva ponobbhavikāti samānavipākāti nāmaṃ labhati samānasabhāvattā tadānubhāvattā ca .
Evaṃ itaresu daṭṭhabbaṃ .
Tattha upadhimhi yathānibbatte attabhāve vipaccanakammaṃ etissāti upadhivepakkā .
Nandanaṭṭhena nandī , rañjanaṭṭhena rāgo .
Yo ca nandirāgo , yā ca taṇhā , ubhayametaṃ ekatthaṃ , byañjanameva nānanti taṇhā ‘‘ nandirāgena saddhiṃ atthato ekattaṃ gatā ’’ ti vuttā .
Rāgasambandhena ‘‘ uppannassā ’’ ti vuttaṃ .
Rūpārūpabhavarāgo visuṃ vakkhatīti kāmabhave eva bhavapatthanāuppatti vuttāti veditabbā .
Tasmiṃ tasmiṃ piyarūpe paṭhamuppattivasena ‘‘ uppajjatī ’’ ti vuttā , punappunaṃ pavattivasena ‘‘ nivisatī ’’ ti , pariyuṭṭhānānusayavasena vā uppattinivesā yojetabbā .
Sampattiyan ti manussasobhagge devatte ca .
Attano cakkhun ti savatthukaṃ cakkhumāha , sapasādaṃ vā maṃsapiṇḍaṃ .
Vippasannapañcapasādan ti parisuddhanīlapītalohitakaṇhaodātavaṇṇapasādaṃ .
Rajatapanāḷikaṃ viya chiddaṃ abbhantare odātattā .
Pāmaṅgasuttaṃ viya lambakaṇṇabaddhaṃ .
Tuṅgā uccā dīghā nāsikā tuṅganāsikā , evaṃ laddhavohāraṃ attano ghānaṃ .
‘‘ Laddhavohārā ’’ ti vā pāṭho .
Tasmiṃ sati tuṅgā nāsikā yesaṃ , te tuṅganāsikā .
Evaṃ laddhavohārā sattā attano ghānanti yojanā kātabbā .
Jivhaṃ … pe … maññanti vaṇṇā saṇṭhānato kiccato ca .
Manaṃ … pe … uḷāraṃ maññanti atītādiatthavicinanasamatthaṃ .
Attanā paṭiladdhānīti ajjhattañca sarīragandhādīni
M0.70 bahiddhā ca vilepanagandhādīni .Uppajjamānā uppajjatīti yadā uppajjamānā hoti , tadā ettha uppajjatīti sāmaññena gahitā uppādakiriyā lakkhaṇabhāvena vuttā , visayavisiṭṭhā lakkhitabbabhāvena .
Na hi sāmaññavisesehi nānattavohāro na hotīti .
Uppajjamānāti vā anicchito uppādo hetubhāvena vutto .
Uppajjatīti nicchito phalabhāvena ‘‘ yadi uppajjamānā hoti , ettha uppajjatī ’’ ti .
So hi tena upayojito viya hoti .
Samudayasaccaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .