Nāmarūpapadaniddesavaṇṇanā
228. Suttantābhidhammesu nāmarūpadesanāviseso desanābhedo .
Tayo khandhāti etaṃ yadipi pāḷiyaṃ natthi , atthato pana vuttameva hotīti katvā vuttanti veditabbaṃ .
Aṇḍajānañca abhāvakānanti yojetabbaṃ .
Santatisīsānīti kalāpasantānamūlāni .
Yadipi vikārarūpāni paṭisandhikkhaṇe na santi , lakkhaṇaparicchedarūpāni
M0.115 pana santīti tāni aparinipphannāni paramatthato vivajjento āha ‘‘ rūparūpato ’’ ti .Kāmabhave pana yasmā sesaopapātikānan ti ettha kiñcāpi kāmabhave ‘‘ opapātikā ’’ ti vuttā na santi , yena sesaggahaṇaṃ sātthakaṃ bhaveyya , aṇḍajagabbhaseyyakehi pana opapātikasaṃsedajā sesā hontīti sesaggahaṇaṃ katanti veditabbaṃ .
Atha vā brahmakāyikādikehi opapātikehi vuttehi sese sandhāya ‘‘ sesaopapātikānan ’’ ti āha .
Te pana arūpinopi santīti ‘‘ kāmabhave ’’ ti vuttaṃ , aparipuṇṇāyatanānaṃ pana nāmarūpaṃ yathāsambhavaṃ rūpamissakaviññāṇaniddese vuttanayena sakkā dhammagaṇanāto viññātunti na vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Avakaṃsato dve aṭṭhakāneva utucittasamuṭṭhānāni hontīti sasaddakālaṃ sandhāya ‘‘ ukkaṃsato dvinnaṃ navakānan ’’ ti vuttaṃ .
Pubbeti khandhavibhaṅgeti vadanti .
Tattha hi ‘‘ ekekacittakkhaṇe
V0.114 tikkhattuṃ uppajjamānan ’’ ti vuttaṃ .Idheva vā vuttaṃ santatidvayādikaṃ sattakapariyosānaṃ sandhāyāha ‘‘ pubbe vuttaṃ kammasamuṭṭhānaṃ sattatividhan ’’ ti , taṃ panuppajjamānaṃ ekekacittakkhaṇe tikkhattuṃ uppajjatīti iminādhippāyena vuttaṃ ‘‘ ekekacittakkhaṇe tikkhattuṃ uppajjamānan ’’ ti .
Catuddisā vavatthāpitāti aññamaññasaṃsaṭṭhasīsā mūlena catūsu disāsu vavatthāpitā aññamaññaṃ āliṅgetvā ṭhitā bhinnavāhanikā viya .
Pañcavokārabhave ca pavattiyan ti rūpājanakakammajaṃ pañcaviññāṇappavattikālaṃ sahajātaviññāṇapaccayañca sandhāyāha .
Tadā hi tato nāmameva hotīti , kammaviññāṇapaccayā pana sadāpi ubhayaṃ hotīti sakkā vattuṃ , pacchājātaviññāṇapaccayā ca rūpaṃ upatthaddhaṃ hotīti .
Asaññesūtiādi kammaviññāṇapaccayaṃ sandhāya vuttaṃ , pañcavokārabhave ca pavattiyan ti bhavaṅgādijanakakammato aññena rūpuppattikālaṃ nirodhasamāpattikālaṃ bhavaṅgādiuppattikālato aññakālañca sandhāya vuttanti yuttaṃ .
Bhavaṅgādiuppattikāle hi taṃjanakeneva kammunā uppajjamānaṃ rūpaṃ , so ca vipāko kammaviññāṇapaccayo hotīti sakkā vattuṃ .
Sahajātaviññāṇapaccayānapekkhampi hi pavattiyaṃ kammena pavattamānaṃ rūpaṃ nāmañca na kammaviññāṇānapekkhaṃ hotīti .
Sabbatthāti paṭisandhiyaṃ pavatte ca .
Sahajātaviññāṇapaccayā nāmarūpaṃ , kammaviññāṇapaccayā ca nāmarūpañca yathāsambhavaṃ yojetabbaṃ .
Nāmañca
M0.116 rūpañca nāmarūpañca nāmarūpan ti ettha nāmarūpa-saddo attano ekadesena nāma-saddena nāma-saddassa sarūpo , rūpa-saddena ca rūpa-saddassa , tasmā ‘‘ sarūpānaṃ ekaseso ’’ ti nāmarūpa-saddassa ṭhānaṃ itaresañca nāmarūpa-saddānaṃ adassanaṃ daṭṭhabbaṃ .Vipākato aññaṃ avipākaṃ .
Yato dvidhā mataṃ , tato yuttameva idanti yojetabbaṃ .
Kusalādicittakkhaṇeti ādi -saddena akusalakiriyacittakkhaṇe viya vipākacittakkhaṇepi vipākājanakakammasamuṭṭhānaṃ saṅgahitanti veditabbaṃ .
Vipākacittakkhaṇe pana abhisaṅkhāraviññāṇapaccayā pubbe vuttanayena ubhayañca upalabbhatīti tādisavipākacittakkhaṇavajjanatthaṃ ‘‘ kusalādicittakkhaṇe ’’ ti vuttaṃ .
Suttantikapariyāyenāti paṭṭhāne rūpānaṃ upanissayapaccayassa avuttattā vuttaṃ , suttante pana ‘‘ yasmiṃ sati yaṃ hoti , asati ca na hoti , so tassa upanissayo nidānaṃ hetu pabhavo ’’ ti
V0.115 katvā ‘‘ viññāṇūpanisaṃ nāmarūpan ’’ ti rūpassa ca viññāṇūpanissayatā vuttā .Vanapatthapariyāye ca vanasaṇḍagāmanigamanagarajanapadapuggalūpanissayo iriyāpathavihāro , tato ca cīvarādīnaṃ jīvitaparikkhārānaṃ kasirena ca appakasirena ca samudāgamanaṃ vuttaṃ , na ca vanasaṇḍādayo ārammaṇūpanissayādibhāvaṃ iriyāpathānaṃ cīvarādisamudāgamanassa ca bhajanti , tasmā vinā abhāvo eva ca suttantapariyāyato upanissayabhāvo daṭṭhabbo .
Nāmassa abhisaṅkhāraviññāṇaṃ kammārammaṇapaṭisandhiādikāle ārammaṇapaccayova hotīti vattabbameva natthīti rūpasseva suttantikapariyāyato ekadhā paccayabhāvo vutto .
Sasaṃsayassa hi rūpassa taṃpaccayo hotīti vutte nāmassa hotīti vattabbameva natthīti .
Pavattassa pākaṭattā apākaṭaṃ paṭisandhiṃ gahetvā pucchati ‘‘ kathaṃ panetan ’’ tiādinā .
Suttato nāmaṃ , yuttito rūpaṃ viññāṇapaccayā hotīti jānitabbaṃ .
Yuttito sādhetvā suttena taṃ daḷhaṃ karonto ‘‘ kammasamuṭṭhānassapi hī ’’ tiādimāha .
Cittasamuṭṭhānassevāti cittasamuṭṭhānassa viya .
Yasmā nāmarūpameva pavattamānaṃ dissati , tasmā tadeva vadantena anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ .
Suññatāpakāsanañhi dhammacakkappavattananti adhippāyo .
Nāmarūpamattatāvacaneneva vā pavattiyā dukkhasaccamattatā vuttā , dukkhasaccappakāsanena ca tassa samudayo , tassa ca
M0.117 nirodho , nirodhagāmī ca maggo pakāsito eva hoti .Ahetukassa dukkhassa hetunirodhā , anirujjhanakassa ca abhāvā , nirodhassa ca upāyena vinā anadhigantabbattāti catusaccappakāsanaṃ dhammacakkappavattanaṃ yojetabbaṃ .
Nāmarūpapadaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .