2. Vedanākkhandhaniddesavaṇṇanā
8. Cakkhādayo
M0.12 pasādā oḷārikamanomayattabhāvapariyāpannā kāyavohāraṃ arahantīti tabbatthukā adukkhamasukhā ‘‘ kāyikā ’’ ti pariyāyena vuttā , na kāyapasādavatthukattā .Na hi cakkhādayo kāyapasādā hontīti .
Santativasena khaṇādivasena cāti ettha addhāsamayavasena atītādibhāvassa
V0.12 avacanaṃ sukhādivasena bhinnāya atītādibhāvavacanato .Na hi sukhāyeva addhāvasena samayavasena ca atītādikā hoti , tathā dukkhā adukkhamasukhā ca kāyikacetasikādibhāvena bhinnā .
Tena vedanāsamudayo addhāsamayavasena atītādibhāvena vattabbataṃ arahati samudāyassa tehi paricchinditabbattā , vedanekadesā pana ettha gahitāti te santatikhaṇehi paricchedaṃ arahanti tattha tathāparicchinditabbānaṃ gahitattāti .
Ekasantatiyaṃ pana sukhādianekabhedasabbhāvena tesu yo bhedo paricchinditabbabhāvena gahito , tassa ekappakārassa pākaṭassa paricchedikā taṃsahitadvārālambanappavattā , avicchedena taduppādakekavidhavisayasamāyogappavattā ca santati bhavituṃ arahatīti tassa bhedantaraṃ anāmasitvā paricchedakabhāvena gahaṇaṃ kataṃ .
Lahuparivattino vā dhammā parivattaneneva paricchedaṃ arahantīti santatikhaṇavasena paricchedo vutto .
Pubbantāparantamajjhagatāti etena hetupaccayakiccavasena vuttanayaṃ dasseti .
11. Kilesaggisampayogato sadarathā .
Etena sabhāvato oḷārikataṃ dasseti , dukkhavipākaṭṭhenāti etena oḷārikavipākanipphādanena kiccato .
Kammavegakkhittā kammapaṭibaddhabhūtā ca kāyakammādibyāpāravirahato nirussāhā vipākā , saussāhā ca kiriyā avipākā .
Savipākā ca sagabbhā viya oḷārikāti tabbipakkhato avipākā sukhumāti vuttā .
Asātaṭṭhenāti amadhuraṭṭhena .
Tena sātapaṭipakkhaṃ aniṭṭhasabhāvaṃ dasseti .
Dukkhaṭṭhenāti dukkhamaṭṭhena .
Tena dukkhānaṃ santāpanakiccaṃ dasseti .
‘‘ Yāyaṃ , bhante , adukkhamasukhā vedanā , santasmiṃ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā ’’ ti ( ma . ni .2.88; saṃ . ni .4.267) vacanato adukkhamasukhā pharaṇasabhāvavirahato asantānaṃ kāmarāgapaṭighānusayānaṃ
M0.13 anusayanassa aṭṭhānattā santā , sukhe nikantiṃ pariyādāya adhigantabbattā padhānabhāvaṃ nītāti paṇītāti .Tathā anadhigantabbā ca kāmāvacarajātiādisaṅkaraṃ akatvā samānajātiyaṃ ñāṇasampayuttavippayuttādike samānabhede sukhato paṇītāti yojetabbā .
Upabrūhitānaṃ dhātūnaṃ paccayabhāvena sukhā khobheti vibādhitānaṃ paccayabhāvena dukkhā ca .
Ubhayampi kāyaṃ byāpentaṃ viya uppajjatīti pharati .
Madayamānan ti madaṃ karontaṃ .
Chādayamānan ti icchaṃ uppādentaṃ , avattharamānaṃ vā .
Ghammābhitattassa sītodakaghaṭena āsittassa yathā kāyo upabrūhito hoti , evaṃ sukhasamaṅginopīti katvā ‘‘ āsiñcamānaṃ viyā ’’ ti vuttaṃ .
Ekattanimitteyevāti pathavīkasiṇādike
V0.13 ekasabhāve eva nimitte .Caratīti nānāvajjane javane vedanā viya vipphandanarahitattā sukhumā .
Adhippāye akusalatāya akovido .
Kusalattike … pe … āgatattāti ‘‘ kusalākusalā vedanā oḷārikā , abyākatā vedanā sukhumā ’’ ti evaṃ āgatattā .
Bhūmantarabhede dassetuṃ ‘‘ yampī ’’ tiādi āraddhaṃ .
Iminā nīhārenāti etena ‘‘ kāmāvacarasukhato kāmāvacarupekkhā sukhumā ’’ tiādinā sabhāvādibhedena ca oḷārikasukhumabhāvaṃ tatra tatreva kathento na bhindatīti nayaṃ dasseti .
Lokiyalokuttaramissakā kathitā , tasmā ekantapaṇīte hīnapaṇītānaṃ uddhaṭattā evameva ekantahīne ca yathāsambhavaṃ hīnapaṇītatā uddharitabbāti anuññātaṃ hotīti ubhayattha taduddharaṇe na kukkuccāyitabbanti attho .
Akusalānaṃ kusalādīhi sukhumattābhāvato pāḷiyā āgatassa aparivattanīyabhāvena ‘‘ heṭṭhimanayo na oloketabbo ’’ ti vuttanti vadanti , taṃtaṃvāpanavasena kathanepi parivattanaṃ natthīti na parivattanaṃ sandhāya ‘‘ heṭṭhimanayo na oloketabbo ’’ ti vuttaṃ , heṭṭhimanayassa pana vuttattā avuttanayaṃ gahetvā ‘‘ taṃ taṃ vā panā ’’ ti vattuṃ yuttanti ‘‘ heṭṭhimanayo na oloketabbo ’’ ti vuttanti veditabbo .
Bahuvipākā akusalā dosussannatāya oḷārikā , tathā appavipākā kusalā .
Mandadosattā appavipākā akusalā sukhumā , tathā bahuvipākā kusalā ca .
Oḷārikasukhumanikantivatthubhāvato kāmāvacarādīnaṃ oḷārikasukhumatā
M0.14 .Sāpīti bhāvanāmayāya bhedanena dānamayasīlamayānañca paccekaṃ bhedanaṃ nayato dassitanti veditabbaṃ .
Sāpīti vā tividhāpīti yojetabbaṃ .
13. Jātiādivasena asamānakoṭṭhāsatā visabhāgaṭṭho .
Dukkhavipākatādivasena asadisakiccatā , asadisasabhāvatā vā visaṃsaṭṭho , na asampayogo .
Yadi siyā , dūravipariyāyena santikaṃ hotīti saṃsaṭṭhaṭṭhena santikatā āpajjati , na ca vedanāya vedanāsampayogo atthi .
Santikapadavaṇṇanāya ca ‘‘ sabhāgaṭṭhena sarikkhaṭṭhena cā ’’ ti vakkhatīti vuttanayeneva attho veditabbo .
Na
V0.14 dūrato santikaṃ uddharitabban ti kasmā vuttaṃ , kiṃ yathā santikato akusalato akusalā dūreti uddharīyati , tathā tato dūrato kusalato kusalā santiketi uddharituṃ na sakkāti ?Na sakkā .
Tathā hi sati kusalā kusalāya santiketi katvā santikato santikatā eva uddharitā siyā , tathā ca sati santikasantikataratāvacanameva āpajjati , upādāyupādāya dūrasantikatāva idha vuccati , tasmā dūrato dūruddharaṇaṃ viya santikato santikuddharaṇañca na sakkā kātuṃ dūradūrataratāya viya santikasantikataratāya ca anadhippetattā .
Atha pana vadeyya ‘‘ na kusalā kusalāya eva santiketi uddharitabbā , atha kho yato sā dūre , tassā akusalāyā ’’ ti , tañca natthi .
Na hi akusalāya kusalā kadāci santike atthīti .
Athāpi vadeyya ‘‘ yā akusalā kusalāya santike , sā tato dūrato kusalato uddharitabbā ’’ ti , tadapi natthi .
Na hi kusale akusalā atthi , yā tato santiketi uddhariyeyya , tasmā idha vuttassa dūrassa dūrato accantavisabhāgattā dūre santikaṃ natthīti na sakkā dūrato santikaṃ uddharituṃ , santike panidha vutte bhinne tattheva dūraṃ labbhatīti āha ‘‘ santikato pana dūraṃ uddharitabban ’’ ti .
Upādāyupādāya dūrato ca santikaṃ na sakkā uddharituṃ .
Lobhasahagatāya dosasahagatā dūre lobhasahagatā santiketi hi vuccamāne santikatova santikaṃ uddharitaṃ hoti .
Tathā dosasahagatāya lobhasahagatā dūre dosasahagatā santiketi etthāpi
M0.15 sabhāgato sabhāgantarassa uddhaṭattā , na ca sakkā ‘‘ lobhasahagatāya dosasahagatā dūre sā eva ca santike ’’ ti vattuṃ dosasahagatāya santikabhāvassa akāraṇattā , tasmā visabhāgatā bhedaṃ aggahetvā na pavattatīti sabhāgābyāpakattā dūratāya dūrato santikuddharaṇaṃ na sakkā kātuṃ .Na hi dosasahagatā akusalasabhāgaṃ sabbaṃ byāpetvā pavattatīti .
Sabhāgatā pana bhedaṃ antogadhaṃ katvā pavattatīti visabhāgabyāpakattā santikatāya santikato dūruddharaṇaṃ sakkā kātuṃ .
Akusalatā hi lobhasahagatādisabbavisabhāgabyāpikāti .
Tenāha ‘‘ na dūrato santikaṃ uddharitabban ’’ tiādi .
Vedanākkhandhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .