3. Rūpavibhāgo
18. Sarūpakathā
653.
Tepaññāsa paniccevaṃ , nāmadhammā pakāsitā ;
Aṭṭhavīsavidhaṃ dāni , rūpaṃ nāma kathīyati .
654.
Pathavāpo ca tejo ca , vāyo ceti catubbidho ;
Cakkhusotaghānajivhā , kāyoti pana pañca ca .
655.
Rūpasaddagandharasā , cattāro ca athāparaṃ ;
Itthipumbhāvayugaḷaṃ , jīvitaṃ hadayampi ca .
656.
Kāyaviññatti
M0.58V0.64 cevātha , vacīviññatti ca dvayaṃ ;Ākāsadhātu rūpassa , lahutā mudutā tassa .
657.
Kammaññatā upacayo , santati jaratā pana ;
Aniccatā ca kabaḷīkārāhāroti sabbathā .
658.
Aṭṭhavīsavidhaṃ hoti , rūpametaṃ sarūpato ;
Tassa lakkhaṇabhedena , sabhāvañca vibhāvaye .
659.
Sandhāraṇaṃ tu pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ;
Ābandhana māpodhātu , āpaggharaṇalakkhaṇā .
660.
Paripācanatā tejodhātu uṇhattalakkhaṇā ;
Samudīraṇatā vāyodhātu vitthambhalakkhaṇā .
661.
Sabbatthāvinibhuttāpi , asammissakalakkhaṇā ;
Taṃtaṃbhāvasamussannasambhāresupalakkhitā .
662.
Aññamaññenupatthaddhā , sesarūpassa nissayā ;
Catudhevaṃ kalāpesu , mahābhūtā pavattare .
663.
Cakkhu sambhāracakkhumhi , sattakkhipaṭalocite ;
Kaṇhamaṇḍalamajjhamhi , pasādoti pavuccati .
664.
Yena cakkhupasādena , rūpāni anupassati ;
Parittaṃ sukhumañcetaṃ , ūkāsirasamūpamaṃ .
665.
Sotaṃ sotabilassanto ,
Tambalomācite tathā ;
Aṅgulivedhanākāre ,
Pasādoti pakāsito .
666.
Anto ajapadaṭṭhāne , ghānaṃ ghānabile ṭhitaṃ ;
Jivhā jivhāya majjhamhi , uppalākārasannibhe .
667.
Iccevaṃ
V0.65 pana cattāro , taṃtaṃdesavavatthitā ;Kāya ppasādopādinne , sabbaketi yathākkamaṃ .
668.
Rūpādyābhighātārahabhūtānaṃ
M0.59 vā yathārahaṃ ;Daṭṭhukāmanidānādikammabhūtānameva vā .
669.
Pasādalakkhaṇā bhūtarūpānaṃ bhūtanissitā ;
Kappāsapaṭalasnehasannibhāti ca vaṇṇitā .
670.
Pañcāpi jīvitārakkhā , rūpādiparivāritā ;
Dhītarāva kumārāva , kalāpantaravuttino .
671.
Rūpaṃ nibhāso bhūtānaṃ , saddo nigghosanaṃ tathā ;
Gandho ca gandhanaṃ tattha , raso ca rasanīyatā .
672.
Bhūtattayañca phoṭṭhabbaṃ , āpodhātuvivajjitaṃ ;
Saddo aniyato tattha , tadaññe sahavuttino .
673.
Cakkhādipaṭihananalakkhaṇā tu yathākkamaṃ ;
Pañceva pañcaviññāṇavīthiyā visayā matā .
674.
Itthindriyaṃ panitthittaṃ , itthibhāvoti desito ;
Purisattaṃ tathābhāvo , purisindriya nāmako .
675.
Taṃ dvayaṃ panupādinne , kāye sabbattha labbhati ;
Kalāpantarabhinnañca , bhinnasantānavatti ca .
676.
Rūpānaṃ kammajātānaṃ , anupālanalakkhaṇaṃ ;
Jīvitindriyarūpan ti , āyu nāma pavuccati .
677.
Manodhātuyā ca tathā , manoviññāṇadhātuyā ;
Nissayalakkhaṇaṃ vatthurūpaṃ hadayanissitaṃ .
678.
Majjhe hadayakosamhi , aḍḍhappasatalohite ;
Bhūtarūpamupādāya , cakkhādi viya vattati .
679.
Ākāsadhātu
V0.66 rūpānaṃ , paricchedakalakkhaṇā ;Taṃtaṃrūpakalāpānaṃ , pariyantoti vuccati .
680.
Cittaṃ sahajarūpānaṃ , kāyassa gamanādisu ;
Santhambhanasandhāraṇacalanassa tu paccayo .
681.
Vāyodhātuvikāroyaṃ
M0.60 , kāyaviññatti nāmako ;Vāyodhātādhikānaṃ tu , bhūtānamiti kecanā .
682.
Tathā cittasamuṭṭhino , vacīghosappavattiyaṃ ;
Upādinnarūpakāyaghaṭṭanassa tu paccayo .
683.
Pathavīdhātuvikāroyaṃ , vacīviññatti nāmako ;
Pathavīdhātādhikānaṃ tu , bhūtānamiti kecanā .
684.
Dvepi kāyavacīkammadvārabhūtā yathākkamaṃ ;
Te pana ghaṭṭanāhetu-vikārākāralakkhaṇā .
685.
Viññāpetīti kāyena , vācāya ca vicintitaṃ ;
Sayañca viññāyatīti , viññattīti pakittitā .
686.
Lahutā pana rūpānaṃ , adandhākāralakkhaṇā ;
Mudutāpi ca rūpānaṃ , maddavākāralakkhaṇā .
687.
Kammaññatā ca rūpānaṃ , yoggatākāralakkhaṇā ;
Gāravathaddhatā yoggapaṭipakkhā yathākkamaṃ .
688.
Sappāyamutumāhāraṃ , labhitvā cittasampadaṃ ;
Lahū mudu ca kammaññaṃ , yadā rūpaṃ pavattati .
689.
Tathāpavattarūpassa , pavattākārabheditaṃ ;
Lahutādittayampetaṃ , sahavutti tadā bhave .
690.
Sappāyaṃ paṭivedhāya , paṭipattupakāritā ;
Sākārā rūpasampatti , paññattāva mahesinā .
691.
Rūpasso pacayo
V0.67 nāma , rūpassācayalakkhaṇo ;Pavattilakkhaṇā rūpasantatīti pakāsitā .
692.
Rūpamācayarūpena , jāyaticcuparūpari ;
Pekkhatopacayākārā , jāti gayhati yogino .
693.
Anuppabandhākārena , jāyatīti sapekkhato ;
Tadāyaṃ santatākārā , jāti gayhati tassa tu .
694.
Evamābhogabhedena
M0.61 , jātirūpaṃ dvidhā kataṃ ;Attūpaladdhibhāvena , jāyantaṃ vātha kevalaṃ .
695.
Rūpaṃ vivittokāsassa , pūrakaṭṭhena cīyati ;
Abhāvā punabhāvāya , pavattaṃ santatīti ca .
696.
Evamākārabhedāva , sabbākāravarākaro ;
Jātirūpaṃ dvidhākāsi , jātirūpavirocano .
697.
Jaratā navatāhāyā , rūpānaṃ pākalakkhaṇā ;
Aniccatanti mappatti , paribhijjanalakkhaṇā .
698.
Iti lakkhaṇarūpaṃ tu , tividhaṃ bhinnakālikaṃ ;
Sabhāvarūpadhammesu , taṃtaṃkālopalakkhitaṃ .
699.
Yena lakkhīyati rūpaṃ , bhinnākāraṃ khaṇe khaṇe ;
Vipassanānayatthāya , tamiccāha tathāgato .
700.
Kabaḷīkāro āhāro ,
Yāpetabbojalakkhaṇo ;
Āhāro sendriyajāto ,
Rūpakāyānupālako .
701.
Iccevaṃ saparicchedā , savikārā salakkhaṇā ;
Akiccapaṭivedhāya , dayāpannena tādinā .
702.
Tattha
V0.68 tattha yathāyogaṃ , desitāti pakāsitā ;Rūpadhammā sarūpena , aṭṭhavīsati sabbathā .
703.
Katvāna jātimekaṃ tu , tatthopacayasantatiṃ ;
Sattavīsati rūpāni , bhavantīti viniddise .
704.
Bhūtattayaṃ tu phoṭṭhabbaṃ , katvā chabbīsadhāpi ca ;
Ubhayaṃ jātiphoṭṭhabbaṃ , gahetvā pañcavīsati .
705.
Rūpadhammānamiccevaṃ
M0.62 , vibhāveyya visārado ;Sarūpaṃ nāmasaṅkhepaṃ , sabhāvañca salakkhaṇanti .
Iti rūpavibhāge sarūpakathā niṭṭhitā .
Aṭṭhārasamo paricchedo .