Issues
Niruttidīpanīpāṭha
Niruttidīpanīpāṭha

Ādesasandhi

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ādesasandhi

AthādesasandhiM0.22 dīpiyate .
37. Yavā sare [ ka .18,19,21,45; nī .44,46,47,51,58].
Sare pare ivaṇṇuvaṇṇānaṃ ya , vādesā honti vā .
Ivaṇṇe –
Paṭisanthāravutyassa [ dha . pa .376], sabbā vityānubhūyate , kyāhaṃ aparajjhāmi [ pārā .383]– idha paṭhamaṃ bindhulopo , sutā ca paṇḍitātyattha , sutā ca paṇḍitātyamhā [ jā .2.21.149], ñāto senāpatītyāhaṃ [ jā .2.21.94], iccetaṃ kusalaṃ [ pārā .411], iccassa vacanīyaṃ [ dīghanikāye ], paccuttaritvā , paccāharati [ pārā .305-307], pacceti , paccayo , acceti , accayo [ dī . ni .1.251], accāyaṃ majjhimo khaṇḍo [ jā .1.7.33]– atireko ayaṃ majjhimo khaṇḍotyattho , apuccaṇḍatā – aputiaṇḍatātyattho , jaccandho , jaccaghānako , jacceḷako , abbhuggacchati , abbheti , abbhokāso [ dī . ni .1.191], ajjhokāso ajjhāgamā iccādi .
Vātveva ?
Itissa muhuttampi [ pāci .465], atisigaṇo , adhīritaṃ .
Ettha ca iccetantiādīsu iminā suttena iti , pati , atiputi , jāti , abhi , adhisaddānaṃ ivaṇṇassa yattaṃ ,‘ tavagga , varaṇānan ’… ti suttena yamhi tavaggassa cattaṃ ,‘ vagga , la , sehi te ’ ti suttena yassa pubbarūpattaṃ , abhi , adhisaddesu pana ‘ catutthadutiyesvesan ’… ti suttena vaggacatutthānaṃ tatiyattaṃ .
UvaṇṇeM0.23 –
Cakkhvābādhamāgacchati , pātvākāsi [ ma . ni .2.308], vatthvettha vihitaṃ niccaṃ , dvākāro [ mahāva .9], madhvāsavo [ pāci .328], anvayo , anveti , svākkhāto [ mahāva .26,62], svākāro [ mahāva .9], bahvābādho iccādi .
38. Eonaṃ [ ka .17,18; rū .19,20; nī .43,44].
Sare pare e , onaṃ ya , vādeso hoti vā .
Kyassa byapathayo assu [ su . ni .967], kyassu idha gocarā [ su . ni .967] -ke + assa puggalassāti attho , byapathayoti vacanapathā , yathā nāmaṃ tathā jhassa-ce + assāti chedo , tyāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ [ ma . ni .1.30], tyassa pahīnā honti , putto tyāhaṃ mahārāja [ jā .1.1.7], pabbatyāhaṃ gandhamādane [ jā .2.22.397], adhigato kho myāyaṃ dhammo [ mahāva .7], yyassa vippaṭisārajā , yyassa te honti anatthakāmā , yyassu maññāmi samaṇe-ettha ca avisiṭṭhepi vacanasadde ye + assāti padacchedabuddhisukhatthaṃ ‘ yyassā ’ ti potthakāropanaṃ yujjatiyeva , yathā taṃ ?
‘ Yadāssa sīlaṃ paññañca ’[ jā .2.22.1474] iccādīsu viya , kvatthosi jīvitena me , yāvatakvassa kāyo , tāvatakvassa byāmo [ dī . ni .2.35], atha khvassa , atthi khvetaṃ brāhmaṇa , yatvādhikaraṇaṃ [ dī . ni .1.213], yvāhaṃ , svāhaṃ iccādi .
Vātveva ?
So ahaṃ vicarissāmi [ su . ni .194], so ahaṃ bhante .
39. Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa [ moga .5-136( yuvaṇṇāna miya ṅu va ṅa sare )].
Sare pare ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ padānaṃ iyaṅa , uvaṅādesā honti vā .
Ṅānubandho antādesattho .
Evaṃ sabbattha .
IdhaM0.24 ekekassa padassa rūpadvayaṃ vuccate .
Ivaṇṇe –
Tiyantaṃ tyantaṃ – tattha tiyantanti iminā suttena siddhaṃ , tyantanti ‘ yavā sare ’ ti suttena .
Evaṃ sesesu .
Aggiyāgāre agyāgāre , catutthiyatthe [ mahāva .37] catutthyatthe , pañcamiyatthe pañcamyatthe , pathaviyākāso pathabyākāso , viyañjanaṃ byañjanaṃ , viyākato byākato , viyākaṃsu byākaṃsu , viyatto byatto , viyūḷho byūḷho , dhammaṃ adhiyeti ajjheti , patiyeti pacceti pattiyāyati vā , pariyaṅko pallaṅko , vipariyāso vipallāso , idha ekarūpaṃ hoti – pariyatti , pariyatto , pariyāyo , pallaṅkoiccādīsu parisadde rassa lattaṃ katvā issa ‘ yavā sare ’ ti yatte kate yassa pubbarūpattaṃ .
Uvaṇṇe –
Bhikkhuvāsane , sayambhuvāsane , idhapi rūpadvayaṃ labbhati – duvaṅgikaṃ = dvaṅgikaṃ , bhuvādigaṇo = bhvādigaṇo iccādi .
40. Vitisseve vā [ rū .33( piṭṭhe )].
Evasadde pare itisaddassa i-kārassa vo hoti vā .
Itveva coro aṅgulimālo , samuddotveva saṅkhyaṃ [ udā .45] gacchati , mahāudakakkhandhotveva saṅkhyaṃ gacchati , mahāsammatotveva paṭhamaṃ akkharaṃ nibbattaṃ [ dī . ni .3.131], isigilitveva samaññā ahosi [ ma . ni .3.133].
Vāti kiṃ ?
Iccevattho , samuddoteva saṅkhyaṃ gacchati .
SuttavibhattenaM0.25 evasadde pare aññati-kārassa vattaṃ .
Vilapatveva so dijo [ jā .1.6.103], anusetvevassa kāmarāgo , anusetvevassa rūparāgo – anuseti + eva + assāti chedo , hotveva kāriyasanniṭṭhānaṃ , hoteva vā .
41. Eonama vaṇṇe [ ka .27; rū 39; nī .66,163-4].
Sarabyañjanabhūte vaṇṇe pare e , onaṃ attaṃ hoti vā .
Tattha essa attaṃ yebhuyyena ma , dāgamesveva hoti .
Akaramhasa te kiccaṃ [ jā .1.4.29]– akaramhasetyattho , disvā yācakamāgate [ jā .1.7.58;2.22.2261], disvā paṇḍitamāgate [ jā .2.22.783], yamāhu natthi vīriyanti [ jā .2.18.162]– ye + āhutyattho .
Kadassu – ke + assu , yadeva te jātinissitā , tadeva te jarānissitāye + eva , te + evāti chedo , sve bhavo svātanaṃ [ pārā .22]– byañjane dīgho .
Omhi –
Sa sīlavā [ dha . pa .84], sa paññavā , sa ve kāsāvamarahati [ dha . pa .10], esa attho , esa dhammo [ dha . pa .5], dinnamāsi janindena [ jā .2.22.2161( dinnamhāti janindena )]– dinno + āsīti chedo , maggamatthi [ vibha . aṭṭha .189]– maggo + atthi , aggamakkhāyati [ a . ni .1.47], paccayākārameva ca [ vibha . aṭṭha .225], saṅgho pabbatamiva , saddo cicciṭamiva , hiyyo bhavo hiyyattanaṃ , pāto asanaṃ pātarāso , pātamanusiṭṭho , kakusandha koṇāgamano , thera vādānamuttamo – kakusandhoti ca theroti ca chedo , theravādoti attho .
SuttavibhattenaM0.26 animittepi hoti .
Tuvañca dhanusekha ca [ jā .1.16.239], paccayamahāpadeso hesa , ekakoṭṭhāso esa , abhilāpamattabhedo esa iccādi .
42. Gossāvaṅa [ ka .22,78; rū .28; nī .52,229].
Sare pare gossa antassa avaṅa hoti .
Go ca asso ca gavāssaṃ .
Suttavibhattena byañjanepi .
Sagavacaṇḍo [ a . ni .4.108], paragavacaṇḍo .
Appavidhānamuccate .
Mahāvuttinā avaṇṇassa uttaṃ , ottañca –
Puthujjano , puthubhūto-puthūti vā eko pāṭipadiko , puthunā puthunītipi dissati , apekkhiyāno apekkhiyānaapekkhitvātyattho .
Evaṃ anumodiyāno , marīcikūpamaṃ abhisambuddhāno , mā maṃ pisācā khādantu , jīva tvaṃ saradosataṃ [ jā .1.2.9], rattidivova so dibbo , mānusaṃ saradosataṃ-vassasatantyattho , anuyanti disodisaṃ [ dī . ni .3.281], sampatanti disodisaṃ-taṃ taṃ disantyattho , parosataṃ , parosahassaṃ , aññoññaṃ aññamaññaṃ , ponopuññaṃ punappunaṃ , ponobbhavikā taṇhā-punoti vā eko nipāto , puno tassa mahe sino , puno pattaṃ gahetvāna , na ca dāni puno atthi , mama tuyhañca saṅgamo , na puno amatākāraṃ , passissāmi mukhaṃ tava [ apa . therī 2.2.235].
Ivaṇṇassa attaṃ , uttaṃ , ettañca –
Tadamināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ-taṃ etaṃ atthajātaṃ iminā pariyāyena veditabbanti attho , sakiṃ āgacchati sīlenātiM0.27 sakadāgāmī , itthiyā bhāvo itthattaṃ , evumaṃ – evaṃ + imanti chedo , tvaṃ no satthā mahāmune , atthadhammavidū ise .
Uvaṇṇassa ittaṃ , ottañca –
Mātito [ dī . ni .1.303], pitito , mātipakkho , pitipakkho , mātigho [ jā .2.19.118], pitigho , mattikaṃ dhanaṃ [ pārā .34], pettikaṃ dhanaṃ , api no lacchasi , kacci no tumhe yāpetha , kathaṃ no tumhe yāpetha , sotukāmattha no tumhe bhikkhave , na no samaṃ atthi [ khu . pā .6.3], na hi no saṅkarantena [ ma . ni .3.272], natthi no koci pariyāyo [ jā .1.5.110( na hi no koci pariyāyo )]– imesu tīsu nusaddo ekaṃsatthe , sosito sotatto ceva [ jā .1.1.94 sotatto sosindo ceva ; ma . ni .1.157]– suṭṭhu sītalo suṭṭhu santattotyattho , jambunadiyā jātaṃ jambonadaṃ .
Essa ittaṃ –
Okandāmasi bhūtāni , pabbatāni vanāni ca [ jā .2.22.2173]– avakandāmasetyattho , yaṃ karomasi brahmuno , tadajja tuyhaṃ dassāma [ dī . ni .2.370], idha hemantagimhisu [ dha . pa .286], buddhapaccekabuddhisu , cetehi cetaputtihi [ cariyā .1.106]– cetaputtehi saddhintyattho .
Ossa uttaṃ –
Manuññaṃ , na tenatthaṃ abandhisu [ jā .1.6.7]– so tena vacanena atthaṃ na abandhi na labhītyattho .
Avhāyantu su yuddhena [ jā .2.22.871]– soM0.28 pahāravacanena maṃ avhayantotyattho .
Api nu hanukā santā [ jā .1.1.146]– no hanukā ekantaṃ khinnā dukkhapattātyattho .
Vikārasandhipi ādesasandhirūpattā idha saṅgayhati .
Iti sarādesarāsi .
Kavaggato paṭṭhāya vaggāvaggabyañjanānaṃ ādeso dīpiyate .
43. Vaggalasehi te .
Pañcavaggehi ca la , sehi ca parassa ya-kārassa kvaci te eva vagga la , sā honti vā yathākkamaṃ , ya-kāro pubbarūpattaṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti .
Nipaccatīti nipako , nipakassa bhāvo nepakkaṃ , vipāko eva vepakkaṃ , vattabbanti vākkaṃ , vākyaṃ vā .
Pamukhe sādhu pāmokkhaṃ – yassa pubbarūpatte kate ādidutiyassa paṭhamattaṃ , subhagassa bhāvo sobhaggaṃ , dobhaggaṃ , bhuñjitabbanti bhoggaṃ , yuñjitabbanti yoggaṃ , kukkucabhāvo kukkuccaṃ , vattabbanti vāccaṃ , vuccate , paccate , vaṇijānaṃ kammaṃ vāṇijjaṃ , bhuñjitabbanti bhojjaṃ , yuñjitabbanti yojjaṃ .
44. Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā [ ka .269,41; nī .104,106,119,121-5].
Ādesabhūte vā vibhattibhūte vā paccayabhūte vā ya-kāre pare tavaggānaṃva , ra , ṇānañca cavagga , ba , ya , ñādesā honti vā yathākkamaṃ .
Pokkharañño , pokkharaññā , pokkharaññaṃ , samaṇassa bhāvo sāmaññaṃ , evaṃ brahmaññaṃ , iccetaṃ kusalaṃ [ pārā .411] iccādīni ‘ yavā sare ’ ti sutte udāhaṭāni .
PaṇḍitassaM0.29 bhāvo paṇḍiccaṃ , santassa bhāvo saccaṃ , tathassa bhāvotacchaṃ , yajjevaṃ-yadi + evaṃ , najjo , najjā , najjaṃ , suhadassa bhāvo sohajjaṃ , vattabbanti vajjaṃ , jhānaṃ upasampajja viharati [ dha . sa .160], upasampajjati , ajjhokāso , bojjhaṅgo , bojjhā , bodhiyā vā , bujjhitabbanti bojjhaṃ , bujjhati , ponopuññaṃ , thanato sambhūtaṃ thaññaṃ .
Pavagge yassa pubbarūpaṃ –
Vappate , luppate , abbhuggato , abbhokāso , usabhassa bhāvo osabbhaṃ , labhiyateti labbhaṃ , labbhate , gāme hitaṃ gammaṃ , opammaṃ , sokhummaṃ , āgamma , upagamma , gamiyateti gammo , evaṃ dammo , rammo , gammate , rammate .
‘ Tavagga varaṇānan …’ ti iminā suttena yamhi rassa yattaṃ –
Kayyate kariyate , ayyo ariyo .
‘ Vaggalasehi te ’ ti lato yassa pubbarūpaṃ –
Pallaṅko , vipallāso , kosallaṃ , pattakallaṃ .
‘ Tavaggavaraṇānan …’ ti yamhi vassa battaṃ –
Puthabyā , puthabyaṃ , bhātu apaccaṃ bhātabyo , korabyo , dive bhavaṃ dibbaṃ dibyaṃ .
‘ Vaggalasehi te ’ ti sato yassa pubbarūpaṃ –
Rahasi bhavaṃ rahassaṃ , somanassaṃ , domanassaṃ , sovacassaṃ , dovacassaṃ-manogaṇattā majjhe sāgamo , bhāsitabbanti bhassaṃ , ādissa = ādisitvā , uddissa = uddisitvā , upavassa = upavasitvā , samphussa = samphusitvā , tussati , dussati , nassatiiccādi .
45. TathanarānaṃM0.30 ṭaṭhaṇalā [ rū .3( piṭṭhe )].
Tādīnaṃ ṭādiādesā honti vā .
Tassa ṭattaṃ –
Paṭihaññati , paṭaggi dātabbo , paṭicchanno , paṭippanno , byāvaṭo , udāhaṭo , dukkaṭaṃ iccādi .
Thassa ṭhattaṃ –
Pīḷanaṭṭho [ paṭi . ma .1.17], saṅkhataṭṭho [ paṭi . ma .1.17], aṭṭhiṃkatvā suṇeyya [ jā .2.17.92], aṭṭhakathā iccādi .
Nassa ṇattaṃ –
Gāmaṃ netīti gāmaṇi , senaṃ netīti senāṇi , paṇidhi , paṇidhānaṃ , paṇihitaṃ , paṇāmo , pariṇāmo , oṇāmo , uṇṇāmo , karaṇīyaṃ , karaṇaṃ , ñāṇaṃ , tāṇaṃ , pamāṇaṃ , saraṇaṃ , gahaṇaṃ iccādi .
Rassa lattaṃ –
Paligho , palibodho , palipanno , pallaṅko , taluṇo taruṇo , kalunaṃ paridevayi [ jā .2.22.2151], mahāsālo , aṭṭhasālinī , nayasālinī iccādīni .
Idāni mahāvuttividhānamuccate .
Kassa khattaṃ –
Nikkhamati , nikkhanto , nekkhamo , rājakiccaṃ karotīti khattā , kattā vā .
Dattañca –
Sadatthapasuto siyā [ dha . pa .166].
YattañcaM0.31 –
Sayaṃ raṭṭhaṃ hitvāna , pupphadānaṃ dadātīti pupphadāniyo pupphadāniko , sippalivane vasatīti sippalivaniyo sippalivaniko , kumāriyā kumārikā .
Khassa gattaṃ –
Eḷamūgo eḷamūkho .
Gassa kattaṃ –
Lujjatīti loko , ārogyaṃ abhisajjetīti bhisakko , kulūpako kulūpago , khīrūpako khīrūpago , gīvūpakaṃ gīvūpagaṃ .
Ghassa hattaṃ –
Sīghajavatāya sīho .
Cassa chattaṃ –
Vinicchayo , acchariyaṃ , macchariyaṃ , raṃsiyo niccharanti-nigacchantīti attho .
Chassa sattaṃ –
Atthi sāhassa jīvitaṃ [ jā .2.22.314] -chāhaṃ + assāti chedo , saḷāyatanaṃ .
Jassa dattaṃ –
Parasenaṃ jinātītipassenadī-mahāvuttinā saralopo , rassa pararūpaṃ .
Yattañca –
Nissāya jāyatīti niyo , niyako vā , niyaṃ puttaṃ .
Ñassaṇattaṃ –M0.32
Paṇṇatti paññatti , paṇṇāsaṃ paññāsaṃ .
Paṇṇavīsati pañcavīsati .
Nattañca –
Nāmamattaṃ na nāyati , animittā na nāyare [ visuddhi . aṭṭha .1.228]– na paññāyantīti attho .
Tassa kattaṃ –
Niyako niyato .
Thattañca –
Nitthiṇṇo , nittharaṇaṃ , netthāraṃ .
Nattañca –
Jino , pino , lino , paṭisallino , paḷino , malino , supino , pahīno , dhuno , puno , luno , āhunaṃ , pāhunaṃ .
Dassa ḍattaṃ –
Chavaḍāho , disāḍāho , kāyaḍāho .
Ḷattañca –
Pariḷāho , āgantvā chavaṃ dahanti etthāti āḷahanaṃ , susānaṃ .
Tattañca –
Sugato , tathāgato , kusito , udati pasavatīti utu .
Dhassa dattaṃ –
Ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ [ ma . ni .1.501] -idhāti vā nipāto .
HattañcaM0.33 –
Sāhu dassanamariyānaṃ [ dha . pa .206], saṃhitaṃ , vihitaṃ , pihitaṃ , abhihitaṃ , sannihitaṃ , paṇihitaṃ , saddahati , vidahati , pidahati .
Nassa uttaṃ –
Upaññāso = upanyāso , ñāyo = nyāyo-niccaṃ eti phalaṃ etenāti ñāyo , ñeyyaṃ = neyyaṃ .
Yattañca –
Thenassa kammaṃ theyyaṃ , therādhinanti therādheyyaṃ , pātimokkhaṃ , parādheyyakaṃ dukkhaṃ .
Passa phattaṃ –
Nipphajjati , nipphatti , nipphannaṃ .
Battañca –
Sambahulaṃ = sampahulaṃ , bahusanto na bharati [ su . ni .98]= pahu santo na bharati .
Bhassa phattaṃ –
Anantaṃ sabbatopaphaṃ [ dī . ni .1.499].
Massa pattaṃ –
Cirappavāsiṃ [ dha . pa .219], hatthippabhinnaṃ [ dha . pa .326].
Yassa vattaṃ –
Dīghāvu kumāro [ mahāva .459]= dīghāyu kumāro , āyuṃ dhāretīti āvudhaṃ = āyudhaṃ , āyu assa atthīti atthe ‘ āvuso ’ ti nipāto , kasāvo = kasāyo , kāsāvaṃ = kāsāyaṃ , sāliṃ lunātīti sālilāyako , tiṇalāyako .
Lassa rattaṃM0.34 –
Nīlaṃ jalaṃ etthāti nerañjarā , jalaṃ gaṇhituṃ alanti arañjaro , sassataṃ pareti , ucchedaṃ pareti-paletīti attho .
Vassa pattaṃ –
Pipāsati pivāsati .
Battañca –
Byākato , byatto , byañjanaṃ , sīlabbataṃ , nibbānaṃ , nibbutaṃ , dibbaṃ , dibbati , sibbati , kubbati , kubbanto , krubbati , krubbanto , asevitabbattā vāretabboti bālo , pabbajito , pabbajjā iccādi .
Sassa chattaṃ –
Ucchiṭṭhaṃ-avasiṭṭhantyattho ,‘‘ dibbā saddā niccharanti , raṃsiyo [ vi . va .730] niccharantī ’’ ti etthāpi sassa chattaṃ icchanti .
Tattañca –
Uttiṭṭhapattaṃ upanāmenti [ mahāva .64],‘‘ uttiṭṭhe nappamajjeyyā ’’ ti ettha pana uddissa tiṭṭhanaṃ uttiṭṭhanti attho .
‘‘ Uddissa ariyā tiṭṭhanti , esā ariyāna yācanā [ jā .1.7.59]’’ti vuttaṃ .
Hassa ghattaṃ –
Niccaṃ dahati etthāti nidāgho , laghu lahu .
Ḷassa ḍattaṃ –
Garuḍo garuḷo .
Iti byañjanādesarāsi .
MissakādesoM0.35 vuccate .
Avassa uttaṃ –
Uddhammo , ubbinayo , uppatho , ummaggo , uññā avaññā , uññātaṃ avaññātaṃ , ujjhānasaññī .
Ottañca –
Onaddho , okāso , ovādo , olokanaṃ iccādi .
Vassa ottaṃ –
Uposatho – upavasathoti ṭhiti , nonītaṃ navanītaṃ , nivatthakoco nivatthakavaco , ko te balaṃ mahārāja , ko nu te rathamaṇḍalaṃ [ jā .2.22.1880]– kvati attho .
Ko te diṭṭho vā suto vā , vānaro dhammiko iti , ko nume gotamasāvakā gatā-kva nu + imeti chedo , soṇṇaṃ suvaṇṇaṃ iccādi .
Kussa kruttaṃ –
Krubbati kubbati .
Ttassa trattaṃ –
Atrajo putto , khetrajo putto attajo , khettajo , gotrabhū , vatrabhū , citraṃ , vicitraṃ , cittaṃ , vicittaṃ , utrastamidaṃ cittaṃ [ saṃ . ni .1.98], utrāsī palāyī [ saṃ . ni .1.249], yātrā ca me bhavissati [ ma . ni .1.23] iccādi .
Dassa drattaṃ –
Indriyaṃ , sukho udayo yassāti sukhudrayaṃ , dukkhudrayaṃ kammaṃ [ ma . ni .2.109], pathavī undriyyati [ saṃ . ni .1.158]– bhijjatītyattho , mittadrubbho mittaddubbho .
Ddassa drattaṃM0.36 –
Bhadraṃ bhaddaṃ , asso bhadro [ dha . pa .143], sadā bhadrāni passati [ dī . ni .2.153], sabbe bhadrāni passantu [ jā .1.2.105], bhadrāni bhadrāni yānāni yojetvā , ludraṃ [ dī . ni .2.43] luddaṃ .
Bassa brattaṃ –
Brahāvanaṃ , brahantaṃ vā vanappatiṃ [ jā .1.1.14], brahmā , brāhmaṇo – bāhitapāpattā arahā brāhmaṇoti vuccati , brahmuno apaccanti jātibrāhmaṇo vuccati .
Va , vīnaṃ byattaṃ –
Byayo = vayo-vināsotyattho , kiccākiccesu byāvaṭo = vāvaṭo , paṅke byasanno = visanno , byamhito = vimhito , byamhaṃ = vimānaṃ-mānassa mhattaṃ .
Kkhassa cchattaṃ –
Acchi = akkhi , sacchi = sakkhi-saha akkhinā vattatīti atthe nipāto , paccakkhanti attho .
Nibbānaṃ sacchikaroti [ mi . pa .5.3.12], macchikā = makkhikā , lacchī = lakkhī-sirīti attho .
Mahāvuttinā akkharasaṃkhittaṃ hoti –
Ācero ācariyo , na mātāpitarasaṃvaḍḍho , anācerakule vasaṃ [ jā .1.1.9], āceramhi susikkhitā [ jā .1.7.82], brahmacero brahmacariyo , tiṇhaṃ tikhiṇaṃ , taṇhā tasiṇā , suṇhā suṇisā , abhiṇhaṃ abhikkhaṇaṃ , paṇho pubbaṇho , paṇhe vajjho mahosadho [ jā .1.15.324], surāmerayo-surāmereyyo , surāmereyyapānāni , yo naro anuyuñjati [ dha . pa .247].
Kammadhārayo = kammadhāreyyoM0.37 , pāṭihīraṃ pāṭiheraṃ pāṭihāriyaṃ , accheraṃ acchariyaṃ , maccheraṃ maccharaṃ macchariyaṃ iccādi .
Akkharavaḍḍhipi hoti –
Ekacciyo ekacceyyo ekacco , mātiyo macco , kiccayaṃ kiccaṃ , paṇḍitiyaṃ paṇḍiccaṃ , suvāmi sāmi , suvāmini sāmini , suvakehi puttehi sakehi puttehi , sattavo satto , tvañca uttamasattavo [ jā .2.21.76], evaṃ uttamasattavo [ jā .2.21.79] iccādi .
Iti missakādesarāsi .
Bindādeso dīpiyate .
46. Vagge vagganto [ ka .31; rū .49; nī .138-9].
Vaggabyañjane pare niggahītassa sakavaggantabyañjanādeso hoti vā .
Dīpaṅkaro , saṅkhāro , saṅgaho , sañcāro , sañjāto , saṇṭhitaṃ , attantapo , parantapo , amatandado , purindado , sandhi , sannidhi , sampatti , sambuddho , sambhavo , sambhāro , sambhinno , sammato iccādīsu niccaṃ , taṅkaro , taṃkaro iccādīsu aniccaṃ , buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi [ khu . pā .1. saraṇattaya ], na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu iccādīsu [ dha . pa .67] natthi .
Mahāvuttividhānamuccate .
Vaggāvaggesu byañjanesu paresu niggahītaṃ pararūpaṃ gacchati –
Sakkaroti , sakkato , sakkāro , sakkaccaṃ , takkattā , takkaro , takkhaṇaṃ taṅkhaṇaṃ taṃ khaṇaṃ , taggatikaṃ taṃ gatikaṃ , tanninno , tappoṇo , tappabbhāro , tappadhāno , etapparamo , yagguṇo yaṃguṇo , talleṇā , malleṇā , sallekho , paṭisallīno , tabbaṇṇanā taṃvaṇṇanā , tassamo taṃsamo , idappaccayatāM0.38 , cirappavāsiṃ , hatthippabhinnaṃ iccādi .
Imasmiṃ ganthe ekattha siddhampi taṃ taṃ rūpaṃ tattha tattha punappunampi vidhiyyati ñāṇavicittatthaṃ .
47. Mayadā sare [ ka .34,35; rū .34,52; nī .142-5].
Sare pare niggahītassa kvaci ma , ya , dā honti vā .
Tattha dādeso ya , ta , etasaddehi napuṃsake dissati –
Yadabravi [ jā .1.2.143], tadaniccaṃ [ ma . ni .2.19], etadavoca satthā [ su . ni . dvayatānupassanāsutta ].
Samāse pana dādeso tiliṅge dissati –
Yadanantaraṃ , tadanantaraṃ , etadatthā kathā [ a . ni .2.68].
Etadatthā mantanā [ a . ni .2.68] -tattha yassa atthassa vā yassa padassa vā yassā kathāya vā anantaraṃ yadanantaraṃ .
Kvacitveva ?
Yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ , adinnaṃ upasiṅghasi [ jā .1.6.115].
Mādeso ya , ta , etasaddehi pumitthiliṅgesu dissati –
Yamāhu devesu sujampatīti [ jā .1.15.54], tamatthaṃ pakāsento satthā [ jā . aṭṭha .1.20.35], etamatthaṃ viditvā [ mahāva .2-3].
Aññasaddehi pana dve ādesā tiliṅge dissanti –
Sakadāgāmī , evametamabhiññāya [ su . ni .1221] iccādi .
Yādeso idaṃsadde pare tasaddamhā eva kvaci dissati –
Tayidaṃ na sādhu [ jā .2.22.279], tayidaṃ na suṭṭhu [ jā .2.22.279].
48. Yevahisu ño
YaM0.39 , eva , hisaddesu paresu niggahītassa ño hoti .
Yassa pubbarūpattaṃ .
Ānantarikaññamāhu [ khu . pā .6.5]– ānantarikaṃ + yaṃ + āhūti chedo , yaññadeva-yaṃ + yaṃ + eva , taññeva taṃ + eva , purisaññeva , paccattaññeva , tañhi , purisañhi , atthasañhito atthasaṃhito , dhammasañhito dhammasaṃhito .
49. Ye saṃssa [ ka .33; rū .51; nī .141].
Yamhi pare saṃ upasaggassa niggahītassa ño hoti .
Yassa pubbarūpattaṃ .
Saññogo saṃyogo , saññutto saṃyutto .
Saṃyojanaṃ saṃyojanaṃ , saññamo saṃyamo , saññato saṃyato , saññamati saṃyamati , saññācikā saṃyācikā kuṭiṃ [ pārā .348] iccādi .
Iti bindādesarāsi .
Ādesasandhirāsi niṭṭhito .