Paṭhamābahubbīhi
Paṭhamābahubbīhi , dutiyābahubbīhi , tatiyābahubbīhi , catutthībahubbīhi , pañcamībahubbīhi , chaṭṭhībahubbīhi , sattamībahubbīhi cāti sattavidho .
Tattha paṭhamābahubbīhi sahapubbapada , upamānapubbapada , saṅkhyobhayapada , disantarāḷattha , byatihāralakkhaṇavasena pañcavidho .
Tattha –
353. Vānekamaññatthe [ ka .328; rū .352; nī .708].
Anekaṃ
M0.243 syādyantapadaṃ aññapadassa atthe vikappena ekatthaṃ hoti .Saha vitakkenāti savitakko , vitakkena saha yo vattatīti vā savitakko , samādhi .
Ettha ca ‘ saha vitakkenā ’ ti ettha paṭhamāvibhattiyā atthabhūto aññapadattho vākyasāmatthiyena sijjhati .
Na hi kriyākārakarahitaṃ vākyaṃ nāma sambhavati , iminā suttena sahapada , vitakkapadānaṃ samādhisaṅkhātena aññapadatthena ekatthībhāvo hoti , ekatthībhāve ca honte vākye ṭhitānaṃ aññapadānaṃ vibhattīnañca sabbe atthā ekatthabhūtena samāsena vuttā nāma honti , aññapadāni ca vibhattiyo ca vuttatthā nāma , vuttatthānañca attharahitattā payogakiccaṃ natthi , tasmā ‘ ekatthatāyan ’ ti suttena vibhattīnaṃ lopo , evaṃ sabbasamāsesu vākyedissamānānaṃ ya , ta , eta , ima , iti , eva , iva , viya , ca , vāiccādīnaṃ aññapadānaṃ mahāvuttisuttena lopo , vibhattīnañca lope sati sarantānaṃ byañjanantānañca samāsapadānaṃ sayameva pakatibhāvo , idha pana ‘ sahassa soññatthe ’ ti suttena sahasaddassa sattaṃ , tato syādyuppatti , savitakko samādhi , savitakkā samādhayo , savitakkā paññā , savitakkā paññāyo , savitakkaṃ jhānaṃ , savitakkāni jhānāni iccādinā sabbaliṅga , vibhatti , vacanehi yojetvā payogasiddhi veditabbā .
Upamānapubbapado yathā ?
Kāyabyāmānaṃ samapamāṇattā nigrodho iva parimaṇḍalo nigrodhaparimaṇḍalo , nigrodho iva vā parimaṇḍalo yo hotīti so nigrodhaparimaṇḍalo , rājakumāro , saṅkho iva paṇḍaro saṅkhapaṇḍaro , kāko
M0.244 iva sūro kākasūro , sattānaṃ paññācakkhupaṭilābhakaraṇena tesaṃ cakkhu viya bhūtoti cakkhubhūto , lokuttaradhammapaṭilābhakaraṇena tesaṃ dhammo viya bhūtoti dhammabhūto , niccasommahadayatāya brahmā viya bhūtoti brahmabhūto , andho viya bhūto ayanti andhabhūto iccādi .Saṅkhyobhayapado yathā ?
Dve vā tayo vā pattā dvittippattā , idha vāsaddāyeva aññapadāni nāma , aniyamabhūto tesaṃ attho aññapadattho nāma .
Dvīhaṃ vā tīhaṃ vā dvīhatīhaṃ , cha vā pañca vā vācā chappañcavācā .
Evaṃ sattaṭṭhamāsā , ekayojanadviyojanāni iccādi .
Disantarāḷattho yathā ?
Dakkhiṇassā ca pubbassā ca yadantarāḷaṃ hoti sā dakkhiṇapubbā .
Evaṃ pubbuttarā , pacchimuttarā , aparadakkhiṇā , mahāvuttinā pubbapade rassattaṃ .
Dakkhiṇā ca sā pubbā cāti dakkhiṇapubbā iccādinā kammadhārayopi yujjati .
Byatihāralakkhaṇe [ ka .328; rū .352; nī .708]–
354. Tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe sarūpaṃ .
Sattamyantaṃ tatiyantañca samānarūpaṃ syādyantapadaṃ tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe aññapadatthe ekatthaṃ hoti vā .
355. Ṅi vītihāre [ ka .404; rū .370].
Aññapadatthavisaye kriyābyatihāre gamyamāne padante ṅānubandho ipaccayo hoti , ettha ikāro rasso eva .
356. Ṅi smiṃca [ ka .403; rū .354].
Vipaccayante
M0.245 uttarapade pare pubbapadantassa āttaṃ hoti .Kesesu ca kesesu ca gahetvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti kesākesi , daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti daṇḍādaṇḍi .
Evaṃ muṭṭhāmuṭṭhi , musalāmusali .
Iti paṭhamābahubbīhi .