Savuddhikarūpa
Atha
M0.407 savuddhikarūpāni vuccante .Asa-bhuvi , āsa-nivāse upavesane ca , isu-icchā , kantīsu , kamu-padagamane , kusa-akkose , gamu-gatimhi , jaravayohānimhi , jana-janane , mara-pāṇacāge , yamu-uparame , ruda-assuvimocane kandane ca , ruha-janane , labha-lābhe , vaca , vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ , vida-ñāṇe , vasa-nivāse , visapavesane , sada-gatyā ’ vasāne , hana-hiṃsāyaṃ , haraharaṇe .
Tyādyuppatti , kattari lo , asa-bhuvi , sattāyanti attho .
629. Tassa tho [ ka .494; rū .495,500; nī .989,991].
Atthito parassati , tūnaṃ tassa tho hoti .
‘ Pararūpamayakāre byañjane ’ ti suttena byañjane pare dhātvantassa pararūpattaṃ ,‘ catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā ’ ti suttena pararūpassa dutiyassa paṭhamattaṃ .
Dhanaṃ me atthi .
Ettha ca ‘‘ atthi tvaṃ etarahi , na tvaṃ natthi , atthi ahaṃ etarahi , nāhaṃ natthi , puttā matthi dhanā matthi [ dha . pa .62], atthi imasmiṃ kāye kesā ’’ ti [ khu . pā .3. dvitiṃsākāra ] ādīsu atthisaddo ākhyātapaṭirūpako kattuvācako nipāto .
‘‘ Atthīti kho kaccāyana ayameko anto , natthīti dutiyo anto ’’ ti [ saṃ . ni .2.15] ca ‘‘ atthipaccayo , natthipaccayo ’’ ti [ paṭṭhā .1.1. paccayuddesa ] ca evamādīsu nāmapaṭirūpako .
Tathā natthisaddo .
Tumhi-vipassissa
M0.408 ca namatthu [ dī . ni .3.287], namo te buddha vīratthu [ saṃ . ni .1.90], ettha ca ‘‘ dhiratthumaṃ pūtikāyan ’’ ti ādīsu atthusaddo nipāto . 630. Ntamānantantiyiyuṃsvādilopo [ ka .494-5; rū .496; nī .1019;‘ ntamānānti …’( bahūsu )].
Nta , māna , anti , antu , iyā , iyuṃsu atthissa ādilopo hoti .
Santi , santu .
631. Sihīsvaṭa [ ka .506; rū .497; nī .992].
Atthissa aṭa hoti si , hīsu .
Manussosi [ mahāva .126], purisosi [ mahāva .126].
Himhi dīgho , tvaṃ paṇḍito āhi , bhavāhīti attho .
Tavibhattīsu dhātvantassa pararūpaṃ , tumhe attha , kaccittha parisuddhā [ pārā .233].
Tvādimhi-mā pamādattha [ ma . ni .1.88,215], tumhe samaggā attha .
632. Mimānaṃ vā mhimhā ca [ ka .492; rū .499; nī .987;‘ sīhisvaṭa ’( bahūsu )].
Atthito paresaṃ mi , mānaṃ mhi , mhā honti vā , atthissa ca aṭa hoti .
Ahaṃ pasannomhi , mayaṃ pasannāmha .
Tvādimhi-ahaṃ iminā puññena anāgate paññavā amhi , mayaṃ paññavanto amha .
633. Esu sa [ ka .492; rū .499; nī .987].
Etesu
M0.409 mi , mesu atthissa sassa so hoti .Pararūpanisedhanatthamidaṃ suttaṃ .
Ahaṃ paṇḍito asmi , mayaṃ paṇḍitā asma .
Tvādimhi-ahaṃ anāgate paññavā asmi , mayaṃ paññavanto asma .
Eyyādimhi –
634. Atthiteyyādichannaṃ sa su sasi satha saṃsāma [ ka .571,517; rū .624,488; nī .830,1105;‘ atthiteyyādicchannaṃ sasusasatha saṃ sāma ’( bahūsu )].
‘ Atthī ’ ti dhātuniddeso ti-kāro , atthito paresaṃ eyyādīnaṃ channaṃ sādayo honti .
Evamassa vacanīyo [ pārā .411], evamassu vacanīyā [ pārā 418], tvaṃ assasi , tumhe assatha , ahaṃ assaṃ , mayaṃ assāma .
Assunipātopi bahuṃ dissati , tayassu dhammā jahitā bhavanti [ khu . pā .6.10], kenassu taratī oghaṃ , kenassu tarati aṇṇavaṃ [ saṃ . ni .1.246].
‘‘ Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti , kiṃsu chetvā na socatī ’’ ti [ saṃ . ni .1.71] ettha niggahītamhā saṃyogādilopo .
635. Ādidvinnamiyāmiyuṃ [ ka .517; rū .488; nī .993;‘… miyā iyuṃ ’( bahūsu )].
Atthito eyyādīsu ādimhi dvinnaṃ iyā , iyuṃ honti .
‘ Ntamānantantiyiyuṃsū …’ tiādilopo .
So
M0.410 siyā , te siyuṃ , ete dve nipātāpi honti .‘‘ Vedanākkhandho siyā kusalo , siyā akusalo , siyā abyākato ’’ ti [ vibha .152] ādīsu ekaccoti attho .
‘‘ Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā ’’ ti [ paṭṭhā .1.1.35-38] ādīsu kinnūti attho .
‘‘ Dvādasākusalā siyun ’’ ti [ abhidhammatthasaṅgaha 2] ādīsu bhavantīti attho .
Mahāvuttinā eyyuṃ , eyyamiccetesaṃ iyaṃsu , iyaṃ honti , ādilopo , siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā [ ma . ni .3.35], evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃvedano siyaṃ , evaṃsañño siyaṃ [ ma . ni .3.274].
Ajjattanimhi –
636. Īādo dīgho [ ka .517; rū .488; nī .1001].
Atthissa dīgho hoti īādīsu .
So āsi , te āsuṃ , āsiṃsu , tvaṃ āsi , tumhe āsittha , ahaṃ āsiṃ .
Tatrāpāsiṃ evaṃvaṇṇo [ dī . ni .1.245; ma . ni .1.68].
Mayaṃ āsimha , āsimhā .
637. Aāssādīsu [ ka .507; rū .501; nī .1020; caṃ .5.4.79; pā .2.4.52].
Aādiparokkhāyañca āādihiyyattaniyañca ssādīsu bhavissanti , kālātipattīsu ca atthissa bhū hoti .
Idañca suttaṃ atthissa etāsaṃ vibhattīnampi sādhāraṇakaraṇatthaṃ .
Rūpampi bhūrūpameva .
So
M0.411 babhūva , te babhūvu , so abhavā , te abhavū , so bhavissati , te bhavissanti , so abhavissā , te abhavissaṃsu iccādi . 638. Atyādintesvatthissa bhū [ ka .517; rū .500; nī .1020; caṃ .5.4.79; pā .2.4.52].
Tyādivajjitesu ntavajjitesu ca paccayesu atthissa bhū hoti .
Etena tyādi , tvādi , eyyādi , īādisaṅkhātāsu catūsu vibhattīsu ntapaccaye ca atthissa bhūādeso natthi , sesāsu catūsu vibhattīsu ca ntavajjitesu tabbādīsu ca atthissa bhūādeso labbhatīti veditabbo .
Āsa-upavesane .
Guruṃ upāsati , payirupāsati , upāsanti , payirupāsanti .
Kamme-upāsīyati , payirupāsīyati .
Kārite-mātā puttaṃ guruṃ upāseti , payirupāseti , upāsayati , payirupāsayati .
Īādimhi-upāsi , payirupāsi , upāsiṃsu , payirupāsiṃsu , upāsuṃ , payirupāsuṃ .
Āsa-nivāse .
639. Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa [ ka .476,522; rū .442,476; nī .957,1035].
Gamu , yamu , isu , āsa , disānaṃ anto byañjano ṅānubandho ccho hoti vā nta , māna , tyādīsu .
Gacchanto , niyacchanto , icchanto , acchanto , dicchantoti iminā tyādīsu āsassa ccho , acchati , acchanti , so acchi , te acchiṃsu .
Isu-esanāyaṃ
M0.412 . 640. Lahussupantassa [ ka .485; rū .434; nī .975; caṃ .6.1.105-106… pe …7.3.77-78].
Antassa samīpe pavattatīti upanto , byañjanantadhātūnaṃ pubbassaro ‘ upanto ’ ti vuccati , lahubhūtassa upantabhūtassa ca ivaṇṇu ’ vaṇṇassa e , ovuddhī honti .
Ira-kampane , erati , modati .
Lahussāti kiṃ ?
Jīvati , dhūpati , ikkhati , sukkhati .
Upantassāti kiṃ ?
Siñcati , bhuñjati , niggahītāgamena byavahitattā upanto na hoti .
Ivaṇṇuvaṇṇassātvevaṃ ?
Pacati , vadati .
Iminā issa evuddhi hoti , esati , anvesati , pariyesati .
Adhipubbo isu-āyācane , ajjhesati .
Kamme-esīyati , pariyesīyati , anvesīyati , ajjhesīyati .
Kārite-eseti , esayati , esāpeti , esāpayati .
Isu-icchāyaṃ , cchādeso , icchati , icchanti , sampaṭicchati , sampaṭicchanti .
Kamme-icchīyati .
Kārite-icchāpeti , icchāpayati , sampaṭicchāpeti , sampaṭicchāpayati .
Kamme-icchāpīyati , icchāpayīyati , so icchi , te icchiṃsu , icchissati , icchissanti .
Kamu-vijjhane , gambhīresu ṭhānesu ñāṇaṃ kamati , na satthaṃ kamati , na visaṃ kamati , na aggi kamati [ a . ni .8.1], na vijjhatīti attho .
Kamu-padagamane
M0.413 , pakkamati , apakkamati , upakkamati , vikkamati , abhikkamati , paṭikkamati , atikkamati , saṅkamati , okkamati . 641. Nito kamassa [ ka .20; rū .27; nī .50].
Nimhā parassa kamassa kassa kho hoti .
‘ Ādissā ’ ti saṅketattā kassāti ñāyati .
Nikkhamati , nikkhamanti .
Kārite –
642. Assā ṇānubandhe [ ka .483; rū .527; nī .973].
Byañjanantassa dhātussa ādimhi a-kārassa āvuddhi hoti ṇānubandhe paccaye .
‘ Bahulan ’ ti adhikatattā ṇāpimhi āvuddhi natthi .
Pakkāmeti , pakkāmayati , nikkhāmeti , nikkhāmayati , nikkhamāpeti , nikkhamāpayati .
Īādimhi mahāvuttinā ādidīgho vā hoti , so pakkami , pakkāmi , idaṃ vatvāna pakkāmi , maddī sabbaṅgasobhaṇā [ jā .2.22.1857], pakkamuṃ , pakkāmuṃ , sammodamānā pakkāmuṃ , aññamaññaṃ piyaṃ vadā [ jā .2.22.1868], pakkamiṃsu , pakkāmiṃsu , pakkamaṃsu , pakkāmaṃsu , pakkamissati , pakkamissanti , pakkamissare .
Āpubbo kusa-akkose , lahupantattā vuddhi , akkosati , akkosanti .
Papubbo āmantane , pakkosati , pakkosanti .
Vipubbo uccasadde , vikkosati , vikkosanti .
Paṭipubbo nīvāraṇe , paṭikkosati , paṭikkosanti .
Īādimhi
M0.414 – 643. Kusaruhīssacchi [ ka .498; rū .480; nī .1114;‘ kusaruhehīssa chi ’( bahūsu )].
Kusato ruhato ca parassa īssa cchi hoti .
Akkocchi maṃ avadhi maṃ [ dha . pa .3-4], idañca rūpaṃ kudha , kupadhātūhipi sādhenti , evaṃ sati ‘‘ akkocchi me ’’ ti pāṭho siyā .
Akkosi , akkosiṃsu .
Gamu gatimhi , kattari lo ,‘ ūlasse ’ ti lassa ettaṃ , gameti , gamenti .
Avapubbo ñāṇe , avagameti , avagamenti , adhipubbo ñāṇe lābhe ca , adhigameti , adhigamenti .
Vipubbo vigame , vigameti , vigamenti .
Kamme-gamīyati , gamiyati , gamiyyati .
Pubbarūpatte-gammati , gammanti , adhigammati , adhigammanti , adhigammare , adhigammate , adhigammante , adhigammare .
Kārite vuddhi natthi , gameti , gamayati , gamāpeti , gamāpayati .
Kamme-gamayīyati , gamayīyanti , gamāpīyati , gamāpīyanti .
Hiyyattanimhi-so agamā , gamā , te agamū , gamū , tvaṃ agamo , agama , agami , tumhe agamuttha , ahaṃ agamiṃ , gamiṃ , mayaṃ agamamhā , gamamhā , agamumhā , gamumhā , so agamattha , te agamatthuṃ , tvaṃ agamase , tumhe agamavhaṃ , ahaṃ agamaṃ , mayaṃ agamamhase .
Ajjhattanimhi īādīsu ikārāgamo , so agamī , gamī .
Rassatte-agami , gami .
Mahāvuttinā
M0.415 ākārena saha sāgamo , so agamāsi , gāmaṃ agamāsi , nagaraṃ agamāsi .‘ Eyyāthasse ’ iccādinā īssa ttho , so gāmaṃ agamittho , gamittho , te agamuṃ , gamuṃ .
‘ Uṃssiṃsvaṃsū ’ ti iṃsu , aṃsu , te agamiṃsu , gamiṃsu , agamaṃsu , gamaṃsu , tvaṃ agamo , gamo .
‘ Ossa a i ttha ttho ’‘ sī ’ ti suttāni , tvaṃ agama , gama , agami , gami , agamittha , gamittha , agamittho , gamittho , agamāsi , gamāsi , tumhe agamittha .
‘ Mhātthānamuu ’ iti uttaṃ , tumhe agamuttha , gamuttha , ahaṃ agamiṃ , gamiṃ , agamāsiṃ , gamāsiṃ , mayaṃ agamimhā , gamimhā .
Rassatte-agamimha , gamimha , agamumhā , gamumhā , agamumha , gamumha , agamāsimhā , gamāsimhā , agamāsimha , gamāsimha .
Parachakke-so agamā , gamā .
Rassatte-agama , gama .
‘ Eyyāthasse ’ iccādinā tthatte-so agamittha , gamittha , te agamū , gamū .
Rassatte-agamu , gamu , tvaṃ agamise , gamise , tumhe agamivhaṃ , gamivhaṃ , ahaṃ agama , gama , agamaṃ , gamaṃ vā , agamimhe , gamimhe .
Kamme-agamīyi , agammi , agamīyittho , agammittho , agamīyuṃ , gamīyuṃ , agamīyiṃsu , gamīyiṃsu , agammuṃ , gammuṃ , agammiṃsu , gammiṃsu .
Parachakke-agamīyittha , gamīyittha , agammittha , gammittha .
Kārite-agamāpayi , gamāpayi , agamāpesi , gamāpesi , agamāpayuṃ , gamāpayuṃ , agamāpayiṃsu , gamāpayiṃsu .
644. Gamissa [ ka .517; rū .488; nī .1105].
Āādimhi
M0.416 īādimhi ca gamissa massa ā hoti .Saralopo .
So agā , te agū , tvaṃ ago , tumhe aguttha , ahaṃ agaṃ , mayaṃ agumhā .
Īādimhi īsaralopo , agā devāna santike [ jā .1.14.205], vāyaso anupariyagā [ su . ni .449].
Āpubbo āgamane , anavhito tato āgā [ jā .1.5.21], sopā ’ gā samitiṃ vanaṃ [ dī . ni .2.335].
Adhipubbo paṭilābhe , ajjhagā amataṃ santiṃ [ vi . va .846], taṇhānaṃ khayamajjhagā [ dha . pa .154].
Atipubbo upādhipubbo ca titikkame , nakkhattaṃ paṭimānentaṃ , attho bālaṃ upajjhagā [ jā .1.1.49].
Khaṇo ve mā upajjhagā .
Etāni o , avacanānaṃ lope sati tumha ’ mhayogepi labhanti , aguṃ , agiṃsu , agaṃsu .
Samantā vijjutā āguṃ [ jā .2.22.2264], tepā ’ guṃsamitiṃ vanaṃ [( gavesitabbaṃ )], visesaṃ ajjhagaṃsute [ dī . ni .2.354], asesaṃ parinibbanti , asesaṃ dukkhamajjhaguṃ [ itivu .93], sabbaṃ dukkhaṃ upajjhaguṃ [ paṭi . ma .1.236; ma . ni .3.271].
Ajjhago , ajjhaga , ajjhagi , ajjhaguttha , ajjhagiṃ , ajjhagimhā , ajjhagumhā , agā , āgā , anvagā , ajjhagā , upajjhagā , agū , āgū .
Āgū devā yasassino [ dī . ni .2.340], cittassa ekadhammassa , sabbeva vasamanvagū [ saṃ . ni .1.61].
Cetā haniṃsu vedabbaṃ , sabbe te byasanamajjhagū [ jā .1.1.48].
Parokkhāyaṃ
M0.417 ādissa dvittaṃ ,‘ kavaggahānaṃ cavaggajā ’ ti pubbassa cavaggo .So jagama , mahāvuttinā upantassa dīgho , kvaci assa ittaṃ ,‘‘ rājā dudīpo jagāmi maggan ’’ ti [ jā .2.22.911;‘ rājā dudīpopi jagāma saggaṃ ’] pāḷi .
So jagāma , te jagāmu , tvaṃ jagame .
Byañjanādimhi ikārāgamo , tumhe jagamittha , ahaṃ jagamaṃ , mayaṃ jagamimha , so jagamittha , te jagamire , tvaṃ jagamittho , tumhe jagamivho , ahaṃ jagamiṃ , mayaṃ jagamimhe .
Ssatyādimhi-gamissati , gamissanti , gamissare .
Parachakke-so gamissate , te gamissante , gamissare , tvaṃ gamissase , tumhe gamissavhe , ahaṃ gamissaṃ , mayaṃ gamissāmhe .
Ssādimhi-so agamissā , gamissā .
‘ Āīūmhāssāssāmhānaṃ vā ’ ti ssā , ssāmhānaṃ rasso , agamissa , gamissa , te agamissaṃsu , gamissaṃsu , tvaṃ agamisse , gamisse .
‘ Eyyāthasse ’ iccādinā ssessa attaṃ , tvaṃ agamissa , gamissa , tumhe agamissatha , gamissatha , ahaṃ agamissaṃ , gamissaṃ , mayaṃ agamissāmhā , gamissāmhā , agamissāmha , gamissāmha .
‘ Gama vada dānaṃ ghammavajjadajjā ’ ti sabbavibhattīsu gamissa ghammo , ghammati , ghammanti .
Kamme-ghammīyati , ghammīyanti .
Mahāvuttinā gagghādeso vā , tvaṃ yena yeneva gagghasi , phāsuṃyeva gagghasi [ a . ni .8.63].
‘ Gamayamisāsadisānaṃ
M0.418 vācchaṅa ’ iti suttena sabbavibhattīsu gamissa massa ccho , gacchati , gacchanti , gacchare .Kamme-gacchīyati , gacchīyanti , gacchiyyati , gacchiyyanti , gacchiyyare .
Kārite-gacchāpeti , gacchāpayati .
Gacchatu , gacchantu , gaccheyya , gaccheyyuṃ .
‘ Eyyuṃssuṃ ’ iti uṃttaṃ , gacchuṃ .
‘ Eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe ’ iti suttena eyya , eyyāsi , eyyaṃvibhattīnaṃ ettaṃ , so gacche , tvaṃ gacche , ahaṃ gacche .
‘ Eyyāthasse ’ iccādinā eyyāthassa ottaṃ , tumhe gaccheyyātho .
Āādimhi-agacchā , gacchā , agaccha , gaccha vā .
Īādimhi-agacchi , gacchi , agacchuṃ , gacchuṃ , agacchiṃsu , gacchiṃsu .
645. Ḍaṃsassa ca ñchaṅa [ ka .517; rū .488; nī .1105;‘ chaṅa ’( bahūsu )].
Āādīsu īādīsu ca ḍaṃsassa ca anto byañjano ñchaṅa hoti .
So agañchā , gañchā .
Tathā agañchū , gacchū .
Īādimhi-so agañchi , gañchi .
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi , añño āgañchi brāhmaṇo [ su . ni .985].
Khippameva upāgañchi , yattha sammati temiyo [ jā .2.22.73].
Te agañchuṃ , gañchuṃ .
Ssatyādimhi-gacchissati , gacchissanti , gacchissare .
646. Labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa [ ka .481; rū .524; nī .966,968].
Ssena
M0.419 saha etesaṃ cchaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu , suttavibhattena susassa ca ,‘‘ nadīva avasucchatī ’’ ti [ jā .2.22.2140] pāḷi .Lacchati , labhissati , alacchā , alabhissā , vacchati , vasissati , avacchā , avasissā , checchati , chindissati , acchecchā , acchindissā , bhecchati , bhindissati , abhecchā , abhindissā , rucchati , rodissati , arucchā , arodissāti .
Iminā ssayuttāsu dvīsu vibhattīsu ssena saha gamissa massa ccho , gacchati , gacchissati , gacchanti , gacchissanti , ahaṃ gacchaṃ , gacchissaṃ .
Atrimā pāḷī-gacchaṃ pāraṃ samuddassa , kassaṃ purisakāriyaṃ [ jā .2.22.131], tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ , so me satthā bhavissati , sabbāni abhisambhossaṃ , gacchaññeva rathesabha [ jā .2.22.1832], vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke , gacchaññeva rathesabha [ jā .2.22.1835].
Ssādimhi-agacchā , agacchissā , agacchaṃsu , agacchissaṃsu .
Jara-vayohānimhi –
647. Jarasadānamīma vā [ ka .505,609; rū .482,484; nī .1018,1213].
Jara , sadānaṃ saramhā īmaāgamo hoti vāti īmaāgamo .
Jīrati , jīranti .
Kārite-jīrāpeti , jīrāpayati .
648. Jaramarānamiyaṅa [ ka .505; rū .482; nī .1018;‘… mīyaṅa ’( bahūsu )].
Etesaṃ
M0.420 iyaṅa hoti vā nta , māna , tyādīsu .Jiyati , jiyanti .
Dīghatte-jīyati , jīyanti .
Dvitte-jiyyati , jiyyanti .
Kārite-jiyāpeti , jiyāpayati .
Janī-pātubhāve , mahāvuttinā sabbavibhattīsu nassa yādeso ādidīgho ca , jāyati , upajāyati , vijāyati , jāyanti , jāyare , pajāyanti , pajāyare , upajāyanti , upajāyare .
Kārite vuddhi natthi , janeti , janenti , janayati , janayanti .
Kamme-janīyati , janīyanti , jāyatu , jāyantu , jāyeyya , jāyeyyuṃ .
Kārite-janeyya , janeyyuṃ , janayeyya , janayeyyuṃ .
Īādimhi-ajāyi , ajāyiṃsu , vijāyi , vijāyiṃsu , ajani , jani vā .
Kārite-ajanesi , janesi , ajanayi , janayi , ajanesuṃ , janesuṃ , ajanayuṃ , janayuṃ , ajanayiṃsu , janayiṃsu .
Ssatyādimhi-jāyissati , vijāyissati .
Ssādimhi-ajāyissā , jāyissā .
Ḍaṃsa-ḍaṃsane , ḍaṃsati , ḍaṃsanti .
Kārite-ḍaṃseti , ḍaṃsayati , ḍaṃsāpeti , ḍaṃsāpayati .
Ā
M0.421 , īādīsu ‘ ḍaṃsassa ca ñchaṅa ’ iti suttaṃ , niggahītalopo , aḍañchā , ḍañchā , aḍañchi , ḍañchi .Daha-dāhe , dahati , dahanti .
Kamme yamhi ‘ hassa vipallāso ’ ti pubbāparavipallāso , agginā gāmo dayhati , dayhanti .
Kārite-dāheti , dāhayati , dahāpeti , dahāpayati .
649. Dahassa dassa ḍo [ ka .20; rū .27; nī .50;‘… dasadadakkhā ’( bahūsu )].
Dahadhātussa dassa ḍo hoti vā .
Ḍahati , ḍahanti .
Disa-pekkhane , tyādyuppatti , kattari lo .
650. Disassa passadassadasadadakkhā [ ka .471; rū .483; nī .951].
Disadhātussa passa ca dassa ca dasa ca da ca dakkha cāti ete ādesā honti vā .
Vipassanā , vipassī bhagavā , sudassī , piyadassī , atthadassī , dhammadassī , sudassaṃ vajjamaññesaṃ [ dha . pa .252], sudassananagaraṃ , mahāsudassano nāma rājā [ dī . ni .2.242].
Dasādese-catusaccaddaso nātho [ vibha . aṭṭha . suttantabhājanīyavaṇṇanā ], duddaso dhammo [ mahāva .7; dī . ni .2.64], attano pana duddasaṃ [ dha . pa .252], so ve bhikkhu dhammadasoti vuccati [ gavesitabbaṃ ].
Passa dhammaṃ durājānaṃ , sammuḷhettha aviddasū .
Daṭṭhabbaṃ , daṭṭhā , daṭṭhunti .
Iminā suttena disassa sabbavibhattīsu yathārahaṃ passa , dassa , dakkhādesā honti , ā , īādīsu dasa , dādesā honti ,‘‘ dissati , dissantī ’’ ti rūpāni pana yassa pubbarūpattena idha
M0.422 kamme sijjhanti , divādigaṇe kattari sijjhanti .Mahāvuttinā addassa , dissādesāpi honti .
Atrimā pāḷī-yaṃ vāsavaṃ addassāmaṃ [ jā .1.6.112;‘ addasāma ’], ye mayaṃ bhagavantaṃ addassāma [ gavesitabbaṃ ], api me mātaraṃ adassatha [ ma . ni .2.356], dissanti bālā abyattā [ mahāva .82], mayi ime dhammā sandissanti , ahañca imesu dhammesu sandissāmi [ ma . ni .3.253], nimittāni padissanti , tāni ajja padissareti [ bu . vaṃ .2.82], tasmā tyādīsupi ‘‘ adassati , adassanti , adassasi , adassatha , adassāmi , addassāmā ’’ ti yujjanti .
Kārite ṇimhi dassādeso , dasseti , dassayati , nidasseti , nidassayati , sandasseti , sandassayati .
Kamme-dassīyati , dassīyanti , nidassīyati , nidassīyanti , sandassīyati , sandassīyanti , dakkhati , dakkhanti .
Kamme-dakkhīyati , dakkhīyanti .
‘ Gamayamisāsadisānaṃ cchaṅa ’ iti cchādese- dicchati , dicchanti iccādi .
Passati , passanti , dakkhati , dakkhanti , passīyati , passīyanti , dakkhīyati , dakkhīyanti .
Yassa pubbarūpatte-dissati , dissanti , dissate , dissante , uddissate , uddissante , niddissate , niddissante , apadissate , apadissante .
Kārite-passāpeti , passāpayati , dakkhāpeti , dakkhāpayati .
Kamme-passāpīyati , dassīyati , nidassīyati , sandassīyati , dakkhāpīyati .
Passatu
M0.423 , passantu , dakkhatu , dakkhantu , passeyya , passeyyuṃ , dakkheyya , dakkheyyuṃ .Eyyāmassa emu ca antassa u ca honti .
‘‘ Kattha passemu khattiyaṃ [ jā .2.2.1947], dakkhemu te nivesanan ’’ ti [ jā .1.15.254(… nivesanāni )] pāḷi .
Passeyyāma , passeyyāmu , dakkheyyāma , dakkheyyāmu .
Āādimhi-apassā , adakkhā .
Dasa , dādesesu dakārassa dvittaṃ , addasā kho bhagavā [ mahāva .9; dī . ni .2.69; saṃ . ni .1.159], addasā kho āyasmā ānando [ ma . ni .1.364].
Rassatte-tamaddasa mahābrahmā , nisinnaṃ samhi vesmani [ jā .1.16.148].
Te addasū .
Rassatte-addasu , āmantayassu vo putte , mā te mātaramaddasu [ jātake ‘‘ āmantayassu te putte , mā te mātara maddasuṃ ’’].
Dādese-so addā .
Rassatte-adda .
Yāyamāno mahārājā , addā sīdantare nage [ jā .2.22.2105].
Yo dukkhaṃ sukhato adda , dukkhamaddakkhi sallato [ dī . ni .2.368].
Īādimhi-apassi , passi , apassī , passī , apassiṃsu , passiṃsu , apassi , passi , apassittha , passittha , apassiṃ , passiṃ , apassimhā , passimhā .
Dassādese-addassi , addassuṃ , addassiṃsu , addassaṃsu , addassi , addassittha , addassiṃ , addassimhā .
Dakkhādese-adakkhi , dakkhi iccādi .
Dasādese gāthāsu-addasi , addasuṃ , addasiṃsu , addasaṃsu .
Parachakke-addasā
M0.424 , addasū , ahaṃ addasaṃ , mayaṃ addassimhe .Addasaṃ kāma te mūlaṃ , saṅkappā kāma jāyasi [ jā .1.8.39].
Kvaci sāgame ākārāgamo , so addasāsi , te addasāsuṃ , ahaṃ addasāsiṃ , mayaṃ adasāsimha .
Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ , desentaṃ dhammamuttamaṃ [ theragā .287].
Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ , satthāramakutobhayaṃ [ theragā .912].
Mahāvuttinā iṃssa imhi hoti , pathe addasāsimhi bhojaputte [ jā .2.17.146].
Ssatyādimhi-passissati , passissanti .
Dakkhādese ‘ dakkha sakkha hehi ’ iccādinā ssassalopo , dakkhati , dakkhanti , dakkhiti , dakkhinti , dakkhissati , dakkhissanti .
Ssādimhi-apassissā , adakkhissā iccādi .
Mara-pāṇacāge , marati , maranti .
‘ Jaramarānamiyaṅa ’ iti iyādeso , miyati , miyanti , amhaṃ daharā na miyyare [ jā .1.10.97].
Kārite ‘ assā ṇānubandhe ’ ti āvuddhi , māreti , mārenti , mārayati , mārayanti , mārāpeti , mārāpenti , mārāpayati , mārāpayanti .
Yamu-uparame , yamati , yamanti .
Pare ca na vijānanti , mayamettha yamāmase .
Ettha ca ‘ yamāmase ’ ti viramāmase , maraṇaṃ gacchāmaseti attho .
Saṃpubbo saṃyame , saṃyamati , saṃyamanti .
Niggahītassa ñādese-saññamati , saññamanti .
Nipubbo
M0.425 niyame , niyamati , niyamanti .‘ Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa ’ iti massa cchādeso , niyacchati , niyacchanti .
Kamme-niyamīyati , niyamīyanti .
Pubbarūpe-niyammati , niyammanti .
Kārite-niyāmeti , niyāmayati .
Ṇāpimhi na vuddhi , niyamāpeti , niyamāpayati , vavatthapetīti attho .
Ruda-assuvimocane , rodati , rodanti .
Ssatyādimhi- ‘ labhavasachidagamabhidānaṃ cchaṅa ’ iti ssena saha dassa cchādeso , sā nūna kapaṇā ammā , cirarattāya rucchati [ jā .2.22.2136].
Koñjī samuddatīreva , kapaṇā nūna rucchati [ jā .2.21.113].
Sā nūna kapaṇā ammā , ciraṃ rucchati assame [ jā .2.22.2138], kaṃ nva ’ jja chātā tasitā , uparucchanti dārakā [ jā .2.22.2153].
Rodissati , rodissanti , rucchati , rucchanti .
Ssādīsu-arucchā , arucchaṃsu , arodissā , arodissaṃsu .
Ruha-pāpuṇane , ruhati , ruhanti , āruhati , āruhanti , ārohati , ārohanti , abhiruhati , abhiruhanti , oruhati , oruhanti , orohati , orohanti .
Kamme-ārohīyati .
‘ Hassa vipallāso ’ ti ha , yānaṃ vipariyāyo , āruyhati , oruyhati .
Īādimhi-ruhi , āruhi , oruhi .
‘ Kusaruhissa cchī ’ ti suttaṃ , abhirucchi , abhiruhi vā .
Labha-lābhe
M0.426 , labhati , labhanti .Yassa pubbarūpatte ‘ catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā ’ ti saṃyogādissa catutthassa tatiyattaṃ , labbhati , labbhanti , labbhare .
Īādimhi-alabhi , alabhiṃsu .
651. Labhā iṃīnaṃ thaṃthā vā [ ka .497; rū .477; nī .1013].
Labhamhā paresaṃ iṃ , īnaṃ kamena thaṃ , thā honti vā , dhātvantassa pararūpattaṃ , saṃyogādissa dutiyassa paṭhamattaṃ .
Ahaṃ alatthaṃ , alabhiṃ vā , so alattha , alabhi vā .
Mahāvuttinā uṃssa thuṃ , thaṃsu honti , mhāssa ca thamhā , thuṃmhā honti , te bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca alatthuṃ [ dī . ni .2.77], satiṃ paccalatthuṃ , viparītasaññaṃ paccalatthuṃ , te satiṃ paccalatthaṃsu , agamamhā kho tava gehaṃ , tattha neva dānaṃ alatthamhā [ ma . ni .2.300( thokaṃ visadisaṃ )], akkosameva alatthamhā , mayañca alatthamhā savanāya , alatthumhā vā .
Dhātvantassa ccho ca .
Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ , paṭilacchiṃ ayoniso [ jā .1.16.204].
Ssatyādimhi- ‘ labhavasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa ’ iti suttena ssena saha dhātvantassa cchādeso , lacchati , labhissati , lacchanti , labhissanti , lacchasi , labhissasi , lacchatha , labhissatha , lacchāmi , labhissāmi , lacchāma , labhissāma .
Lacchāma putte jīvantā , arogā ca bhavāmase [ jā .2.22.2260].
Ssādimhi-alacchā , alabhissā , alacchaṃsu , alabhissaṃsu .
Vaca-viyattiyaṃ vācāyaṃ , vacati , vacanti .
Kamme-vacīyati , vacīyanti .
Yassa
M0.427 pubbarūpatte ‘ assū ’ ti suttena ādimhi akārassa uttaṃ , vuccati , vuccanti , vuccare , vuccate , vuccante , vuccare .Kārite-vāceti , vācenti , vācayati , vācayanti , vācāpeti , vācāpenti , vācāpayati , vācāpayanti .
Īādimhi-avaci , vaci .
Mahāvuttinā ākārena saha sāgamo , avacāsi , vacāsi , avacuṃ , vacuṃ , avaciṃsu , vaciṃsu , tvaṃ avaco , avaca , avaci , avacāsi , avacittha , avacittho , tumhe avacittha .
‘ Mhāthānamuña ’ iti suttaṃ , tumhe avacuttha , vacuttha , ahaṃ avaciṃ , vaciṃ , avacāsiṃ , vacāsiṃ , mayaṃ avacimhā , vacimhā , avacimha , vacimha vā , mayaṃ avacumhā , vacumhā , so avacā , vacā .
Rassatte-avaca , avacittha , vacittha vā , ahaṃ avacaṃ , avaca , vaca vā , mayaṃ avacimhe , vacimhe .
652. Īādo vacassoma [ ka .477; rū .479; nī .958; caṃ .6.2.69; pā .7.4.20].
Īādīsu vacassa mānubandho o hoti .
So avoci , te avocuṃ , avociṃsu , tvaṃ avoci , tumhe avocuttha , ahaṃ avociṃ , mayaṃ avocumhā , so avoca , rasso , bhagavā etadavoca [ udā .20].
Ssatyādimhi –
653. Vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa [ ka .481; rū .524; nī .963;‘ bhuja muca vaca visānaṃ kkhaṅa ( bahūsu )].
Ssena saha vacādīnaṃ anto byañjano kkhaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu .
Vakkhati
M0.428 , vacissati , vakkhanti , vakkhare , vacissanti , vacissare , vakkhasi , vakkhatha , vakkhāmi , vakkhāma , vakkhate , vakkhante , vakkhase , vakkhavhe , ahaṃ vakkhaṃ , vacissaṃ , mayaṃ vakkhāmhe , vacissāmhe .‘ Ssenā ’ ti adhikārena vinā dhātvantassa kkhādesopi labbhati , vakkhissati , vakkhissanti .
Ssādimhi-avakkhā , avacissā , avakkhaṃsu , avacissaṃsu .
Vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ , vadati , vadanti , ovadati , ovadanti , vadasi , vadatha , vadāmi , vadāma .
Lassa ette-vadeti , vadenti , vadesi , vadetha , vademi , vadema .
Kamme-vadīyati , vadiyyati , ovadīyati , ovadiyyati .
Dassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ , vajjati , vajjanti , ovajjati , ovajjanti .
Kārite-bheriṃ vādeti , vādenti , vādayati , vādayanti , guruṃ abhivādeti , abhivādenti , abhivādesi , abhivādetha , abhivādemi , abhivādema .
Mahāvuttinā assa ittaṃ , abhivādiyāmi , abhivādiyāma , abhivādayāmi , abhivādayāma vā , abhivandāmi , abhivandāmāti attho .
Vandanto hi ‘‘ sukhī hotū ’’ ti abhimaṅgalavacanaṃ vadāpeti nāma , tathāvacanañca vandanīyassa vattaṃ .
Ṇāpimhi na vuddhi , vadāpeti , vadāpayati .
‘ Gamavadadānaṃ ghammavajjadajjā vā ’ ti vajjādeso ,‘ ūlasse ’ ti lassa ettaṃ , vajjeti , vajjenti .
Kamme-vajjīyati , vajjīyanti .
Kārite-vajjāpeti , vajjāpayati .
Eyyādimhi- ‘ eyyeyyāseyyaṃnaṃṭe ’ iti
M0.429 eyyādīnaṃ ekavacanānaṃ ettaṃ , vade , vadeyya , vajje , vajjeyya , vadeyyuṃ , vajjeyyuṃ .Vajjādese mahāvuttinā eyyassa āttaṃ , eyyumādīnaṃ eyyasaddassa lopo , so vajjā , te vajjuṃ .
Eyyādīnaṃ yyāsaddassa lopo vā , tvaṃ vajjāsi , vajjesi , tumhe vajjātha , vajjetha , ahaṃ vajjāmi , vajjemi , mayaṃ vajjāma , vajjema , ahaṃ vajjaṃ , mayaṃ vajjāmhe , vajjeyyāmhe .
Atrimā pāḷī-vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ , natthi nāsāya rūhanā [ jā .1.3.33], ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi , tvañca tāta sukhī bhava [ jā .2.22.2148], ammaṃ ārogyaṃ vajjātha , ayaṃ no neti brāhmaṇo [ jā .2.22.2174] iccādi .
Hiyyattaniyaṃ-so avadā , vadā , avajjā , vajjā , te avadū , vadū , avajjū , vajjū .
Ajjattaniyaṃ-so avadi , vadi , avajji , vajji , te avaduṃ , vaduṃ , avajjuṃ , vajjuṃ , avadiṃsu , vadiṃsu , avajjiṃsu , vajjiṃsu .
Ssatyādimhi-vadissati , vajjissati .
Ssādimhi-avadissā , avajjissā iccādi .
Vida-ñāṇe , vidati .
‘ Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare ’ ti saramhi iyādeso , te vidiyanti .
Kārite-nivedeti , paṭivedeti , nivedayati , paṭivedayati , paṭivedayāmi vo bhikkhave [ ma . ni .1.416], jānāpemīti attho .
Vedayāmahaṃ bhante , vedayatīti maṃ saṅgho dhāretūti [ cūḷava . aṭṭha .102] jānāpemi , pākaṭaṃ karomīti vā attho .
‘‘ Vediyāmahaṃ
M0.430 bhante , vediyatīti maṃ saṅgho dhāretū ’’ tipi [ cūḷava . aṭṭha .102] pāṭho , tattha apaccaye pare iyādeso yujjati .Eyyādimhi-videyya , vidiyeyya , videyyuṃ , vidiyeyyuṃ .
Īādimhi-paccayānaṃ khayaṃ avedi , te viduṃ , vidiṃsu .
Kārite-nivedesi , nivedayi , paṭivedesi , paṭivedayi , nivedayuṃ , nivedayiṃsu , paṭivedayuṃ , paṭivedayiṃsu .
Ssatyādimhi-vidissati , vedissati , parisuddhāti vedissāmi [ mahāva .134] iccādi .
Vasa-nivāse , vasati , vasanti , nivasati , nivasanti .
Kamme-adhi , āpubbo , tena gāmo adhivasīyati , āvasīyati , ajjhāvasīyati .
‘ Assū ’ ti suttena akārassa uttaṃ , vussati , vussanti , vussare ,‘‘ bhagavati brahmacariyaṃ vussatī ’’ ti [ ma . ni .1.257] pāḷi .
Kārite-vāseti , adhivāseti , vāsayati , adhivāsayati .
Ṇāpimhi vuddhi natthi , vasāpeti , vasāpayati .
Īādimhi-avasi , vasi , avasuṃ , vasuṃ , avasiṃsu , vasiṃsu .
Ssatyādīsu- ‘ labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa ’ iti ssena saha dhātvantassa cchādeso , vacchati , vasissati , vacchanti , vasissanti , āyasmato nissāya vacchāmi [ mahāva .77], na te vacchāmi santike [ jā .2.22.1933], avacchā , avasissā , avacchaṃsu , avasissaṃsu .
Visa-pavisane , pavisati , pavisanti .
Kamme-pavisīyati
M0.431 , pavisīyanti , pavisīyate , pavisīyante .Yassa pubbarūpatte-pavissati , pavissanti , pavissare , pavissate , pavissante , pavissare .
Kārite-paveseti , pavesayati .
Kamme-pavesīyati , pavesīyanti .
Īādimhi upasaggassa dīgho vā , pāvisi .
Mahāvuttinā dhātvantassa kkho hoti , pāvekkhi pathaviṃ cecco [ jā .1.19.98], so pāvekkhi kāsirājā [ jā .1.15.266], so tassa gehaṃ pāvekkhi [ jā .1.15.303], pāvisuṃ , pāvisiṃsu , pāvekkhiṃsu .
Ssatyādīsu ‘ vaca bhuja muca visānaṃ kkhaṅa ’ iti ssena saha dhātvantassa kkho , pavekkhati , pavisissati , pavekkhanti , pavisissanti , esa bhiyyo pavekkhāmi , vammikaṃ sataporisaṃ [ jā .1.4.100], pāvekkhā , pavisissā , pāvekkhaṃsu , pavisissaṃsu .
Sada-saṃsīdane ,‘ jarasadānamīma vā ’ tiādisaramhā īmaāgamo hoti vā , sīdati , sīdanti , lābūni sīdanti , silā plavanti [ jā .1.1.77], saṃsīdati , visīdati , osīdati , avasīdati .
Nipubbo nisajjāyaṃ , nisīdati , nisīdanti .
Papubbo pasāde , pasīdati , pasīdanti .
Kāritepi na vuddhi ādesantarattā , sīdeti , sīdayati , saṃsīdeti , saṃsīdayati , osīdeti , osīdayati , osīdāpeti , osīdāpayati , nisīdāpeti , nisīdāpayati .
Papubbamhi īma na hoti , pitā puttaṃ buddhe pasādeti , pasādayati , pasādenti , pasādayanti .
Kamme-pasādīyati
M0.432 , pasādīyanti .Hana-hiṃsā , gatīsu , hanati , hananti .
‘ Kvaci vikaraṇānan ’ ti suttena lavikaraṇassa lope hanti , phalaṃ ve kadaliṃ hanti , sakkāro kāpurisaṃ hanti [ cūḷava .335], hanti kuddho puthujjano [ a . ni .7.64].
Mahāvuttinā kvaci dhātvantalopo , vikkosamānā tibbāhi , hanti nesaṃ varaṃ varaṃ [ jā .2.22.2370], luddakā migaṃ hanti , kevaṭṭā macchaṃ hanti .
Kamme-hanīyati , hanīyanti .
Dhātvantassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ , haññati , haññanti .
Kārite –
654. Hanassa ghāto ṇānubandhe [ ka .591; rū .544; nī .1195].
Hanassa ghāto hoti ṇānubandhe paccaye .
Ghāteti , ghātayati , ghātāpeti , ghātāpayati .
Kamme-ghātīyati , ghātāpīyati .
Īādimhi-ahani , hani , ahaniṃsu , haniṃsu .
Kamme-ahaññi , haññi , ahaññiṃsu , haññiṃsu .
Ssatyādimhi –
655. Hanā jekhā [ ka .481; rū .524; nī .967,969?‘… chakhā ’( bahūsu )‘ chekhā ’( katthaci )].
Hanamhā parassa ssakārassa je , khādesā honti vā , mahāvuttinā dhātvantassa pararūpattaṃ .
Hajjeti
M0.433 , hanissati , hajjenti , hajjesi , hajjetha , hajjemi , hanissāmi , hajjema , hanissāma .Khādese mahāvuttinā dhātvantassa vaggantattaṃ , paṭihaṅkhati , paṭihanissati , paṭihaṅkhanti , paṭihaṅkhasi , paṭihaṅkhāmi , paṭihaṅkhāma , paṭihanissāma .
Hara-haraṇe , harati , haranti .
Kamme-harīyati , harīyanti .
Kārite-hāreti , hārayati .
Ṇāpimhi na vuddhi , harāpeti , harāpayati .
Kamme-hārīyati , harāpīyati .
Ā , īādīsu –
656. Āīādīsu harassā .
Āādīsu īādīsu ca harassa rakārassa ā hoti vā , so ahā , aharā .
Īādimhi-so ahāsi , ajini maṃ ahāsi me [ dha . pa .3-4], attānaṃ upasaṃhāsi , āsanaṃ abhihāsi , sāsane vihāsi , vihāsi purisuttamo [ gavesitabbaṃ ], dhammaṃ payirudāhāsi , ahari , hari , vihāsuṃ , āhiṃsu , vihiṃsu vā ,‘‘ mā me tato mūlaphalaṃ āhaṃsū ’’ ti [ jā .2.18.22] pāḷi , ahāsuṃ , aharuṃ , haruṃ , ahariṃsu , hariṃsu , tvaṃ ahāsi , ahari , tumhe ahāsittha , aharittha , ahaṃ ahāsiṃ , ahariṃ , vihāsiṃ sāsane rato [ apa . thera 1.2.84], mayaṃ ahāsimhā , aharimhā .
Parachakke assa tthattaṃ , so ahāsittha , aharittha .
Ssatyādīsu
M0.434 – 657. Harassa cāhaṅa sse [‘ yāssa cāhaṅa ssena ’( bahūsu )].
Ssakāravatīsu vibhattīsu ssena saha harassa ca karassa ca rakārassa āhaṅa hoti vā .
Iu āgame-hāhiti , khārikājañca hāhiti [ jā .2.22.1759].
Hāhati vā , harissati , hāhinti , hāhanti , harissanti , hāhasi , sukhaṃ bhikkhu vihāhisi [ dha . pa .379].
Hāhatha , hāhāmi , hāhāma , harissāma .
Mahāvuttinā harassa dhātvantassa lopo ca ,‘‘ yo imasmiṃ dhammavinaye appamatto vihassati [ saṃ . ni .1.185], purakkhatvā vihassāma [ therīgā .121], ahaṃ udakamāhissan ’’ ti [ jā .2.22.1931] pāḷī .
Ssādimhi-ahāhā , aharissā , ahāhaṃsu , aharissaṃsu .
Āpubba sīsa-patthanāyaṃ , āsīsati , āsīsanti , paccāsīsati , paccāsīsanti .
658. Ādismā sarā [ caṃ .5.1.3; pā .6.1.2].
Ādibhūtā saramhā paraṃ paṭhamasaddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hoti , iminā sarapubbānaṃ dhātupadānaṃ padadvitte āsīsa , sīsa iti rūpadvayaṃ bhavati .
659. Loponādibyañjanassa [ caṃ .6.2.112; pā .7.4.60].
Dvitte anādibhūtassa ekassa byañjanassa lopo hotīti purime sīsarūpe sakāralopo .
Āsīsīsati
M0.435 , āsīsīsanti iccādi .Tathā ‘ parokkhāyañcā ’ ti sutte casaddena kamādīnaṃ dhātupadānaṃ padadvitte kate ‘ loponādibyañjanassā ’ ti purime padarūpe anādibyañjanalopo ,‘ kavaggahānaṃ cavaggajā ’ ti sesassa kavaggassa cavaggattaṃ ,‘ niggahītañcā ’ ti niggahītāgamo , caṅkamati , caṅkamanti , caṅkamatu , caṅkamantu , caṅkameyya , caṅkameyyuṃ iccādi .
Kuca-saṅkocane , caṅkocati , caṅkocanti .
Cala-calane , cañcalati , cañcalanti .
Mahāvuttinā niggahītassa pararūpatte jara-bhijjane , jajjarati jajjaranti .
Daḷa-dittiyaṃ , daddallati , daddallanti .
Muha-vecitte , momuhati , momuhanti , mahāvuttinā ussa ottaṃ .
Tathā ru-sadde , roruvati , roruvanti .
Lupa-giddhe , loluppati , loluppanti iccādi .
Padadvittaṃ nāma padatthānaṃ atisayatādīpanatthaṃ , vicchāyaṃ pana ponopuñña , sambhamādīsu ca dvitte anādibyañjanalopo natthi , gāmo gāmo ramaṇīyo .
Tathā kvaci atisayadīpanepi , rūparūpaṃ , dukkhadukkhaṃ , ajjhattajjhattaṃ , devadevo , munimuni , rājarājā , brahmabrahmā , varavaro , aggaaggo , jeṭṭhajeṭṭho , seṭṭhaseṭṭho , pasatthapasattho , uggatauggato , ukkaṭṭhukkaṭṭho , omakomako , dubbaladubbalo , abalaabalo , mahantamahanto iccādi .
Bhūvādigaṇo niṭṭhito .
Rudhādigaṇa
Atha
M0.436 rudhādigaṇo vuccate .‘ Kattarī ’ ti padaṃ vattate , tañca bahulādhikārā vikaraṇānaṃ kattari nibandhaṃ bhāva , kammesu anibandhaṃ vikappena pavattiṃ dīpeti , tasmā bhāva , kammesu ca kāritarūpesu ca vikaraṇānaṃ pavatti veditabbā hotīti .
Chida , bhida , bhuja , muca , yuja , rica , rudha , lipa , vida , sica , subha .
660. Mañca rudhādīnaṃ [ ka .446; rū .509; nī .926; caṃ .1.1.93; pā .3.1.78].
Rudhādīhi kriyatthehi kattari lo hoti , tesañca rudhādīnaṃ pubbantasaramhā paraṃ niggahītaṃ āgacchati , mānubandho pubbantadīpanattho , akāro uccāraṇattho , casaddena rudha , subhādīhi i , ī , e , opaccaye saṅgaṇhāti , niggahītassa vaggantattaṃ .
Rundhati .
Chida-dvidhākaraṇe , chindati , chindanti .
Kamme kyo ,‘ tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā ’ ti yamhi dhātvantassa cavaggattaṃ ,‘ vaggalasehi te ’ ti yassa pubbarūpattaṃ .
Chijjati , chijjanti .
‘ Garupubbā rassā re ntentīnan ’ ti catunnaṃ nte , ntīnaṃ rettaṃ , chindate , chijjate , chijjante , chijjare .
Iminā niggahītāgamo , chindīyati , chindīyanti , chindīyate , chindīyante .
Kārite-chedeti , chedayati , chedāpeti , chedāpayati , chindeti , chindayati , chindāpeti , chindāpayati .
Īādimhi-acchindi
M0.437 , chindi , acchinduṃ , chinduṃ , acchindiṃsu , chindiṃsu .Mahāvuttinā dhātvantassa ccho pubbassa dvittañca , acchecchi taṇhaṃ , vivattayi saṃyojanaṃ [ itivu .53],‘‘ acchejjī ’’ tipi divādipāṭho dissati , acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ [ jā .2.22.1788].
Kamme-acchijji , chijji , acchindiyi , chindiyi .
Kārite-chedesi , kaṇṇanāsañca chedayi [ jā .1.4.49], chindesi , chindayi .
Ssatyādimhi- ‘ labhavasachidagamabhidarudānaṃ cchaṅa ’ iti ssena saha dhātvantassa ccho , checchati , chindissati , checchanti , chindissanti , checchasi , checchata , checchāmi , checchāma , chindissāma .
Ssādimhi-acchecchā , acchindissā , acchecchaṃsu , acchindissaṃsu .
Bhida-vidāraṇe , bhindati , bhindanti .
Kamme-bhijjati , bhijjanti , bhijjare , bhindiyati , bhindiyanti .
Kārite-bhikkhū bhikkhūhi bhedeti [ mahāva .107], bhedayati , bhedāpeti , bhedāpayati , bhindeti , bhindayati , bhindāpeti , bhindāpayati .
Kamme-bhedīyati , bhedāpīyati .
Īādimhi-abhindi , bhindi , abhinduṃ , bhinduṃ , abhindiṃsu , bhindiṃsu .
Kamme-abhijji , bhijji , abhindiyi , bhindiyi .
Kārite-abhedesi , bhedesi , abhedayi , bhedayi , bhedāpesi , bhedāpayi .
Ssatyādimhi- ‘ labhavasa …’ iccādinā
M0.438 ssena saha dassa ccho , bhecchati , bhindissati , bhecchanti , bhindissanti , bhecchasi , bhecchatha , bhecchāmi , bhecchāma , bhindissāma ,‘‘ taṃ te paññāya bhecchāmī ’’ ti [ su . ni .445] pāḷi .Ssādimhi-acchecchā , acchindissāiccādi .
Bhuja-pālana , byavaharaṇesu , bhuñjati , bhuñjanti .
Kamme-bhujjati , bhujjanti .
Kārite-bhojeti , bhojayati , bhojāpeti , bhojāpayati .
Kamme-bhojīyati , bhojāpīyati .
Ssatyādimhi- ‘ vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa ’ iti ssena saha dhātvantassa kkho , ādivuddhi , bhokkhati , bhuñjissati , bhokkhanti , bhokkhasi , bhokkhatha , bhokkhāmi , bhokkhāma , bhuñjissāma .
Ssādimhi-abhokkhā , abhuñjissā , abhokkhaṃsu , abhuñjissaṃsu iccādi .
Muca-mocane , muñcati , muñcanti , muñcare .
Kamme-muccati , muccanti , muñcīyati , muñcīyanti .
Kārite-mocāpeti , mocāpayati .
Īādimhi-amuñci , muñci , amuñciṃsu , muñciṃsu .
Kārite-amocesi , mocesi , amocayi , mocayi , amocesuṃ , mocesuṃ , amocayuṃ , mocayuṃ , amociṃsu , mociṃsu , amocayiṃsu , mocayiṃsu .
Ssatyādimhi-ssena saha cassa kkho , mokkhati , muñcissati , mokkhanti mārabandhanā [ dha . pa .37].
Na me samaṇa mokkhasi [ saṃ . ni .1.140].
Mokkhatha , mokkhāmi , mokkhāma , muñcissāma .
Ssādimhi-amokkhā
M0.439 , mokkhā , amuñcissā , muñcissā , amokkhaṃsu , mokkhaṃsu , amuñcissaṃsu , muñcissaṃsu .Yuja-yoge , yuñjati buddhasāsane , ārabhatīti attho , yuñjanti , pamādamanuyuñjanti , bālā dummedhino janā [ dha . pa .26].
Yuñjasi , yuñjatha buddhasāsane [ saṃ . ni .1.185].
Yuñjāmi , yuñjāma .
Kamme-yuñjīyati , yuñjīyanti .
Kārite-yojeti , payojeti , niyojeti , uyyojeti , yojayati , payojayati , niyojayati , uyyojayati .
Kamme-yojīyati , payojīyati , niyojīyati , uyyojīyati .
Rudha-āvaraṇe , rundhati , rundhiti , rundhīti , rundheti , rundhoti , rundhanti , orundhati , avarundhati , rundhāpeti , rundhāpayati , avarodheti , avarodhayati , uparodheti , uparodhayati , rodhāpeti , rodhāpayati .
Kamme-avarodhīyati iccādi .
Lipa-limpane , limpati , limpanti .
Kamme-limpīyati .
Kārite-limpeti , limpayati , limpāpeti , limpāpayati , lepeti , lepayati , lepāpeti , lepāpayati iccādi .
Vida-paṭilābhe , vindati , vindanti .
Kamme-vindīyati , vindīyanti .
Kārite-vindeti , vindayati , vindāpeti , vindāpayahi .
Īādimhi-avindi
M0.440 , vindi , udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ [ jā .1.1.2], avindiṃsu , vindiṃsu iccādi .Sica-secane , siñcati , siñcanti .
Kamme-siñcīyati , siñcīyanti .
Kārite-siñceti , siñcayati , siñcāpeti , siñcāpayati , siñceyya vā siñcāpeyya vā [ pāci .140] iccādi .
Subha-sampahāre , yo no gāvova sumbhati [ jā .2.22.2132].
Sumbhanti , sumbhasi , sumbhatha , bhūmiṃ sumbhāmi vegasā [ jā .1.5.51], sumbhāma , sumbhiti , sumbhīti , sumbheti , sumbhoti iccādi .
Gahadhātupi idha saṅgahitā .
Gaha-upādāne .
‘ Mañca rudhādīnan ’ ti niggahītena saha lapaccayo .
661. Ṇo niggahītassa [ ka .490; rū .518; nī .982].
Gahadhātumhi āgatassa niggahītassa ṇo hoti .
Mahāvuttinā vikappena lassa dīgho .
Gaṇhāti , gaṇhati vā , gaṇhanti , gaṇhasi , gaṇhatha , gaṇhāmi , gaṇhāma .
Kamme-gaṇhīyati , gaṇhīyanti .
‘ Hassa vipallāso ’ ti ha , yānaṃ vipariyāyo , gayhati , gayhanti , gayhare .
Kārite-gāheti , gāhayati , gāhāpeti , gāhāpayati iccādi .
662. Gahassa gheppo [ ka .489; rū .519; nī .901].
Nta , māna , tyādīsu gahassa gheppādeso hoti vā .
Gheppati
M0.441 , gheppanti .Kamme-gheppīyati , gheppīyanti .
Īādimhi-agaṇhi , gaṇhi .
Mahāvuttinā niggahītalopo , iuāgamassa ettaṃ , aggahesi , paṭiggahesi , anuggahesi , aggaṇhiṃsu , gaṇhiṃsu .
Aggahesuṃ , paṭiggahesuṃ , anuggahesuṃ .
Ssatyādimhi-gaṇhissati , gahessati , gaṇhissanti , gahessanti iccādi .
Rudhādigaṇo niṭṭhito .