Issues
Select Version
Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā

Hārasaṅkhepo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Hārasaṅkhepo

1. Yā pana assādādīnavatātiādikā niddesagāthā , tāsu assādādīnavatāti assādo ādīnavatāti padavibhāgo .
Ādīnavatāti ca ādīnavo eva .
Keci ‘‘ assādādīnavato ’’ ti paṭhanti , taṃ na sundaraṃ .
Tattha assādīyatīti assādo , sukhaṃ somanassañca .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ yaṃ , bhikkhave , pañcupādānakkhandhe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ pañcasu upādānakkhandhesuM0.20 assādo ’’ ti ( ma . ni .1.166; saṃ . ni .3.26).
Yathā cetaṃ sukhaṃ somanassaṃ , evaṃ iṭṭhārammaṇampi .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ so tadassādeti taṃ nikāmetī ’’ ti ‘‘ rūpaṃ assādeti abhinandati , taṃ ārabbha rāgo uppajjatī ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.424),‘‘ saṃyojanīyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino ’’ ti ( saṃ . ni .2.53) caV0.153 .
Assādeti etāyāti vā assādo , taṇhā .
Taṇhāya hi kāraṇabhūtāya puggalo sukhampi sukhārammaṇampi assādeti .
Yathā ca taṇhā , evaṃ vipallāsāpi .
Vipallāsavasena hi sattā aniṭṭhampi ārammaṇaṃ iṭṭhākārena assādenti , evaṃ vedanāya sabbesaṃ tebhūmakasaṅkhārānaṃ taṇhāya vipallāsānañca assādavicāro veditabbo .
Kathaṃ pana dukkhādukkhamasukhavedanānaṃ assādanīyatāti ?
Vipallāsato sukhapariyāyasabbhāvato ca .
Tathā hi vuttaṃ –
‘‘ sukhā kho , āvuso visākha , vedanā ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhā .
Dukkhā vedanā ṭhitidukkhā vipariṇāmasukhā , adukkhamasukhā vedanā ñāṇasukhā aññāṇadukkhā ’’ ti ( ma . ni .1.465).
Tattha vedanāya aṭṭhasatapariyāyavasena , tebhūmakasaṅkhārānaṃ nikkhepakaṇḍarūpakaṇḍavasena , taṇhāya saṃkilesavatthuvibhaṅge nikkhepakaṇḍe ca taṇhāniddesavasena , vipallāsānaṃ sukhasaññādivasena dvāsaṭṭhidiṭṭhigatavasena ca vibhāgo veditabbo .
Ādīnavo dukkhā vedanā tissopi vā dukkhatā .
Atha vā sabbepi tebhūmakā saṅkhārā ādīnavo .
Ādīnaṃ ativiya kapaṇaṃ vāti pavattatīti hi ādīnavo , kapaṇamanusso , evaṃsabhāvā ca tebhūmakā dhammā aniccatādiyogena .
Yato tattha ādīnavānupassanā āraddhavipassakānaṃ yathābhūtanayoti vuccati .
Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ yaṃ , bhikkhave , pañcupādānakkhandhā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā , ayaṃ pañcasu upādānakkhandhesu ādīnavo ’’ ti .
Tasmā ādīnavo dukkhasaccaniddesabhūtānaṃ jātiyādīnaṃ aniccatādīnaṃ dvācattālīsāya ākārānañca vasena vibhajitvā niddisitabbo .
Nissarati etenāti nissaraṇaṃ , ariyamaggo .
Nissaratīti vā nissaraṇaṃ nibbānaṃ .
Ubhayampi sāmaññaniddesena ekasesena vā ‘‘ nissaraṇan ’’ tiM0.21 vuttaṃ .
Pi -saddo purimānaṃ pacchimānañca sampiṇḍanattho .
Tattha ariyamaggapakkhe satipaṭṭhānādīnaṃ sattattiṃsabodhipakkhiyadhammānaṃ kāyānupassanādīnañca tadantogadhabhedānaṃ vasena nissaraṇaṃ vibhajitvā niddisitabbaṃ .
Nibbānapakkhe pana kiñcāpi asaṅkhatāya dhātuyā nippariyāyena vibhāgo natthi .
Pariyāyena pana sopādisesanirupādisesabhedena .
Yato vā taṃ nissaṭaṃ , tesaṃ paṭisambhidāmagge ( paṭi . ma .1.3) dassitappabhedānaṃ cakkhādīnaṃ channaṃ dvārānaṃ rūpādīnaṃ channaṃ ārammaṇānaṃ taṃtaṃdvārappavattānaṃV0.154 channaṃ channaṃ viññāṇaphassavedanāsaññācetanātaṇhāvitakkavicārānaṃ pathavīdhātuādīnaṃ channaṃ dhātūnaṃ dasannaṃ kasiṇāyatanānaṃ asubhānaṃ kesādīnaṃ dvattiṃsāya ākārānaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ dvādasannaṃ āyatanānaṃ aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ lokiyānaṃ indriyānaṃ kāmadhātuādīnaṃ tissannaṃ dhātūnaṃ kāmabhavādīnaṃ tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ bhavānaṃ catunnaṃ jhānānaṃ appamaññānaṃ āruppānaṃ dvādasannaṃ paṭiccasamuppādaṅgānañcāti evamādīnaṃ saṅkhatadhammānaṃ nissaraṇabhāvena ca vibhajitvā niddisitabbaṃ .
Phalan ti desanāphalaṃ .
Kiṃ pana tanti ?
Yaṃ desanāya nipphādīyati .
Nanu ca nibbānādhigamo bhagavato desanāya nipphādīyati .
Nibbānañca ‘‘ nissaraṇan ’’ ti iminā vuttamevāti ?
Saccametaṃ , tañca kho paramparāya .
Idha pana paccakkhato desanāphalaṃ adhippetaṃ .
Taṃ pana sutamayañāṇaṃ .
Atthadhammavedādiariyamaggassa pubbabhāgappaṭipattibhūtā chabbisuddhiyo .
Yañca tasmiṃ khaṇe maggaṃ anabhisambhuṇantassa kālantare tadadhigamakāraṇabhūtaṃ sampattibhavahetu ca siyā .
Tathā hi vakkhati –
‘‘ attānudiṭṭhiṃ ūhacca , evaṃ maccutaro siyāti ( su . ni .1125; kathā .226; cūḷani . mogharājamāṇavapucchā 144, mogharājamāṇavapucchāniddesa 88; netti .5; peṭako .22) idaṃ phalan ’’ ti ,‘‘ dhammo have rakkhati dhammacārinti idaṃ phalan ’’ ti ( jā .1.10.102-103;1.15.385) ca .
Etena nayena devesu ca mānusesu ca āyuvaṇṇabalasukhayasaparivāraādhipateyyasampattiyo upadhisampattiyo cakkavattisirī devarajjasirī cattāri sampatticakkāni sīlasampadā samādhisampadā tisso vijjā cha abhiññā catasso paṭisambhidā sāvakabodhi paccekabodhi sammāsambodhīti sabbāpi sampattiyo puññasambhārahetukā bhagavato desanāya sādhetabbatāya phalanti veditabbā .
UpāyotiM0.22 ariyamaggapadaṭṭhānabhūtā pubbabhāgappaṭipadā .
Sā hi purimā purimā pacchimāya pacchimāya adhigamūpāyabhāvato paramparāya magganibbānādhigamassa ca hetubhāvato upāyo .
Yā ca pubbe vuttaphalādhigamassa upāyapaṭipatti .
Keci pana ‘‘ saha vipassanāya maggo upāyo ’’ ti vadanti , tesaṃ matena nissaraṇanti nibbānameva vuttaṃ siyā .
Phalaṃ viya upāyopi pubbabhāgoti vuttaṃ siyā , yaṃ pana vakkhati ‘‘ sabbe dhammā … pe … visuddhiyāti ( dha . pa .279; theragā .678) ayaṃ upāyo ’’ ti .
Etthāpi pubbabhāgappaṭipadā eva udāhaṭāti sakkā viññātuṃ .
Yasmā pana ‘‘ te pahāya tare oghanti idaṃ nissaraṇan ’’ ti ariyamaggassa nissaraṇabhāvaṃ vakkhati .
Ariyamaggo hi oghataraṇanti .
ĀṇattītiV0.155 āṇārahassa bhagavato veneyyajanassa hitasiddhiyā ‘‘ evaṃ paṭipajjāhī ’’ ti vidhānaṃ .
Tathā hi vakkhati ‘‘ suññato lokaṃ avekkhassu , mogharājāti ( su . ni .1125; kathā .226; netti .5; peṭako .22; cūḷani . mogharājamāṇavapucchā 144, mogharājamāṇavapucchāniddesa 88) āṇattī ’’ ti .
Yogīnan ti catusaccakammaṭṭhānabhāvanāya yuttappayuttānaṃ veneyyānaṃ , atthāyāti vacanaseso .
Desanāhāroti etesaṃ yathāvuttānaṃ assādādīnaṃ vibhajanalakkhaṇo saṃvaṇṇanāviseso desanāhāro nāmāti attho .
Etthāha – kiṃ panetesaṃ assādādīnaṃ anavasesānaṃ vacanaṃ desanāhāro , udāhu ekaccānanti ?
Niravasesānaṃyeva .
Yasmiñhi sutte assādādīnavanissaraṇāni sarūpato āgatāni , tattha vattabbameva natthi .
Yattha pana ekadesena āgatāni , na vā sarūpena .
Tattha anāgataṃ atthavasena niddhāretvā hāro yojetabbo .
Ayañca attho desanāhāravibhaṅge āgamissatīti idha na papañcito .
2. Yaṃ pucchitan ti yā pucchā , viciyamānāti vacanaseso .
Vissajjitaṃ anugītīti etthāpi eseva nayo .
Tattha vissajjitan ti vissajjanā , sā ekaṃsabyākaraṇādivasena catubbidhaṃ byākaraṇaṃ .
Ca -saddo sampiṇḍanattho , tena gāthāyaṃ avuttaṃ padādiṃ saṅgaṇhāti .
Tā pana pucchāvissajjanā kassāti āha ‘‘ suttassā ’’ ti .
Etena sutte āgataṃ pucchāvissajjanaṃ vicetabbanti dasseti .
Yā ca anugītiti vuttasseva atthassa yā anu pacchā gīti anugīti , saṅgahagāthā , pucchāya vā anurūpā gīti .
Etena pubbāparaṃM0.23 gahitaṃ .
Byākaraṇassa hi pucchānurūpatā idha pubbāparaṃ adhippetaṃ .
Yā ‘‘ pucchānusandhī ’’ ti vuccati .
Purimaṃ ‘‘ suttassā ’’ ti padaṃ pubbāpekkhanti puna ‘‘ suttassā ’’ ti vuttaṃ .
Tena suttassa nissayabhūte assādādike pariggaṇhāti .
Ettāvatā vicayahārassa visayo niravasesena dassito hoti .
Tathā ca vakkhati vicayahāravibhaṅge ‘‘ padaṃ vicinati … pe … anugītiṃ vicinatī ’’ ti .
Tattha sutte sabbesaṃ padānaṃ anupubbena atthaso byañjanaso ca vicayo padavicayo .
‘‘ Ayaṃ pucchā adiṭṭhajotanā diṭṭhasaṃsandanā vimaticchedanā anumatipucchā kathetukamyatāpucchā sattādhiṭṭhānā dhammādhiṭṭhānā ekādhiṭṭhānā anekādhiṭṭhānā sammutivisayā paramatthavisayā atītavisayā anāgatavisayā paccuppannavisayā ’’ tiādinā pucchāvicayo veditabbo .
‘‘ Idaṃ vissajjanaṃV0.156 ekaṃsabyākaraṇaṃ vibhajjabyākaraṇaṃ paṭipucchābyākaraṇaṃ ṭhapanaṃ sāvasesaṃ niravasesaṃ sauttaraṃ anuttaraṃ lokiyaṃ lokuttaran ’’ tiādinā vissajjanavicayo .
‘‘ Ayaṃ pucchā iminā sameti , etena na sametī ’’ ti pucchitatthaṃ ānetvā vicayo pubbenāparaṃ saṃsanditvā ca vicayo pubbāparavicayo .
‘‘ Ayaṃ anugīti vuttatthasaṅgahā avuttatthasaṅgahā tadubhayatthasaṅgahā kusalatthasaṅgahā akusalatthasaṅgahā ’’ tiādinā anugītivicayo .
Assādādīsu sukhavedanāya ‘‘ iṭṭhārammaṇānubhavanalakkhaṇā ’’ tiādinā , taṇhāya ‘‘ ārammaṇaggahaṇalakkhaṇā ’’ tiādinā , vipallāsānaṃ ‘‘ viparītaggahaṇalakkhaṇā ’’ tiādinā , avasiṭṭhānaṃ tebhūmakadhammānaṃ ‘‘ yathāsakalakkhaṇā ’’ tiādinā sabbesañca dvāvīsatiyā tikesu dvācattālīsādhike ca dukasate labbhamānapadavasena taṃtaṃassādatthavisesaniddhāraṇaṃ assādavicayo .
Dukkhavedanāya ‘‘ aniṭṭhānubhavanalakkhaṇā ’’ tiādinā , dukkhasaccānaṃ ‘‘ paṭisandhilakkhaṇā ’’ tiādinā , aniccatādīnaṃ ādiantavantatāya aniccantikatāya ca ‘‘ aniccā ’’ tiādinā sabbesañca lokiyadhammānaṃ saṃkilesabhāgiyahānabhāgiyatādivasena ādīnavavuttiyā okāraniddhāraṇena ādīnavavicayo .
Nissaraṇapade ariyamaggassa āgamanatoM0.24 kāyānupassanādipubbabhāgappaṭipadāvibhāgavisesaniddhāraṇavasena nibbānassa yathāvuttapariyāyavibhāgavisesaniddhāraṇavasenāti evaṃ nissaraṇavicayo .
Phalā dīnaṃ taṃtaṃsuttadesanāya sādhetabbaphalassa tadupāyassa tattha tattha suttavidhivacanassa ca vibhāganiddhāraṇavasena vicayo veditabbo .
Evaṃ padapucchāvissajjanapubbāparānugītīnaṃ assādādīnañca visesaniddhāraṇavaseneva vicayalakkhaṇo ‘‘ vicayo hāro ’’ ti veditabbo .
3. Sabbesan ti soḷasannaṃ .
Bhūmīti byañjanaṃ sandhāyāha .
Byañjanañhi mūlapadāni viya nayānaṃ hārānaṃ bhūmi pavattiṭṭhānaṃ , tesaṃ byañjanavicārabhāvato .
Vuttañhi –
‘‘ hārā byañjanavicayo ’’ ti , peṭakepi hi vuttaṃ –
‘‘ yattha ca sabbe hārā , sampatamānā nayanti suttatthaṃ .
Byañjanavidhiputhuttā ’’ ti .
Gocaroti suttattho .
Suttassa hi padatthuddhāraṇamukhena hārayojanā .
Tesaṃ byañjanatthānaṃ .
Yuttāyuttaparikkhāti yuttassa ca ayuttassa ca upaparikkhā .
‘‘ Yuttāyuttiparikkhā ’’ tipi pāṭho , yuttiayuttīnaṃ vicāraṇāti attho .
Kathaṃ pana tesaṃ yuttāyuttajānanā ?
Catūhi mahāpadesehi avirujjhanena .
Tattha byañjanassa tāva sabhāvaniruttibhāvo adhippetatthavācakabhāvo ca yuttabhāvo .
Atthassa pana suttavinayadhammatāhi avilomanaṃV0.157 .
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthāro pana parato āvi bhavissati .
Hāro yuttīti niddiṭṭhoti evaṃ sutte byañjanatthānaṃ yuttāyuttabhāvavibhāvanalakkhaṇo yuttihāroti veditabbo .
4. Dhamman ti yaṃ kiñci suttāgataṃ kusalādidhammamāha .
Tassa dhammassāti tassa yathāvuttassa kusalādidhammassa .
Yaṃ padaṭṭhānan ti yaṃ kāraṇaṃ , yonisomanasikārādi sutte āgataṃ vā anāgataṃ vā sambhavato niddhāretvā kathetabbanti adhippāyo .
Itīti evaṃ , vuttanayenāti attho .
Yāva sabbadhammāti yattakā tasmiṃ sutte āgatā dhammā , tesaṃ sabbesampi yathānurūpaṃ padaṭṭhānaṃ niddhāretvā kathetabbanti adhippāyo .
Atha vā yāva sabbadhammāti suttāgatassa dhammassa yaṃ padaṭṭhānaṃ , tassapi yaṃ padaṭṭhānanti sambhavato yāva sabbadhammā padaṭṭhānavicāraṇā kātabbāti attho .
Eso hāro padaṭṭhānoti evaṃ sutte āgatadhammānaṃ padaṭṭhānabhūtā dhammā tesañca padaṭṭhānabhūtāti sambhavato padaṭṭhānabhūtadhammaniddhāraṇalakkhaṇo padaṭṭhāno nāma hāroti attho .
5. VuttamhiM0.25 ekadhammeti kusalādīsu khandhādīsu vā yasmiṃ kismiñci ekadhamme , sutte sarūpato niddhāraṇavasena vā kathite .
Ye dhammā ekalakkhaṇā kecīti ye keci dhammā kusalādibhāvena rūpakkhandhādibhāvena vā tena dhammena samānalakkhaṇā .
Vuttā bhavanti sabbeti te sabbepi kusalādisabhāvā , khandhādisabhāvā vā dhammā sutte avuttāpi tāya samānalakkhaṇatāya vuttā bhavanti ānetvā saṃvaṇṇanāvasenāti adhippāyo .
Ettha ca ekalakkhaṇāti samānalakkhaṇā vuttā .
Tena sahacāritā samānakiccatā samānahetutā samānaphalatā samānārammaṇatāti evamādīhi avuttānampi vuttānaṃ viya niddhāraṇaṃ veditabbaṃ .
So hāro lakkhaṇo nāmāti evaṃ sutte anāgatepi dhamme vuttappakārena āgate viya niddhāretvā yā saṃvaṇṇanā , so lakkhaṇo nāma hāroti attho .
6. Neruttan ti niruttaṃ , padanibbacananti attho .
Adhippāyoti buddhānaṃ sāvakānaṃ vā tassa suttassa desakānaṃ adhippāyo .
Byañjanan ti byañjanena , karaṇe hi etaṃ paccattaṃ .
Kāmañca sabbe hārā byañjanavicayā , ayaṃ pana visesato byañjanadvāreneva atthapariyesanāti katvā ‘‘ byañjanan ’’ ti vuttaṃ .
Tathā hi vakkhati –
‘‘ byañjanena suttassa neruttañca adhippāyo ca nidānañca pubbāparānusandhi ca gavesitabbā ’’ ti .
Athāti padapūraṇamattaṃ .
Desanānidānan ti nidadāti phalanti nidānaṃ , kāraṇaṃ , yena kāraṇena desanā pavattā , taṃ desanāya pavattinimittanti attho .
Pubbāparānusandhīti pubbena ca aparena ca anusandhi .
‘‘ Pubbāparena sandhī ’’ tipiV0.158 pāṭho , suttassa pubbabhāgena aparabhāgaṃ saṃsanditvā kathananti attho .
Saṅgītivasena vā pubbāparabhūtehi suttantarehi saṃvaṇṇiyamānassa suttassa saṃsandanaṃ pubbāparānusandhi .
Yañca pubbapadena parapadassa sambandhanaṃ , ayampi pubbāparānusandhi .
Eso hāro catubyūhoti evaṃ nibbacanādhippāyādīnaṃ catunnaṃ vibhāvanalakkhaṇo catubyūho hāro nāmāti attho .
7. Ekamhi padaṭṭhāneti ekasmiṃ ārambhadhātuādike parakkamadhātuādīnaṃ padaṭṭhānabhūte dhamme desanāruḷhe sati .
Pariyesati sesakaṃ padaṭṭhānan ti tassa visabhāgatāya aggahaṇena vā sesakaṃ pamādādīnaṃ āsannakāraṇattā padaṭṭhānabhūtaṃ kosajjādikaṃ dhammantaraṃ pariyesati paññāya gavesati , pariyesitvā ca saṃvaṇṇanāya yojento desanaṃM0.26 āvaṭṭati paṭipakkheti vīriyārambhādimukhena āraddhasuttaṃ vuttanayena pamādādivasena niddisanto desanaṃ paṭipakkhato āvaṭṭeti nāma .
Āvaṭṭo nāma so hāroti desanāya gahitadhammānaṃ sabhāgavisabhāgadhammavasena āvaṭṭanalakkhaṇo āvaṭṭo hāro nāmāti attho .
8. Dhamman ti sabhāvadhammaṃ , taṃ kusalādivasena anekavidhaṃ .
Padaṭṭhānan ti yasmiṃ patiṭṭhite uttari guṇavisese adhigacchati , taṃ visesādhigamanakāraṇaṃ .
Bhūmin ti puthujjanabhūmi dassanabhūmīti evamādikaṃ bhūmiṃ .
Vibhajjateti vibhāgena katheti .
Sādhāraṇeti dassanapahātabbādināmavasena vā puthujjanasotāpannādivatthuvasena vā sādhāraṇe avisiṭṭhe samāneti attho .
Vuttavipariyāyena asādhāraṇā veditabbā .
Neyyo vibhattīti yathāvuttadhammādīnaṃ vibhajano ayaṃ hāro vibhattīti ñātabboti attho .
Tasmā saṃkilesadhamme vodānadhamme ca sādhāraṇāsādhāraṇato padaṭṭhānato bhūmito ca vibhajanalakkhaṇo ‘‘ vibhattihāro ’’ ti daṭṭhabbaṃ .
9. Niddiṭṭheti kathite sutte āgate , saṃvaṇṇite vā .
Bhāviteti yathā uppannasadisā uppannāti vuccanti , evaṃ bhāvitasadise bhāvetabbeti attho .
Pahīneti etthāpi eseva nayo .
Parivattati paṭipakkheti vuttānaṃ dhammānaṃ ye paṭipakkhā , tesaṃ vasena parivattetīti attho .
Evaṃ niddiṭṭhānaṃ dhammānaṃ paṭipakkhato parivattanalakkhaṇo ‘‘ parivattano hāro ’’ ti veditabbo .
10. Vividhāni ekasmiṃyeva atthe vacanāni vivacanāni , vivacanāni eva vevacanāni , pariyāyasaddāti attho .
Tāni vevacanāni .
Bahūnīti anekāni .
Tu -saddo avadhāraṇe .
Tena bahū eva pariyāyasaddā vevacanahārayojanāyaṃ kathetabbā , na katipayāti dassetiV0.159 .
Sutte vuttānīti navavidhasuttantasaṅkhāte tepiṭake buddhavacane bhāsitāni .
Etthāpi tu-saddassa attho ānetvā yojetabbo , tena pāḷiyaṃ āgatāniyeva vevacanāni gahetabbānīti vuttaṃ hoti .
Ekadhammassāti ekassa padatthassa .
Yo jānāti suttavidūti yathā ‘‘ sappissa jānāhī ’’ ti vutte ‘‘ sappinā vicārehi , sappiṃ dehi , dethā ’’ ti vā āṇāpetīti attho , evaṃ yo suttakovido dhammakathiko ekassaM0.27 atthassa bahūpi pariyāyasadde vicāreti vibhāveti yojetīti attho .
Vevacano nāma so hāroti tassa atthassa vuttappakārapariyāyasaddayojanālakkhaṇo vevacanahāro nāma .
Tasmā ekasmiṃ atthe anekapariyāyasaddayojanālakkhaṇo ‘‘ vevacanahāro ’’ ti veditabbaṃ .
11. Dhamman ti khandhādidhammaṃ .
Paññattīhīti paññāpanehi pakārehi ñāpanehi , asaṅkarato vā ṭhapanehi .
Vividhāhīti nikkhepappabhavādivasena anekavidhāhi .
So ākāroti yo ekassevatthassa nikkhepappabhavapaññattiādivasena anekāhi paññattīhi paññāpanākāro .
Ñeyyo paññatti nāma hāroti paññattihāro nāmāti ñātabbo .
Tasmā ekekassa dhammassa anekāhi paññattīhi paññāpetabbākāravibhāvanalakkhaṇo ‘‘ paññattihāro ’’ ti veditabbaṃ .
12. Paṭiccuppādoti paṭiccasamuppādo .
Indriyakhandhāti indriyāni ca khandhā ca .
Dhātuāyatanāti dhātuyo ca āyatanāni ca .
Etehīti yo dvādasapadiko paccayākāro yāni ca dvāvīsatindriyāni ye ca pañcakkhandhā yā ca aṭṭhārasa dhātuyo yāni ca dvādasāyatanāni , etehi sutte āgatapadatthamukhena niddhāriyamānehi .
Otarati yoti yo saṃvaṇṇanānayo ogāhati , paṭiccasamuppādādike anupavisatīti attho .
Otaraṇo nāma so hāroti yo yathāvutto saṃvaṇṇanāviseso , so otaraṇahāro nāma .
Ca -saddena cettha suññatamukhādīnaṃ gāthāyaṃ avuttānampi saṅgaho daṭṭhabbo .
Evaṃ paṭiccasamuppādādimukhehi suttatthassa otaraṇalakkhaṇo otaraṇo hāro nāmāti veditabbaṃ .
13. Vissajjitamhīti buddhādīhi byākate .
Pañheti ñātuṃ icchite atthe .
Gāthāyan ti gāthāruḷhe .
Idañca pucchantā yebhuyyena gāthābandhavasena pucchantīti katvā vuttaṃ .
Yamārabbhāti sā pana gāthā yaṃ atthaṃ ārabbha adhikicca pucchitā , tassa atthassa .
Suddhāsuddhaparikkhāti padaṃ sodhitaṃ , ārambho na sodhito , padañca sodhitaṃ ārambho ca sodhitoti evaṃ padādīnaṃ sodhitāsodhitabhāvavicāroV0.160 .
Hāro so sodhano nāmāti yathāvuttavicāro sodhano hāro nāma .
Evaṃ sutte padapadatthapañhārambhānaṃ sodhanalakkhaṇo ‘‘ sodhano hāro ’’ ti veditabbaṃ .
14. EkattatāyātiM0.28 ekassa bhāvo ekattaṃ , ekattameva ekattatā , tāya ekattatāya .
Eka -saddo cettha samānasaddapariyāyo , tasmā sāmaññenāti attho .
Visiṭṭhā mattā vimattā , vimattāva vemattaṃ , tassa bhāvo vemattatā , tāya vemattatāya , visesenāti attho .
Te na vikappayitabbāti ye dhammā ‘‘ dukkhaṃ samudayo ’’ tiādinā sāmaññena ,‘‘ jāti jarā kāmataṇhā bhavataṇhā ’’ tiādinā visesena ca sutte desitā , te ‘‘ kimettha sāmaññaṃ , ko vā viseso ’’ ti evaṃ sāmaññavisesavikappanavasena na vikappayitabbā .
Kasmā ?
Sāmaññavisesakappanāya vohārabhāvena anavaṭṭhānato kāladisāvisesādīnaṃ viya apekkhāsiddhito ca .
Yathā hi ‘‘ ajja hiyyo sve ’’ ti vuccamānā kālavisesā anavaṭṭhitasabhāvā ‘‘ purimā disā pacchimā disā ’’ ti vuccamānā disāvisesā ca , evaṃ sāmaññavisesāpi .
Tathā hi ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti vuccamānaṃ jātiādiapekkhāya sāmaññampi samānaṃ saccāpekkhāya viseso hoti .
Esa nayo samudayādīsupi .
Eso hāro adhiṭṭhānoti evaṃ suttāgatānaṃ dhammānaṃ avikappanavasena sāmaññavisesaniddhāraṇalakkhaṇo adhiṭṭhāno hāro nāmāti attho .
15. Ye dhammāti ye avijjādikā paccayadhammā .
Yaṃ dhamman ti yaṃ saṅkhārādikaṃ paccayuppannadhammaṃ .
Janayantīti nibbattenti .
Paccayāti sahajātapaccayabhāvena .
Paramparatoti paramparapaccayabhāvena , anurūpasantānaghaṭanavasena paccayo hutvāti attho .
Upanissayakoṭi hi idhādhippetā .
Purimasmiṃ avasiṭṭho paccayabhāvo .
Hetumavakaḍḍhayitvāti taṃ yathāvuttapaccayasaṅkhātaṃ janakādibhedabhinnaṃ hetuṃ ākaḍḍhitvā suttato niddhāretvā yo saṃvaṇṇanāsaṅkhāto , eso hāro parikkhāroti evaṃ sutte āgatadhammānaṃ parikkhārasaṅkhāte hetupaccaye niddhāretvā saṃvaṇṇanalakkhaṇo parikkhāro hāroti attho .
16. Ye dhammāti ye sīlādidhammā .
Yaṃmūlāti yesaṃ samādhiādīnaṃ mūlabhūtā , te tesaṃ samādhiādīnaṃ padaṭṭhānabhāvena samāropayitabbāti sambandho .
Ye cekatthā pakāsitā munināti ye ca rāgavirāgācetovimuttisekkhaphalakāmadhātusamatikkamanādisaddā anāgāmiphalatthatāya ekatthā buddhamuninā paridīpitā , te aññamaññavevacanabhāvena samāropayitabbāti sambandho .
Samāropanañcettha sutte yathārutavasenaM0.29 niddhāraṇavasena vā gayhamānassa sikkhattayasaṅkhātassaV0.161 sīlādikkhandhattayassa pariyāyantaravibhāvanamukhena bhāvanāpāripūrikathanaṃ , bhāvanāpāripūrī ca pahātabbassa pahānenāti pahānasamāropanāpi atthato dassitā eva hoti .
Esa samāropano hāroti esa sutte āgatadhammānaṃ padaṭṭhānavevacanabhāvanāpahānasamāropanavicāraṇalakkhaṇo samāropano nāma hāroti attho .