Issues
Select Version
Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā

Dvādasapadaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Dvādasapadaṃ

23. Idāni yesaṃ byañjanapadānaṃ atthapadānañca vasena dvādasa padāni suttanti vuttaṃ , tāni padāni niddisituṃ ‘‘ akkharaṃ padan ’’ tiādimāha .
Tattha apariyosite pade vaṇṇo akkharaṃ pariyāyavasena akkharaṇato asañcaraṇato .
Na hi vaṇṇassa pariyāyo vijjati , atha vaṇṇoti kenaṭṭhena vaṇṇo ?
Atthasaṃvaṇṇanaṭṭhena .
Vaṇṇo eva hi ittarakhaṇatāya aparāparabhāvena pavatto padādibhāvena gayhamāno yathāsambandhaṃ taṃ taṃ atthaṃ vadatiM0.32 .
Ekakkharaṃ vā padaṃ akkharaṃ , keci pana ‘‘ manasā desanāvācāya akkharaṇato akkharan ’’ ti vadanti .
Padan ti pajjati attho etenāti padaṃ , taṃ nāmapadaṃ ākhyātapadaṃ upasaggapadaṃ nipātapadanti catubbidhaṃ .
Tattha ‘‘ phasso vedanā cittan ’’ ti evamādikaṃ satvappadhānaṃ nāmapadaṃ .
‘‘ Phusati vedayati vijānātī ’’ ti evamādikaṃ kiriyāpadhānaṃ ākhyātapadaṃ .
Kiriyāvisesaggahaṇanimittaṃ ‘‘ pa ’’ iti evamādikaṃ upasaggapadaṃ .
Kiriyāya satvassa ca sarūpavisesappakāsanahetubhūtaṃ ‘‘ evan ’’ ti evamādikaṃ nipātapadaṃ .
Byañjanan ti saṅkhepato vuttaṃ padābhihitaṃ atthaṃ byañjayatīti byañjanaṃ , vākyaṃ .
Taṃ pana atthato padasamudāyoti daṭṭhabbaṃ .
Padamattasavanepi hi adhikārādivasena labbhamānehi padantarehi anusandhānaṃ katvāva atthasampaṭipatti hotīti vākyameva atthaṃ byañjayati .
Niruttīti ākārābhihitaṃ nibbacanaṃ nirutti .
NiddesotiV0.164 nibbacanavitthāro niravasesadesanattā niddeso .
Padehi vākyassa vibhāgo ākāro .
Yadi evaṃ padato ākārassa ko visesoti ?
Apariyosite vākye avibhajjamāne vā tadavayavo padaṃ .
Uccāraṇavasena pariyosite vākye vibhajjamāne vā tadavayavo ākāroti ayametesaṃ viseso .
Chaṭṭhaṃ vacanaṃ chaṭṭhavacanaṃ .
Ākāro chaṭṭhavacanaṃ etassāti ākārachaṭṭhavacanaṃ , byañjanapadaṃ .
Ettha ca byañjananti imassa padassa anantaraṃ vattabbaṃ ākārapadaṃ niddesapadānantaraṃ vadantena ‘‘ ākārachaṭṭhavacanan ’’ ti vuttaṃ , padānupubbikaṃ pana icchantehi taṃ byañjanapadānantarameva kātabbaṃ .
Tathā hi vakkhati ‘‘ aparimāṇā byañjanā aparimāṇā ākārāti , byañjanehi vivarati ākārehi vibhajatī ’’ ti ca .
Keci pana ‘‘ ākārapadabyañjananiruttiyo ca niddeso ’’ ti paṭhanti .
Ettāva byañjanaṃ sabban ti yānimāni akkharādīni niddiṭṭhāni , ettakameva sabbaṃ byañjanaṃ , etehi asaṅgahitaṃ byañjanaṃ nāma natthīti attho .
24. Saṅkāsanāti saṃkhittena kāsanā .
Pakāsanāti paṭhamaṃ kāsanā , kāsīyati dīpīyatīti attho .
Iminā hi atthapadadvayena akkharapadehi vibhāviyamāno atthākāro gahito .
Yasmā akkharehi suyyamānehi suṇantānaṃ visesavidhānassa katattā padapariyosāneM0.33 padatthasampaṭipatti hoti .
Tathā hi vakkhati ‘‘ tattha bhagavā akkharehi saṅkāseti padehi pakāsetīti , akkharehi padehi ca ugghāṭetī ’’ ti ca .
Vivaraṇāti vitthāraṇā .
Vibhajanā ca uttānīkammañca paññatti ca vibhajanuttānīkammapaññatti .
Tattha vibhajanāti vibhāgakaraṇaṃ , ubhayenāpi niddisanamāha .
Idha purimanayeneva byañjanākārehi niddisiyamāno atthākāro dassitoti daṭṭhabbaṃ .
Uttānīkammaṃ pākaṭakaraṇaṃ .
Pakārehi ñāpanaṃ paññatti .
Dvayenāpi paṭiniddisanaṃ katheti .
Etthāpi niruttiniddesasaṅkhātehi byañjanapadehi niddisiyamāno atthākāro vutto , yo paṭiniddisīyatīti vuccati .
Etehīti etehi eva saṅkāsanādivinimuttassa desanātthassa abhāvato .
Atthoti suttattho .
Kamman ti ugghaṭanādikammaṃ .
Suttatthena hi desanāya pavattiyamānena ugghaṭitaññuādiveneyyānaṃ cittasantānassa pabodhanakiriyānibbatti .
So ca suttattho saṅkāsanādiākāroti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ attho kammañca niddiṭṭhan ’’ ti .
25. Tīṇīti liṅgavipallāsena vuttaṃ , tayoti vuttaṃ hoti .
Navahi padehīti navahi koṭṭhāsehiV0.165 .
Attho samāyuttoti attho sammā yutto na vinā vattati .
Sabbassa hi buddhavacanassa catusaccappakāsanato atthanayānañca catusaccayojanavasena pavattanato sabbo pāḷiattho atthanayattayasaṅgahito saṅkāsanādiākāravisesavutti cāti .
26. Idāni yathāniddiṭṭhe desanāhārādike nettippakaraṇassa padatthe sukhaggahaṇatthaṃ gaṇanavasena paricchinditvā dassento ‘‘ atthassā ’’ tiādimāha .
Tattha catubbīsāti soḷasa hārā cha byañjanapadāni dve kammanayāti evaṃ catubbīsa .
Ubhayan ti cha atthapadāni tayo atthanayāti idaṃ navavidhaṃ yathāvuttaṃ catubbīsavidhañcāti etaṃ ubhayaṃ .
Saṅkalayitvāti sampiṇḍetvā .
‘‘ Saṅkhepayato ’’ tipi pāṭho , ekato karontassāti attho .
Ettikāti etappamāṇā , ito vinimutto koci nettipadatthā natthīti attho .
Evaṃ tettiṃsapadatthāya nettiyā suttassa atthapariyesanāya yo ‘‘ soḷasa hārā paṭhaman ’’ ti nayehi paṭhamaṃ hārā saṃvaṇṇetabbāti hāranayānaṃ saṃvaṇṇanākkamo dassito , svāyaṃ hāranayānaṃ desanākkamenevaM0.34 siddho .
Evaṃ siddhe sati ayaṃ ārambho imamatthaṃ dīpeti – sabbepime hārā nayā ca iminā dassitakkameneva suttesu saṃvaṇṇanāvasena yojetabbā , na uppaṭipāṭiyāti .
Kiṃ panettha kāraṇaṃ , yadete hārā nayā ca imināva kamena desitāti ?
Yadipi nāyamanuyogo katthaci anukkame nivisati , api ca dhammadesanāya nissayaphalatadupāyasarīrabhūtānaṃ assādādīnaṃ vibhāvanasabhāvattā pakatiyā sabbasuttānurūpāti suviññeyyabhāvato paresañca saṃvaṇṇanāvisesānaṃ vicayahārādīnaṃ patiṭṭhābhāvato paṭhamaṃ desanāhāro dassito .
Padapucchāvissajjanapubbāparānugītīhi saddhiṃ desanāhārapadatthānaṃ pavicayasabhāvatāya tassa anantaraṃ vicayo .
Tathā hi vakkhati ‘‘ padaṃ vicinati … pe … āṇattiṃ vicinati anugītiṃ vicinatī ’’ ti .
Vicayena hārena pavicitānaṃ atthānaṃ yuttāyuttivicāraṇā yuttāti yuttivicāraṇabhāvato vicayānantaraṃ yuttihāro vutto .
Tathā hi vakkhati –
‘‘ vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabban ’’ ti .
YuttāyuttānaṃyevaV0.166 atthānaṃ upapattianurūpaṃ kāraṇaparamparāya niddhāraṇalakkhaṇaṃ padaṭṭhānacintanaṃ kattabbanti yuttihārānantaraṃ padaṭṭhānahāro dassito .
Tathā hi vakkhati –
‘‘ yo koci upanissayo yo koci paccayo ca , sabbo so padaṭṭhānan ’’ ti .
Yuttāyuttānaṃ kāraṇaparamparāya pariggahitasabhāvānaṃyeva ca dhammānaṃ avuttānampi ekalakkhaṇatāya gahaṇaṃ kātabbanti dassanatthaṃ padaṭṭhānānantaraṃ lakkhaṇo hāro vutto .
Tathā hi lakkhaṇahāravibhaṅge ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ tiādinā paṭiccasamuppādaṃ dassetvā ‘‘ evaṃ ye dhammā ekalakkhaṇā ’’ tiādi vuttaṃ .
Atthato niddhāritānampi dhammānaṃ nibbacanādīni vattabbāni , na sutte sarūpato āgatānamevāti dassanatthaṃ lakkhaṇānantaraṃ catubyūho vutto .
Evañhi niravasesato atthāvabodho hoti , evañca katvā ‘‘ yadā hi bhikkhu atthassa ca nāmaṃ jānāti dhammassa ca nāmaṃ jānāti tathā tathā naṃ abhiniropetī ’’ ti anavasesapariyādānaṃ vakkhati .
Tathā ‘‘ punappunaṃ gabbhamupetī ’’ ti ettha ‘‘ ye jarāmaraṇena aṭṭiyitukāmā bhavissantiM0.35 , te bhavissanti bhojane mattaññuno indriyesu guttadvārā ’’ tiādinā sammāpaṭipattiṃ adhippāyabhāvena vakkhati .
Nibbacanādhippāyanidānavacanehi saddhiṃ sutte padatthānaṃ suttantarasaṃsandanasaṅkhāte pubbāparavicāre dassite tesaṃ sabhāgavisabhāgadhammantarāvaṭṭanaṃ sukhena sakkā dassetunti catubyūhānantaraṃ āvaṭṭo vutto .
Teneva hi ‘‘ ārambhatha nikkamathā ’’ ti gāthāyaṃ ārambhanikkamanabuddhasāsanayogadhunanehi vīriyasamādhipaññindriyāni niddhāretvā tadanuyogassa mūlaṃ ‘‘ pamādo ’’ ti suttantare dassito pamādo āvaṭṭito .
Sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭane niyojite sādhāraṇāsādhāraṇavasena saṃkilesavodānadhammānaṃ padaṭṭhānato bhūmito ca vibhāgo sakkā sukhena yojitunti āvaṭṭānantaraṃ vibhattihāro vutto .
Yato vibhattihāravibhaṅge ‘‘ katame dhammā sādhāraṇā ?
Dve dhammā sādhāraṇā , nāmasādhāraṇā vatthusādhāraṇā cā ’’ ti ārabhitvā ‘‘ micchattaniyatānaṃ sattānaṃ aniyatānañca sattānaṃ dassanappahātabbā kilesā sādhāraṇā , puthujjanassa sotāpannassa ca kāmarāgabyāpādā sādhāraṇā ’’ tiādinā sabhāgavisabhāgapariyāyavanteyeva dhamme vibhajissati .
SāvajjānavajjadhammānaṃV0.167 sappaṭibhāgābhāvato tesaṃ vibhāge kate suttāgate dhamme akasirena paṭipakkhato parivattetuṃ sakkāti vibhattianantaraṃ parivattanahāro vutto .
Tathā hi ‘‘ sammādiṭṭhissa purisapuggalassa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā bhavatī ’’ ti paṭivibhattasabhāve eva dhamme parivattanahāravibhaṅge udāharissati .
Paṭipakkhato parivattitāpi dhammā pariyāyavacanehi bodhetabbā , na sutte āgatāyevāti dassanatthaṃ parivattanānantaraṃ vevacanahāro vutto .
Evaṃ te dhammā pariyāyasaddatopi vibhāvitā hontīti pariyāyato pakāsitānaṃ dhammānaṃ pabhedato paññattivasena vibhajanaṃ sukhena sakkā ñātunti vevacanahārānantaraṃ paññattihāro vutto .
Tathā hi sutte āgatadhammānaṃ pariyāyapaññattivibhāgaṃ subodhanañca paññattihāravibhaṅge vakkhati .
PabhāvapariññādipaññattivibhāgamukhenaM0.36 paṭiccasamuppādasaccādidhammavibhāge kate sutte āgatadhammānaṃ paṭiccasamuppādādimukhena avadhāraṇaṃ sakkā dassetunti paññattianantaraṃ otaraṇo hāro vutto .
Tathā hi ‘‘ uddhaṃ adho ’’ ti gāthaṃ uddisitvā ‘‘ vippamutto ’’ ti padena asekkhaṃ vijjaṃ niddhāretvā ‘‘ vijjuppādā avijjānirodho ’’ tiādinā paṭiccasamuppādaṃ udāharissati .
Dhātāyatanādīsu otāritānaṃ sutte padatthānaṃ pucchārambhavisodhanaṃ sakkā sukhena sampādetunti otaraṇānantaraṃ sodhano hāro vutto .
Tathā hi vakkhati –
‘‘ yattha evaṃ suddho ārambho , so pañho vissajjito bhavatī ’’ tiādi .
Visodhitesu sutte padapadatthesu tattha labbhamānasāmaññavisesabhāvo sukaro hotīti dassetuṃ sodhanānantaraṃ adhiṭṭhāno hāro dassito .
Sodhano hi adhiṭṭhānassa bahūpakāro , tato eva hi ‘‘ yathā yathā vā pana pucchitaṃ , tathā tathā vissajjayitabban ’’ ti vakkhati .
Sāmaññavisesabhūtesu sādhāraṇāsādhāraṇesu dhammesu paveditesu parikkhārasaṅkhātassa sādhāraṇāsādhāraṇarūpassa paccayaheturāsissa pabhedo suviññeyyoti adhiṭṭhānānantaraṃ parikkhāro vuttoV0.168 .
Tathā hi vakkhati ‘‘ asādhāraṇalakkhaṇo hetu , sādhāraṇalakkhaṇo paccayo .
Yathā kiṃ bhave , yathā aṅkurassa nibbattiyā bījaṃ asādhāraṇaṃ , pathavī āpo ca sādhāraṇā ’’ tiādi .
Asādhāraṇe sādhāraṇe ca kāraṇe dassite tassa attano phalesu kāraṇākāro tesaṃ hetuphalānaṃ pabhedato desanākāro bhāvetabbapahātabbadhammānaṃ bhāvanāpahānāni ca niddhāretvā vuccamānāni sammā suttassa atthaṃ tathattāvabodhāya saṃvattantīti parikkhārānantaraṃ samāropano hāro dassitoti .
Idaṃ hārānaṃ anukkamakāraṇaṃ .
Nayānaṃ pana veneyyattayappayojitattā atthanayattayūpadesassa tadanukkameneva nandiyāvaṭṭādīnaṃ tiṇṇaṃ atthanayānaṃ kamo veditabbo .
Ugghaṭitaññuādayo hi tayo veneyyā nandiyāvaṭṭādayo payojenti .
Tasmā te uddesaniddesapaṭiniddesā viya yathākkamaṃ tesaṃ upakārāyaM0.37 savaṃttantīti .
Tathā hi nesaṃ cattāro cha aṭṭha ca mūlapadā niddiṭṭhā .
Itarassa pana nayadvayassa atthanayattayassa bhūmiyā ālocanaṃ tassa tattha samānayanañcāti iminā kāraṇena uddesakkamo veditabbo .
Na hi sakkā anoloketvā samānetunti .
Etaparamatā ca hārānaṃ ettakehi pakāravisesehi atthanayattayasahitehi suttassa attho niddhāriyamāno veneyyānaṃ alamanuttarāya paṭhamāya bhūmiyā samadhigamāyāti veditabbo .
Dassanabhūmisamanuppattiatthā hi nettippakaraṇadesanāti .
Atha vā etadantogadhattā sabbesaṃ suttassa saṃvaṇṇanāvisesānaṃ ettāvatā hārānaṃ daṭṭhabbā .
Yattakā hi suttassa saṃvaṇṇanāvisesā , sabbe te nettiupadesāyattāti vuttovāyamattho .
Tathā hi ye keci suttassa saṃvaṇṇanāpakārā niddisīyanti .
Seyyathidaṃ – suttassa samuṭṭhānaṃ vattabbaṃ , adhippāyo vibhāvetabbo , anekadhā padattho saṃvaṇṇetabbo , vidhi anuvādo ca veditabbo , virodho samādhātabbo , anusandhiyā anurūpaṃ nigametabbanti .
Tathā suttassa payojanaṃ piṇḍattho padattho anusandhi codanā parihāro ca atthaṃ vadantena vattabbāti .
Tathā upogghāṭapadaviggahapadatthacālanāpaccupaṭṭhānāni vattabbānīti .
Tathā tisso kathā ekanāḷikā caturassā nisinnavattikā .
Tattha pāḷiṃ vatvā ekekapadassa atthakathanaṃ ekanāḷikā nāma .
PaṭipakkhaṃV0.169 dassetvā paṭipakkhassa upamaṃ dassetvā sapakkhaṃ dassetvā sapakkhassa upamaṃ dassetvā kathanaṃ caturassā nāma .
Visabhāgadhammavaseneva pariyosānaṃ gantvā puna sabhāgadhammavaseneva pariyosānagamanaṃ nisinnavattikā nāma .
Bhedakathāya tatvakathāya pariyāyavacanehi ca suttaṃ saṃvaṇṇetabbanti ca evamādayo .
Tesampi ettheva avarodho , yasmā te idha katipayahārasaṅgahitāti .
Nayānaṃ pana yasmā ugghaṭitaññuādayo tayo eva veneyyā saccābhisamayabhāgino tadatthāya ca atthanayadesanā , tasmā satipi saṃkilesavodānadhammānaṃM0.38 yathāvuttamūlapadabhedato vaḍḍhetvā vibhajitabbappakāre tathā mūlapadāni avaḍḍhetvā veneyyattayavaseneva etaparamatā vuttā .
Navasu navasu eva hi mūlapadesu sabbesaṃ saṃkilesavodānadhammānaṃ antogadhabhāvato na tāni vaḍḍhetabbāni veneyyattayādhikārato na hāpetabbānīti nayānaṃ etaparamatā daṭṭhabbā .
Kammanayānaṃ pana ālocanasamānayanato aññassa pakārantarassa asambhavato etaparamatā .
Hetvādīti ettha ādisaddena phalabhūmiupanisāsabhāgavisabhāgalakkhaṇanayādayo pariggahitā .
Tesu hetūti kāraṇaṃ , yo dhammotipi vuccati , so pana paccayabhāvena ekavidho .
Kārako sampāpakoti duvidho .
Puna kārako ñāpako sampāpakoti tividho .
Hetuhetu paccayahetu uttamahetu sādhāraṇahetūti catubbidho .
Paccayadhammo kusalo akusalo saddo ariyamaggoti pañcavidho .
Tathā sabhāgahetu asabhāgahetu ajjhattikahetu bāhirahetu janakahetu pariggāhakahetu sādhāraṇahetu asādhāraṇahetu samanantarahetu paramparahetu sahajātahetu asahajātahetu sāsavahetu anāsavahetūtiādinā anekavidho cāti veditabbo .
Phala mpi paccayuppannabhāvena ekavidhaṃ .
Adhigantabbatopi sampāpakahetuvasena phalapariyāyo labbhatīti nibbattetabbaadhigantabbabhāvato duvidhaṃ .
Ñāpetabbanibbattetabbapattabbato tividhaṃ .
Paccayuppannavipākakiriyāvacanatthanibbānavasena pañcavidhaṃ .
Sabhāgahetunibbattaṃ asabhāgahetunibbattanti evamādivasena anekavidhañcāti veditabbaṃ .
Tathā lokiyaṃ lokuttaranti .
Tattha lokuttaraṃ cattāri sāmaññaphalāni .
Lokiyaphalaṃ duvidhaṃ kāyikaṃ mānasañcaV0.170 .
Tattha kāyikaṃ pañcadvārikaṃ , avasiṭṭhaṃ mānasaṃ .
Yañca tāya tāya suttadesanāya sādhetabbaṃ , tadapi phalanti .
Bhūmīti sāsavabhūmi anāsavabhūmi saṅkhatabhūmi asaṅkhatabhūmi dassanabhūmi bhāvanābhūmi puthujjanabhūmi sekkhabhūmi asekkhabhūmi sāvakabhūmi paccekabuddhabhūmi sammāsambuddhabhūmi jhānabhūmi asamāhitabhūmi paṭipajjamānabhūmi paṭipannabhūmi paṭhamābhūmi yāva catutthībhūmi kāmāvacarabhūmi yāva lokuttarabhūmīti bahuvidhā .
Tattha sāsavabhūmi parittamahaggatā dhammā .
Anāsavabhūmi appamāṇā dhammā .
Saṅkhatabhūmi nibbānavajjā sabbe sabhāvadhammā .
Asaṅkhatabhūmi appaccayāM0.39 dhammā .
Dassanabhūmi paṭhamamaggaphaladhammā .
Bhāvanābhūmi avasiṭṭhamaggaphaladhammā .
Puthujjanabhūmi hīnamajjhimā dhammā .
Sekkhabhūmi cattāro ariyamaggadhammā heṭṭhimā ca tayo phaladhammā .
Asekkhabhūmi aggaphaladhammā .
Sāvakapaccekabuddhabuddhadhammā sāvakādibhūmiyo .
Jhānabhūmi jhānadhammā .
Asamāhitabhūmi jhānavajjitā dhammā .
Paṭipajjamānabhūmi maggadhammā .
Paṭipannabhūmi phaladhammā .
Paṭhamādibhūmiyo saha phalena cattāro maggā apariyāpannā dhammā ‘‘ paṭhamāya bhūmiyā pattiyā ’’ tiādivacanato .
Kāmāvacarādibhūmiyo kāmāvacarādidhammā .
Ye ca dhammā tesaṃ tesaṃ hāranayānaṃ patiṭṭhānabhāvena suttesu niddhārīyanti , tepi bhūmiyoti viññātabbā .
Upanisāti balavakāraṇaṃ , yo upanissayapaccayoti vuccati .
Yañca sandhāya sutte ‘‘ dukkhūpanisā saddhā saddhūpanisaṃ ‘ sīlan ’ ti yāva vimuttūpanisaṃ vimuttiñāṇadassanan ’’ ti vuttaṃ .
Api ca upanisāti tasmiṃ tasmiṃ samaye siddhante hadayabhūtaṃ abbhantaraṃ vuccati .
Idhāpi nettihadayaṃ , yaṃ sammā pariggaṇhantā dhammakathikā tasmiṃ tasmiṃ sutte āgatadhammamukhena sabbahāranayayojanāya samatthā honti .
Kiṃ panetaṃ nettihadayaṃ ?
Yadidaṃ etasseva tettiṃsavidhassa pakaraṇapadatthasoḷasassa aṭṭhavīsatividhapaṭṭhānavibhaṅgasahitassa visayo saha nimittavibhāgena asaṅkarato vavatthito .
Seyyathidaṃ – desanāhārassa assādādayo visayo , tassa assādādivibhāvanalakkhaṇattā .
Tassa assādo sukhaṃ somanassanti evamādivibhāgo , tassa nimittaṃ iṭṭhārammaṇādi , ayañca attho desanāhāravicayahāraniddesavaṇṇanāyaṃ vitthārato pakāsito eva .
Sutte āgatadhammassa sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭanavisayo āvaṭṭahāro , tadubhayaāvaṭṭanalakkhaṇattā .
Sutte āgatadhammānaṃ paccanīkadhammavisayoV0.171 parivattanahāro , paṭipakkhadhammaparivattanalakkhaṇattā .
Padaṭṭhānaparikkhāresu āsannakāraṇaṃ upanissayakāraṇañca padaṭṭhānaṃ , hetu parikkhāroti ayametesaṃ viseso .
Sabhāgavisabhāgadhammā ca tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ anukūlapaṭikūladhammā yathākkamaṃ veditabbā .
Yathā – sammādiṭṭhiyā sammāsaṅkappo sabhāgo , micchāsaṅkappo visabhāgoti iminā nayena sabbaṃ sabhāgavisabhāgato veditabbaṃ .
Lakkhaṇan tiM0.40 sabhāvo .
So hāranayānaṃ niddese vibhāvito eva .
Yaṃ panetaṃ hetuādivisesavinimuttaṃ hāranayānaṃ yojanānibandhanaṃ , so nayo .
Yathāha – lakkhaṇahāre ‘‘ evaṃ ye dhammā ekalakkhaṇā kiccato ca lakkhaṇato ca sāmaññato cā ’’ tiādi .
Tathā vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabbāti .
Tathā sodhanahārādīsu suddho ārambho hoti , so pañho vissajjito bhavatīti evamādi .
Ekattādayopi nayā idha nayoti gahetabbā .
Evaṃ hetuphalādīni upadhāretvā nesaṃ vasena tattha tattha sutte labbhamānapadatthaniddhāraṇamukhena yathālakkhaṇaṃ ete hārā nayā ca yojetabbā .
Visesato pana padaṭṭhānaparikkhārā hetuvasena .
Desanāvicayacatubyūhasamāropanā hetuphalavasena .
Tathā vevacanapaññattiotaraṇasodhanā phalavasenevāti keci .
Vibhatti hetubhūmivasena .
Parivatto visabhāgavasena .
Āvaṭṭo sabhāgavisabhāgavasena .
Lakkhaṇayuttiadhiṭṭhānā nayavasena yojetabbāti .
Ettāvatā ca yaṃ vuttaṃ –
‘‘ Sāmaññato visesena , padattho lakkhaṇaṃ kamo ;
Ettāvatā ca hetvādī , veditabbā hi viññunā ’’ ti .
Ayaṃ gāthā vuttatthā hoti .
Niddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .