Dvādasapadaṃ
23. Idāni yesaṃ byañjanapadānaṃ atthapadānañca vasena dvādasa padāni suttanti vuttaṃ , tāni padāni niddisituṃ ‘‘ akkharaṃ padan ’’ tiādimāha .
Tattha apariyosite pade vaṇṇo akkharaṃ pariyāyavasena akkharaṇato asañcaraṇato .
Na hi vaṇṇassa pariyāyo vijjati , atha vaṇṇoti kenaṭṭhena vaṇṇo ?
Atthasaṃvaṇṇanaṭṭhena .
Vaṇṇo eva hi ittarakhaṇatāya aparāparabhāvena pavatto padādibhāvena gayhamāno yathāsambandhaṃ taṃ taṃ atthaṃ vadati
M0.32 .Ekakkharaṃ vā padaṃ akkharaṃ , keci pana ‘‘ manasā desanāvācāya akkharaṇato akkharan ’’ ti vadanti .
Padan ti pajjati attho etenāti padaṃ , taṃ nāmapadaṃ ākhyātapadaṃ upasaggapadaṃ nipātapadanti catubbidhaṃ .
Tattha ‘‘ phasso vedanā cittan ’’ ti evamādikaṃ satvappadhānaṃ nāmapadaṃ .
‘‘ Phusati vedayati vijānātī ’’ ti evamādikaṃ kiriyāpadhānaṃ ākhyātapadaṃ .
Kiriyāvisesaggahaṇanimittaṃ ‘‘ pa ’’ iti evamādikaṃ upasaggapadaṃ .
Kiriyāya satvassa ca sarūpavisesappakāsanahetubhūtaṃ ‘‘ evan ’’ ti evamādikaṃ nipātapadaṃ .
Byañjanan ti saṅkhepato vuttaṃ padābhihitaṃ atthaṃ byañjayatīti byañjanaṃ , vākyaṃ .
Taṃ pana atthato padasamudāyoti daṭṭhabbaṃ .
Padamattasavanepi hi adhikārādivasena labbhamānehi padantarehi anusandhānaṃ katvāva atthasampaṭipatti hotīti vākyameva atthaṃ byañjayati .
Niruttīti ākārābhihitaṃ nibbacanaṃ nirutti .
Niddesoti
V0.164 nibbacanavitthāro niravasesadesanattā niddeso .Padehi vākyassa vibhāgo ākāro .
Yadi evaṃ padato ākārassa ko visesoti ?
Apariyosite vākye avibhajjamāne vā tadavayavo padaṃ .
Uccāraṇavasena pariyosite vākye vibhajjamāne vā tadavayavo ākāroti ayametesaṃ viseso .
Chaṭṭhaṃ vacanaṃ chaṭṭhavacanaṃ .
Ākāro chaṭṭhavacanaṃ etassāti ākārachaṭṭhavacanaṃ , byañjanapadaṃ .
Ettha ca byañjananti imassa padassa anantaraṃ vattabbaṃ ākārapadaṃ niddesapadānantaraṃ vadantena ‘‘ ākārachaṭṭhavacanan ’’ ti vuttaṃ , padānupubbikaṃ pana icchantehi taṃ byañjanapadānantarameva kātabbaṃ .
Tathā hi vakkhati ‘‘ aparimāṇā byañjanā aparimāṇā ākārāti , byañjanehi vivarati ākārehi vibhajatī ’’ ti ca .
Keci pana ‘‘ ākārapadabyañjananiruttiyo ca niddeso ’’ ti paṭhanti .
Ettāva byañjanaṃ sabban ti yānimāni akkharādīni niddiṭṭhāni , ettakameva sabbaṃ byañjanaṃ , etehi asaṅgahitaṃ byañjanaṃ nāma natthīti attho .
24. Saṅkāsanāti saṃkhittena kāsanā .
Pakāsanāti paṭhamaṃ kāsanā , kāsīyati dīpīyatīti attho .
Iminā hi atthapadadvayena akkharapadehi vibhāviyamāno atthākāro gahito .
Yasmā akkharehi suyyamānehi suṇantānaṃ visesavidhānassa katattā padapariyosāne
M0.33 padatthasampaṭipatti hoti .Tathā hi vakkhati ‘‘ tattha bhagavā akkharehi saṅkāseti padehi pakāsetīti , akkharehi padehi ca ugghāṭetī ’’ ti ca .
Vivaraṇāti vitthāraṇā .
Vibhajanā ca uttānīkammañca paññatti ca vibhajanuttānīkammapaññatti .
Tattha vibhajanāti vibhāgakaraṇaṃ , ubhayenāpi niddisanamāha .
Idha purimanayeneva byañjanākārehi niddisiyamāno atthākāro dassitoti daṭṭhabbaṃ .
Uttānīkammaṃ pākaṭakaraṇaṃ .
Pakārehi ñāpanaṃ paññatti .
Dvayenāpi paṭiniddisanaṃ katheti .
Etthāpi niruttiniddesasaṅkhātehi byañjanapadehi niddisiyamāno atthākāro vutto , yo paṭiniddisīyatīti vuccati .
Etehīti etehi eva saṅkāsanādivinimuttassa desanātthassa abhāvato .
Atthoti suttattho .
Kamman ti ugghaṭanādikammaṃ .
Suttatthena hi desanāya pavattiyamānena ugghaṭitaññuādiveneyyānaṃ cittasantānassa pabodhanakiriyānibbatti .
So ca suttattho saṅkāsanādiākāroti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ attho kammañca niddiṭṭhan ’’ ti .
25. Tīṇīti liṅgavipallāsena vuttaṃ , tayoti vuttaṃ hoti .
Navahi padehīti navahi koṭṭhāsehi
V0.165 .Attho samāyuttoti attho sammā yutto na vinā vattati .
Sabbassa hi buddhavacanassa catusaccappakāsanato atthanayānañca catusaccayojanavasena pavattanato sabbo pāḷiattho atthanayattayasaṅgahito saṅkāsanādiākāravisesavutti cāti .
26. Idāni yathāniddiṭṭhe desanāhārādike nettippakaraṇassa padatthe sukhaggahaṇatthaṃ gaṇanavasena paricchinditvā dassento ‘‘ atthassā ’’ tiādimāha .
Tattha catubbīsāti soḷasa hārā cha byañjanapadāni dve kammanayāti evaṃ catubbīsa .
Ubhayan ti cha atthapadāni tayo atthanayāti idaṃ navavidhaṃ yathāvuttaṃ catubbīsavidhañcāti etaṃ ubhayaṃ .
Saṅkalayitvāti sampiṇḍetvā .
‘‘ Saṅkhepayato ’’ tipi pāṭho , ekato karontassāti attho .
Ettikāti etappamāṇā , ito vinimutto koci nettipadatthā natthīti attho .
Evaṃ tettiṃsapadatthāya nettiyā suttassa atthapariyesanāya yo ‘‘ soḷasa hārā paṭhaman ’’ ti nayehi paṭhamaṃ hārā saṃvaṇṇetabbāti hāranayānaṃ saṃvaṇṇanākkamo dassito , svāyaṃ hāranayānaṃ desanākkameneva
M0.34 siddho .Evaṃ siddhe sati ayaṃ ārambho imamatthaṃ dīpeti – sabbepime hārā nayā ca iminā dassitakkameneva suttesu saṃvaṇṇanāvasena yojetabbā , na uppaṭipāṭiyāti .
Kiṃ panettha kāraṇaṃ , yadete hārā nayā ca imināva kamena desitāti ?
Yadipi nāyamanuyogo katthaci anukkame nivisati , api ca dhammadesanāya nissayaphalatadupāyasarīrabhūtānaṃ assādādīnaṃ vibhāvanasabhāvattā pakatiyā sabbasuttānurūpāti suviññeyyabhāvato paresañca saṃvaṇṇanāvisesānaṃ vicayahārādīnaṃ patiṭṭhābhāvato paṭhamaṃ desanāhāro dassito .
Padapucchāvissajjanapubbāparānugītīhi saddhiṃ desanāhārapadatthānaṃ pavicayasabhāvatāya tassa anantaraṃ vicayo .
Tathā hi vakkhati ‘‘ padaṃ vicinati … pe … āṇattiṃ vicinati anugītiṃ vicinatī ’’ ti .
Vicayena hārena pavicitānaṃ atthānaṃ yuttāyuttivicāraṇā yuttāti yuttivicāraṇabhāvato vicayānantaraṃ yuttihāro vutto .
Tathā hi vakkhati –
‘‘ vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabban ’’ ti .
Yuttāyuttānaṃyeva
V0.166 atthānaṃ upapattianurūpaṃ kāraṇaparamparāya niddhāraṇalakkhaṇaṃ padaṭṭhānacintanaṃ kattabbanti yuttihārānantaraṃ padaṭṭhānahāro dassito .Tathā hi vakkhati –
‘‘ yo koci upanissayo yo koci paccayo ca , sabbo so padaṭṭhānan ’’ ti .
Yuttāyuttānaṃ kāraṇaparamparāya pariggahitasabhāvānaṃyeva ca dhammānaṃ avuttānampi ekalakkhaṇatāya gahaṇaṃ kātabbanti dassanatthaṃ padaṭṭhānānantaraṃ lakkhaṇo hāro vutto .
Tathā hi lakkhaṇahāravibhaṅge ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ tiādinā paṭiccasamuppādaṃ dassetvā ‘‘ evaṃ ye dhammā ekalakkhaṇā ’’ tiādi vuttaṃ .
Atthato niddhāritānampi dhammānaṃ nibbacanādīni vattabbāni , na sutte sarūpato āgatānamevāti dassanatthaṃ lakkhaṇānantaraṃ catubyūho vutto .
Evañhi niravasesato atthāvabodho hoti , evañca katvā ‘‘ yadā hi bhikkhu atthassa ca nāmaṃ jānāti dhammassa ca nāmaṃ jānāti tathā tathā naṃ abhiniropetī ’’ ti anavasesapariyādānaṃ vakkhati .
Tathā ‘‘ punappunaṃ gabbhamupetī ’’ ti ettha ‘‘ ye jarāmaraṇena aṭṭiyitukāmā bhavissanti
M0.35 , te bhavissanti bhojane mattaññuno indriyesu guttadvārā ’’ tiādinā sammāpaṭipattiṃ adhippāyabhāvena vakkhati .Nibbacanādhippāyanidānavacanehi saddhiṃ sutte padatthānaṃ suttantarasaṃsandanasaṅkhāte pubbāparavicāre dassite tesaṃ sabhāgavisabhāgadhammantarāvaṭṭanaṃ sukhena sakkā dassetunti catubyūhānantaraṃ āvaṭṭo vutto .
Teneva hi ‘‘ ārambhatha nikkamathā ’’ ti gāthāyaṃ ārambhanikkamanabuddhasāsanayogadhunanehi vīriyasamādhipaññindriyāni niddhāretvā tadanuyogassa mūlaṃ ‘‘ pamādo ’’ ti suttantare dassito pamādo āvaṭṭito .
Sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭane niyojite sādhāraṇāsādhāraṇavasena saṃkilesavodānadhammānaṃ padaṭṭhānato bhūmito ca vibhāgo sakkā sukhena yojitunti āvaṭṭānantaraṃ vibhattihāro vutto .
Yato vibhattihāravibhaṅge ‘‘ katame dhammā sādhāraṇā ?
Dve dhammā sādhāraṇā , nāmasādhāraṇā vatthusādhāraṇā cā ’’ ti ārabhitvā ‘‘ micchattaniyatānaṃ sattānaṃ aniyatānañca sattānaṃ dassanappahātabbā kilesā sādhāraṇā , puthujjanassa sotāpannassa ca kāmarāgabyāpādā sādhāraṇā ’’ tiādinā sabhāgavisabhāgapariyāyavanteyeva dhamme vibhajissati .
Sāvajjānavajjadhammānaṃ
V0.167 sappaṭibhāgābhāvato tesaṃ vibhāge kate suttāgate dhamme akasirena paṭipakkhato parivattetuṃ sakkāti vibhattianantaraṃ parivattanahāro vutto .Tathā hi ‘‘ sammādiṭṭhissa purisapuggalassa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā bhavatī ’’ ti paṭivibhattasabhāve eva dhamme parivattanahāravibhaṅge udāharissati .
Paṭipakkhato parivattitāpi dhammā pariyāyavacanehi bodhetabbā , na sutte āgatāyevāti dassanatthaṃ parivattanānantaraṃ vevacanahāro vutto .
Evaṃ te dhammā pariyāyasaddatopi vibhāvitā hontīti pariyāyato pakāsitānaṃ dhammānaṃ pabhedato paññattivasena vibhajanaṃ sukhena sakkā ñātunti vevacanahārānantaraṃ paññattihāro vutto .
Tathā hi sutte āgatadhammānaṃ pariyāyapaññattivibhāgaṃ subodhanañca paññattihāravibhaṅge vakkhati .
Pabhāvapariññādipaññattivibhāgamukhena
M0.36 paṭiccasamuppādasaccādidhammavibhāge kate sutte āgatadhammānaṃ paṭiccasamuppādādimukhena avadhāraṇaṃ sakkā dassetunti paññattianantaraṃ otaraṇo hāro vutto .Tathā hi ‘‘ uddhaṃ adho ’’ ti gāthaṃ uddisitvā ‘‘ vippamutto ’’ ti padena asekkhaṃ vijjaṃ niddhāretvā ‘‘ vijjuppādā avijjānirodho ’’ tiādinā paṭiccasamuppādaṃ udāharissati .
Dhātāyatanādīsu otāritānaṃ sutte padatthānaṃ pucchārambhavisodhanaṃ sakkā sukhena sampādetunti otaraṇānantaraṃ sodhano hāro vutto .
Tathā hi vakkhati –
‘‘ yattha evaṃ suddho ārambho , so pañho vissajjito bhavatī ’’ tiādi .
Visodhitesu sutte padapadatthesu tattha labbhamānasāmaññavisesabhāvo sukaro hotīti dassetuṃ sodhanānantaraṃ adhiṭṭhāno hāro dassito .
Sodhano hi adhiṭṭhānassa bahūpakāro , tato eva hi ‘‘ yathā yathā vā pana pucchitaṃ , tathā tathā vissajjayitabban ’’ ti vakkhati .
Sāmaññavisesabhūtesu sādhāraṇāsādhāraṇesu dhammesu paveditesu parikkhārasaṅkhātassa sādhāraṇāsādhāraṇarūpassa paccayaheturāsissa pabhedo suviññeyyoti adhiṭṭhānānantaraṃ parikkhāro vutto
V0.168 .Tathā hi vakkhati ‘‘ asādhāraṇalakkhaṇo hetu , sādhāraṇalakkhaṇo paccayo .
Yathā kiṃ bhave , yathā aṅkurassa nibbattiyā bījaṃ asādhāraṇaṃ , pathavī āpo ca sādhāraṇā ’’ tiādi .
Asādhāraṇe sādhāraṇe ca kāraṇe dassite tassa attano phalesu kāraṇākāro tesaṃ hetuphalānaṃ pabhedato desanākāro bhāvetabbapahātabbadhammānaṃ bhāvanāpahānāni ca niddhāretvā vuccamānāni sammā suttassa atthaṃ tathattāvabodhāya saṃvattantīti parikkhārānantaraṃ samāropano hāro dassitoti .
Idaṃ hārānaṃ anukkamakāraṇaṃ .
Nayānaṃ pana veneyyattayappayojitattā atthanayattayūpadesassa tadanukkameneva nandiyāvaṭṭādīnaṃ tiṇṇaṃ atthanayānaṃ kamo veditabbo .
Ugghaṭitaññuādayo hi tayo veneyyā nandiyāvaṭṭādayo payojenti .
Tasmā te uddesaniddesapaṭiniddesā viya yathākkamaṃ tesaṃ upakārāya
M0.37 savaṃttantīti .Tathā hi nesaṃ cattāro cha aṭṭha ca mūlapadā niddiṭṭhā .
Itarassa pana nayadvayassa atthanayattayassa bhūmiyā ālocanaṃ tassa tattha samānayanañcāti iminā kāraṇena uddesakkamo veditabbo .
Na hi sakkā anoloketvā samānetunti .
Etaparamatā ca hārānaṃ ettakehi pakāravisesehi atthanayattayasahitehi suttassa attho niddhāriyamāno veneyyānaṃ alamanuttarāya paṭhamāya bhūmiyā samadhigamāyāti veditabbo .
Dassanabhūmisamanuppattiatthā hi nettippakaraṇadesanāti .
Atha vā etadantogadhattā sabbesaṃ suttassa saṃvaṇṇanāvisesānaṃ ettāvatā hārānaṃ daṭṭhabbā .
Yattakā hi suttassa saṃvaṇṇanāvisesā , sabbe te nettiupadesāyattāti vuttovāyamattho .
Tathā hi ye keci suttassa saṃvaṇṇanāpakārā niddisīyanti .
Seyyathidaṃ – suttassa samuṭṭhānaṃ vattabbaṃ , adhippāyo vibhāvetabbo , anekadhā padattho saṃvaṇṇetabbo , vidhi anuvādo ca veditabbo , virodho samādhātabbo , anusandhiyā anurūpaṃ nigametabbanti .
Tathā suttassa payojanaṃ piṇḍattho padattho anusandhi codanā parihāro ca atthaṃ vadantena vattabbāti .
Tathā upogghāṭapadaviggahapadatthacālanāpaccupaṭṭhānāni vattabbānīti .
Tathā tisso kathā ekanāḷikā caturassā nisinnavattikā .
Tattha pāḷiṃ vatvā ekekapadassa atthakathanaṃ ekanāḷikā nāma .
Paṭipakkhaṃ
V0.169 dassetvā paṭipakkhassa upamaṃ dassetvā sapakkhaṃ dassetvā sapakkhassa upamaṃ dassetvā kathanaṃ caturassā nāma .Visabhāgadhammavaseneva pariyosānaṃ gantvā puna sabhāgadhammavaseneva pariyosānagamanaṃ nisinnavattikā nāma .
Bhedakathāya tatvakathāya pariyāyavacanehi ca suttaṃ saṃvaṇṇetabbanti ca evamādayo .
Tesampi ettheva avarodho , yasmā te idha katipayahārasaṅgahitāti .
Nayānaṃ pana yasmā ugghaṭitaññuādayo tayo eva veneyyā saccābhisamayabhāgino tadatthāya ca atthanayadesanā , tasmā satipi saṃkilesavodānadhammānaṃ
M0.38 yathāvuttamūlapadabhedato vaḍḍhetvā vibhajitabbappakāre tathā mūlapadāni avaḍḍhetvā veneyyattayavaseneva etaparamatā vuttā .Navasu navasu eva hi mūlapadesu sabbesaṃ saṃkilesavodānadhammānaṃ antogadhabhāvato na tāni vaḍḍhetabbāni veneyyattayādhikārato na hāpetabbānīti nayānaṃ etaparamatā daṭṭhabbā .
Kammanayānaṃ pana ālocanasamānayanato aññassa pakārantarassa asambhavato etaparamatā .
Hetvādīti ettha ādisaddena phalabhūmiupanisāsabhāgavisabhāgalakkhaṇanayādayo pariggahitā .
Tesu hetūti kāraṇaṃ , yo dhammotipi vuccati , so pana paccayabhāvena ekavidho .
Kārako sampāpakoti duvidho .
Puna kārako ñāpako sampāpakoti tividho .
Hetuhetu paccayahetu uttamahetu sādhāraṇahetūti catubbidho .
Paccayadhammo kusalo akusalo saddo ariyamaggoti pañcavidho .
Tathā sabhāgahetu asabhāgahetu ajjhattikahetu bāhirahetu janakahetu pariggāhakahetu sādhāraṇahetu asādhāraṇahetu samanantarahetu paramparahetu sahajātahetu asahajātahetu sāsavahetu anāsavahetūtiādinā anekavidho cāti veditabbo .
Phala mpi paccayuppannabhāvena ekavidhaṃ .
Adhigantabbatopi sampāpakahetuvasena phalapariyāyo labbhatīti nibbattetabbaadhigantabbabhāvato duvidhaṃ .
Ñāpetabbanibbattetabbapattabbato tividhaṃ .
Paccayuppannavipākakiriyāvacanatthanibbānavasena pañcavidhaṃ .
Sabhāgahetunibbattaṃ asabhāgahetunibbattanti evamādivasena anekavidhañcāti veditabbaṃ .
Tathā lokiyaṃ lokuttaranti .
Tattha lokuttaraṃ cattāri sāmaññaphalāni .
Lokiyaphalaṃ duvidhaṃ kāyikaṃ mānasañca
V0.170 .Tattha kāyikaṃ pañcadvārikaṃ , avasiṭṭhaṃ mānasaṃ .
Yañca tāya tāya suttadesanāya sādhetabbaṃ , tadapi phalanti .
Bhūmīti sāsavabhūmi anāsavabhūmi saṅkhatabhūmi asaṅkhatabhūmi dassanabhūmi bhāvanābhūmi puthujjanabhūmi sekkhabhūmi asekkhabhūmi sāvakabhūmi paccekabuddhabhūmi sammāsambuddhabhūmi jhānabhūmi asamāhitabhūmi paṭipajjamānabhūmi paṭipannabhūmi paṭhamābhūmi yāva catutthībhūmi kāmāvacarabhūmi yāva lokuttarabhūmīti bahuvidhā .
Tattha sāsavabhūmi parittamahaggatā dhammā .
Anāsavabhūmi appamāṇā dhammā .
Saṅkhatabhūmi nibbānavajjā sabbe sabhāvadhammā .
Asaṅkhatabhūmi appaccayā
M0.39 dhammā .Dassanabhūmi paṭhamamaggaphaladhammā .
Bhāvanābhūmi avasiṭṭhamaggaphaladhammā .
Puthujjanabhūmi hīnamajjhimā dhammā .
Sekkhabhūmi cattāro ariyamaggadhammā heṭṭhimā ca tayo phaladhammā .
Asekkhabhūmi aggaphaladhammā .
Sāvakapaccekabuddhabuddhadhammā sāvakādibhūmiyo .
Jhānabhūmi jhānadhammā .
Asamāhitabhūmi jhānavajjitā dhammā .
Paṭipajjamānabhūmi maggadhammā .
Paṭipannabhūmi phaladhammā .
Paṭhamādibhūmiyo saha phalena cattāro maggā apariyāpannā dhammā ‘‘ paṭhamāya bhūmiyā pattiyā ’’ tiādivacanato .
Kāmāvacarādibhūmiyo kāmāvacarādidhammā .
Ye ca dhammā tesaṃ tesaṃ hāranayānaṃ patiṭṭhānabhāvena suttesu niddhārīyanti , tepi bhūmiyoti viññātabbā .
Upanisāti balavakāraṇaṃ , yo upanissayapaccayoti vuccati .
Yañca sandhāya sutte ‘‘ dukkhūpanisā saddhā saddhūpanisaṃ ‘ sīlan ’ ti yāva vimuttūpanisaṃ vimuttiñāṇadassanan ’’ ti vuttaṃ .
Api ca upanisāti tasmiṃ tasmiṃ samaye siddhante hadayabhūtaṃ abbhantaraṃ vuccati .
Idhāpi nettihadayaṃ , yaṃ sammā pariggaṇhantā dhammakathikā tasmiṃ tasmiṃ sutte āgatadhammamukhena sabbahāranayayojanāya samatthā honti .
Kiṃ panetaṃ nettihadayaṃ ?
Yadidaṃ etasseva tettiṃsavidhassa pakaraṇapadatthasoḷasassa aṭṭhavīsatividhapaṭṭhānavibhaṅgasahitassa visayo saha nimittavibhāgena asaṅkarato vavatthito .
Seyyathidaṃ – desanāhārassa assādādayo visayo , tassa assādādivibhāvanalakkhaṇattā .
Tassa assādo sukhaṃ somanassanti evamādivibhāgo , tassa nimittaṃ iṭṭhārammaṇādi , ayañca attho desanāhāravicayahāraniddesavaṇṇanāyaṃ vitthārato pakāsito eva .
Sutte āgatadhammassa sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭanavisayo āvaṭṭahāro , tadubhayaāvaṭṭanalakkhaṇattā .
Sutte āgatadhammānaṃ paccanīkadhammavisayo
V0.171 parivattanahāro , paṭipakkhadhammaparivattanalakkhaṇattā .Padaṭṭhānaparikkhāresu āsannakāraṇaṃ upanissayakāraṇañca padaṭṭhānaṃ , hetu parikkhāroti ayametesaṃ viseso .
Sabhāgavisabhāgadhammā ca tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ anukūlapaṭikūladhammā yathākkamaṃ veditabbā .
Yathā – sammādiṭṭhiyā sammāsaṅkappo sabhāgo , micchāsaṅkappo visabhāgoti iminā nayena sabbaṃ sabhāgavisabhāgato veditabbaṃ .
Lakkhaṇan ti
M0.40 sabhāvo .So hāranayānaṃ niddese vibhāvito eva .
Yaṃ panetaṃ hetuādivisesavinimuttaṃ hāranayānaṃ yojanānibandhanaṃ , so nayo .
Yathāha – lakkhaṇahāre ‘‘ evaṃ ye dhammā ekalakkhaṇā kiccato ca lakkhaṇato ca sāmaññato cā ’’ tiādi .
Tathā vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabbāti .
Tathā sodhanahārādīsu suddho ārambho hoti , so pañho vissajjito bhavatīti evamādi .
Ekattādayopi nayā idha nayoti gahetabbā .
Evaṃ hetuphalādīni upadhāretvā nesaṃ vasena tattha tattha sutte labbhamānapadatthaniddhāraṇamukhena yathālakkhaṇaṃ ete hārā nayā ca yojetabbā .
Visesato pana padaṭṭhānaparikkhārā hetuvasena .
Desanāvicayacatubyūhasamāropanā hetuphalavasena .
Tathā vevacanapaññattiotaraṇasodhanā phalavasenevāti keci .
Vibhatti hetubhūmivasena .
Parivatto visabhāgavasena .
Āvaṭṭo sabhāgavisabhāgavasena .
Lakkhaṇayuttiadhiṭṭhānā nayavasena yojetabbāti .
Ettāvatā ca yaṃ vuttaṃ –
‘‘ Sāmaññato visesena , padattho lakkhaṇaṃ kamo ;
Ettāvatā ca hetvādī , veditabbā hi viññunā ’’ ti .
Ayaṃ gāthā vuttatthā hoti .
Niddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .