1. Saṅgahavāravaṇṇanā
Evaṃ
V0.138 anekabhedavibhatte nettippakaraṇe yadidaṃ vuttaṃ ‘‘ saṅgahavibhāgavāravasena duvidhan ’’ ti , tattha saṅgahavāro ādi .Tassāpi ‘‘ yaṃ loko pūjayate ’’ ti ayaṃ gāthā ādi .
Tattha yan ti aniyamato upayoganiddeso , tassa ‘‘ tassā ’’ ti iminā niyamanaṃ veditabbaṃ .
Lokoti kattuniddeso .
Pūjayateti kiriyāniddeso .
Salokapāloti kattuvisesanaṃ .
Sadāti kālaniddeso .
Namassati cāti upacayena kiriyāniddeso
M0.6 .Tassāti sāminiddeso .
Etan ti paccattaniddeso .
Sāsanavaran ti paccattaniddesena niddiṭṭhadhammanidassanaṃ .
Vidūhīti karaṇavacanena kattuniddeso .
Ñeyyan ti kammavācakakiriyāniddeso .
Naravarassāti ‘‘ tassā ’’ ti niyametvā dassitassa sarūpato dassanaṃ .
Tattha lokiyanti ettha puññāpuññāni tabbipāko cāti loko , pajā , sattanikāyoti attho .
Loka-saddo hi jātisaddatāya sāmaññavasena niravasesato satte saṅgaṇhāti .
Kiñcāpi hi lokasaddo saṅkhārabhājanesupi diṭṭhappayogo , pūjanakiriyāyogyabhūtatāvasena pana sattalokavacano eva idha gahitoti daṭṭhabbaṃ .
Pūjayateti mānayati , apacāyatīti attho .
Lokaṃ pālentīti lokapālā , cattāro mahārājāno .
Lokiyā pana indayamavaruṇakuverā lokapālāti vadanti .
Saha lokapālehīti salokapālo ,‘‘ loko ’’ ti iminā tulyādhikaraṇaṃ .
Atha vā issariyādhipaccena taṃtaṃsattalokassa pālanato rakkhaṇato khattiyacatumahārājasakkasuyāmasantusitasunimmitaparanimmitavasavattimahābrahmādayo lokapālā .
Tehi saha taṃtaṃsattanikāyo salokapālo lokoti vutto .
Atha vā ‘‘ dveme , bhikkhave , sukkā dhammā lokaṃ pālentī ’’ ti ( a . ni .2.9; itivu .42) vacanato hirottappadhammā lokapālā .
Tehi samannāgato loko salokapālo .
Hirottappasampannā hi pāpagarahino sappurisā dhammacchandavantatāya bhagavati pūjānamakkāraparā hontīti .
Sadāti
V0.139 sabbakālaṃ rattiñceva divā ca , sadāti vā bhagavato dharamānakāle tato parañca .Atha vā sadāti abhinīhārato paṭṭhāya yāva sāsanantaradhānā , tato parampi vā .
Mahābhinīhārato paṭṭhāya hi mahābodhisattā bodhiyā niyatatāya buddhaṅkurabhūtā sadevakassa lokassa pūjanīyā ceva vandanīyā ca honti .
Yathāha bhagavā sumedhabhūto –
‘‘ Dīpaṅkaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mama kammaṃ pakittetvā , dakkhiṇaṃ pādamuddhari .
‘‘ Ye
M0.7 tatthāsuṃ jinaputtā , padakkhiṇamakaṃsu maṃ ;Devā manussā asurā ca , abhivādetvāna pakkamun ’’ ti .( bu . vaṃ .2.75-76);
Namassati cāti keci kesañci pūjāsakkārādīni karontāpi tesaṃ apākaṭaguṇatāya namakkāraṃ na karonti , na evaṃ bhagavato , yathābhūtaabbhuggatakittisaddatāya pana bhagavantaṃ sadevako loko pūjayati ceva namassati cāti attho .
‘‘ Sadā naramanusso ’’ ti keci paṭhanti , taṃ na sundaraṃ .
Tassāti yaṃ sadevako loko pūjayati ceva namassati ca , tassa .
Etan ti idāni vattabbaṃ buddhiyaṃ viparivattamānaṃ sāmaññena dasseti .
Sāsanavaran ti taṃ sarūpato dasseti .
Tattha diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ satte sāsati vineti etenāti sāsanaṃ , tadeva ekantaniyyānaṭṭhena anaññasādhāraṇaguṇatāya ca uttamaṭṭhena taṃtaṃabhipatthitasamiddhihetutāya paṇḍitehi varitabbato vā varaṃ , sāsanameva varanti sāsanavaraṃ .
Vidūhīti yathāsabhāvato kammakammaphalāni kusalādibhede ca dhamme vidantīti vidū , paṇḍitamanussā , tehi .
Ñātabbaṃ , ñāṇamarahatīti vā ñeyyaṃ .
Naravarassāti purisavarassa , aggapuggalassāti attho .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yo anaññasādhāraṇamahākaruṇāsabbaññutaññāṇādiguṇavisesayogena sadevakena lokena pūjanīyo namassanīyo ca bhagavā arahaṃ sammāsambuddho , tassa loke uttamapuggalassa etaṃ idāni amhehi vibhajitabbahāranayapaṭṭhānavicāraṇavisayabhūtaṃ sāsanaṃ ādikalyāṇatādiguṇasampattiyā varaṃ aggaṃ uttamaṃ nipuṇañāṇagocaratāya paṇḍitavedanīyamevāti .
Bhagavato hi vacanaṃ ekagāthāmattampi saccapaṭiccasamuppādakhandhāyatanadhātindriyasatipaṭṭhānādisabhāvadhammaniddhāraṇakkhamatāya
V0.140 soḷasahārapañcanayasoḷasaaṭṭhavīsatividhapaṭṭhānavicārayogyabhāvena ca paramagambhīraṃ atthato agādhapāraṃ saṇhasukhumañāṇavisayamevāti .Tenevāha –
‘‘ paññavantassāyaṃ dhammo , nāyaṃ dhammo duppaññassā ’’ ti ( dī . ni .3.358; a . ni .8.30).
Atha vā bhagavato sāsanaṃ pariññākkamena lakkhaṇāvabodhappaṭipattiyā suññatamukhādīhi ogāhitabbattā aviññūnaṃ supinantenapi na visayo hotīti āha –
‘‘ vidūhi ñeyyan ’’ ti .
Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ etu viññū puriso ’’ tiādi .
Apare
M0.8 pana ‘‘ taṃ tassa sāsanavaran ’’ ti paṭhanti , tesaṃ matena yaṃ-saddo sāsana-saddena samānādhikaraṇoti daṭṭhabbo .Idaṃ vuttaṃ hoti yaṃ sāsanavaraṃ salokapālo loko pūjayati namassati ca , taṃ sāsanavaraṃ vidūhi ñātabbanti .
Imasmiñca naye lokapāla-saddena bhagavāpi vuccati .
Bhagavā hi lokaggatāyakattā nippariyāyena lokapālo , tasmā ‘‘ tassā ’’ ti lokapālassa satthunoti attho .
Salokapāloti cettha lokapāla-saddo guṇībhūtopi satthuvisayattā sāsana-saddāpekkhatāya sāmibhāvena sambandhīvisesabhūto padhānabhūto viya paṭiniddesaṃ arahatīti .
Kathaṃ pana sayaṃ dhammassāmī bhagavā dhammaṃ pūjayatīti ?
Nāyaṃ virodho .
Dhammagaruno hi buddhā bhagavanto , te sabbakālaṃ dhammaṃ apacāyamānāva viharantīti .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ yaṃnūnāhaṃ yvāyaṃ dhammo mayā abhisambuddho , tameva dhammaṃ sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyan ’’ ti ( saṃ . ni .1.173; a . ni .4.21).
Api ca bhagavato dhammapūjanā sattasattāhappaṭipattiādīhi dīpetabbā .
Dhammassāmīti ca dhammena sadevakassa lokassa sāmīti attho , na dhammassa sāmīti .
Evampi namassatīti vacanaṃ na yujjati .
Na hi bhagavā kañci namassatīti , esopi niddoso .
Na hi namassatīti padassa namakkāraṃ karotīti ayameva attho , atha kho garukaraṇena tanninno tappoṇo tappabbhāroti ayampi attho labbhati .
Bhagavā ca dhammagarutāya sabbakālaṃ dhammaninnapoṇapabbhārabhāvena viharatīti .
Ayañca attho ‘‘ yena sudaṃ svāhaṃ niccakappaṃ viharāmī ’’ ti ( ma . ni .1.387) evamādīhi suttapadehi dīpetabbo .
‘‘ Vidūhi neyyan ’’ tipi
V0.141 pāṭho , tassa paṇḍitehi saparasantānesu netabbaṃ pāpetabbanti attho .Tattha attasantāne pāpanaṃ bujjhanaṃ , parasantāne bodhananti daṭṭhabbaṃ .
Evaṃ bhagavato sadevakassa lokassa pūjanīyavandanīyabhāvo aggapuggalabhāvo ca vuccamāno guṇavisiṭṭhataṃ dīpeti , sā ca guṇavisiṭṭhatā mahābodhiyā veditabbā .
Āsavakkhayañāṇapadaṭṭhānañhi sabbaññutaññāṇaṃ sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānañca āsavakkhayañāṇaṃ ‘‘ mahābodhī ’’ ti vuccati .
Sā aviparītadhammadesanato tathāgate suppatiṭṭhitāti viññāyati
M0.9 .Na hi savāsananiravasesakilesappahānaṃ anāvaraṇañāṇañca vinā tādisī dhammadesanā sambhavati .
Iccassa catuvesārajjayogo .
Tena dasabalachaasādhāraṇañāṇaaṭṭhārasāveṇikabuddhadhammādisakalasabbaññuguṇapāripūrī pakāsitā hoti .
Etādisī ca guṇavibhūti mahākaruṇāpubbaṅgamaṃ abhinīhārasampattiṃ purassaraṃ katvā sampāditaṃ samattiṃsapāramisaṅkhātaṃ puññañāṇasambhāramantarena na upalabbhatīti hetusampadāpi atthato vibhāvitā hotīti evaṃ bhagavato tīsupi avatthāsu sabbasattānaṃ ekantahitappaṭilābhahetubhūtā ādimajjhapariyosānakalyāṇā niravasesā buddhaguṇā imāya gāthāya pakāsitāti veditabbaṃ .
Dutiyanaye pana yasmā sikkhattayasaṅgahaṃ saphalaṃ ariyamaggasāsanaṃ tassa ārammaṇabhūtañca amatadhātuṃ tadadhigamūpāyañca pubbabhāgapaṭipattisāsanaṃ tadatthaparidīpanañca pariyattisāsanaṃ yathārahaṃ saccābhisamayavasena abhisamento svākkhātatādiguṇavisesayuttataṃ manasikaronto sakkaccaṃ savanadhāraṇaparipucchādīhi paricayaṃ karonto ca sadevako loko pūjayati nāma .
Lokanātho ca sammāsambodhippattiyā veneyyānaṃ sakkaccaṃ dhammadesanena ‘‘ ariyaṃ vo , bhikkhave , sammāsamādhiṃ desessāmi ’’( ma . ni .3.136; saṃ . ni .5.28; peṭako .24),‘‘ maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho ’’( dha . pa .273; kathā .872; netti .125; peṭako .30),‘‘ yāvatā , bhikkhave , dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā , virāgo tesaṃ aggamakkhāyati ’’( itivu .90; a . ni .4.34),‘‘ khayaṃ virāgaṃ amataṃ paṇītaṃ ’’( khu . pā .6.4; su . ni .227),‘‘ ekāyano ayaṃ , bhikkhave , maggo sattānaṃ visuddhiyā ’’( dī . ni .2.373; ma . ni .1.106; saṃ . ni .5.367),‘‘ dhammaṃ vo , bhikkhave , desessāmi ādikalyāṇan ’’ tiādīhi ( ma . ni .3.420; netti .5) vacanehi thomanena ca pūjayati nāma .
Tasmā sāsanavarassa pūjanīyabhāvo idha vuccamāno anavasesato dhammaguṇe dīpetīti ye ariyabhāvādayo niyyānādayo khayavirāgādayo madanimmadanādayo asaṅkhatādayo svākkhātatādayo
V0.142 ādikalyāṇatādayo ca anekehi suttapadehi paveditā aneke dhammaguṇā , te niravasesato imāya gāthāya pakāsitāti veditabbā .Yasmā
M0.10 pana ariyasaccappaṭivedhena samugghāṭitasammohāyeva paramatthato paṇḍitā bālyādisamatikkamanato , tasmā bhāvitalokuttaramaggā sacchikatasāmaññaphalā ca ariyapuggalā visesato vidūti vuccanti .Te hi yathāvuttasāsanavaraṃ aviparītato ñātuṃ netuñca saparasantāne sakkuṇantīti aṭṭhaariyapuggalasamūhassa paramatthasaṅghassāpi idha gahitattā ye suppaṭipannatādayo anekehi suttapadehi saṃvaṇṇitā ariyasaṅghaguṇā , tepi niravasesato idha pakāsitāti veditabbā .
Evaṃ paṭhamagāthāya sātisayaṃ ratanattayaguṇaparidīpanaṃ katvā idāni –
‘‘ Sabbapāpassa akaraṇaṃ , kusalassa upasampadā ;
Sacittapariyodapanaṃ , etaṃ buddhāna sāsanan ’’ ti .( dī . ni .2.90; dha . pa .183; netti .30,50,116,124)–
Vacanato saṅkhepato sikkhattayasaṅgahaṃ sāsanaṃ , taṃ pana sikkhattayaṃ ñāṇavisesavisayabhāvabhedato avatthābhedato ca tividhaṃ hoti .
Kathaṃ ?
Sutamayañāṇagocaro ca yo ‘‘ pariyattisaddhammo ’’ ti vuccati .
Cintāmayañāṇagocaro ca yo ākāraparivitakkadiṭṭhinijjhānakkhantīhi gahetabbākāro vimuttāyatanaviseso ‘‘ paṭipattisaddhammo ’’ ti vuccati .
Vipassanāñāṇādisahagato bhāvanāmayañāṇagocaro ca yo ‘‘ paṭivedhasaddhammo ’’ ti vuccati .
Evaṃ tividhampi sāsanaṃ sāsanavaranti padena saṅgaṇhitvā tattha yaṃ paṭhamaṃ , taṃ itaresaṃ adhigamūpāyoti sabbasāsanamūlabhūtaṃ attano pakaraṇassa ca visayabhūtaṃ pariyattisāsanameva tāva saṅkhepato vibhajanto ‘‘ dvādasa padānī ’’ ti gāthamāha .
Tattha dvādasāti gaṇanaparicchedo .
Padānīti paricchinnadhammanidassanaṃ .
Tesu byañjanapadāni pajjati attho etehīti padāni .
Atthapadāni pana pajjanti ñāyantīti padāni .
Ubhayampi vā ubhayathā yojetabbaṃ byañjanapadānampi aviparītaṃ paṭipajjitabbattā , atthapadānaṃ uttarivisesādhigamassa
V0.143 kāraṇabhāvato , tāni padāni parato pāḷiyaññeva āvi bhavissantīti tattheva vaṇṇayissāma .Atthasūcanādiatthato suttaṃ .
Vuttañhetaṃ saṅgahesu –
‘‘ Atthānaṃ sūcanato , suvuttato savanatotha sūdanato ;
Suttāṇā suttasabhāgato ca ,‘ suttan ’ ti akkhātan ’’ ti .( pārā . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgītikathā ; dī . ni . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgītikathā ; dha . sa . aṭṭha . nidānakathā );
Tadetaṃ
M0.11 tattha suttapiṭakavasena āgataṃ , idha pana piṭakattayavasena yojetabbaṃ .‘‘ Dvādasa padāni suttan ’’ ti vuttaṃ , yaṃ pariyattisāsananti attho .
Taṃ sabban ti taṃ ‘‘ suttan ’’ ti vuttaṃ sakalaṃ buddhavacanaṃ .
Byañjanañca attho cāti byañjanañceva tadattho ca .
Yato ‘‘ dvādasa padāni suttan ’’ ti vuttaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – atthasūcanādito suttaṃ pariyattidhammo , tañca sabbaṃ atthato dvādasa padāni cha byañjanapadāni ceva cha atthapadāni cāti .
Atha vā yadetaṃ ‘‘ sāsanavaran ’’ ti vuttaṃ , taṃ sabbaṃ suttaṃ , pariyattisāsanassa adhippetattā .
Atthato pana dvādasa padāni , byañjanatthapadasamudāyabhāvato .
Yathāha –
‘‘ byañjanañca attho cā ’’ ti .
Taṃ viññeyyaṃ ubhayan ti yasmiṃ byañjane atthe ca vacanavacanīyabhāvena sambandhe suttavohāro , tadubhayaṃ sarūpato viññātabbaṃ tattha katamaṃ byañjanaṃ katamo atthoti ?
Tenevāha –
‘‘ ko attho byañjanaṃ kataman ’’ ti .
Evaṃ ‘‘ sāsanavaran ’’ ti vuttassa suttassa pariyattibhāvaṃ tassa ca atthabyañjanapadabhāvena veditabbataṃ dassetvā idāni tassa pavicayupāyaṃ nettippakaraṇaṃ padatthavibhāgena dassetuṃ ‘‘ soḷasahārā ’’ ti gāthamāha .
Tattha soḷasa hārā etissāti soḷasahārā .
Pañcanayā aṭṭhārasamūlapadāti etthāpi eseva nayo .
Atha vā soḷasa hārā soḷasahārā .
Evaṃ itaratthāpi .
Hāranayamūlapadāni eva hi saṅkhepato vitthārato ca bhāsitāni nettīti .
Sāsanassa pariyeṭṭhīti sāsanassa atthapariyesanā , pariyattisāsanassa atthasaṃvaṇṇanāti attho , sakalasseva vā sāsanassa atthavicāraṇāti attho .
Paṭipattipaṭivedhepi hi nettinayānusārena adhigacchantīti .
Mahakaccānenāti kaccoti purātano isi , tassa vaṃsālaṅkārabhūtoyaṃ mahāthero ‘‘ kaccāno ’’ ti vuccati .
Mahakaccānoti pana
V0.144 pūjāvacanaṃ , yathā mahāmoggallānoti ,‘‘ kaccāyanagottaniddiṭṭhā ’’ tipi pāṭho .Ayañca gāthā nettiṃ saṅgāyantehi pakaraṇatthasaṅgaṇhanavasena ṭhapitāti daṭṭhabbā .
Yathā cāyaṃ , evaṃ hāravibhaṅgavāre taṃtaṃhāraniddesanigamane ‘‘ tenāha āyasmā ’’ tiādivacanaṃ , hārādisamudāyabhūtāyaṃ nettiyaṃ byañjanatthasamudāye ca sutte kiṃ kena viciyatīti vicāraṇāyaṃ āha –
‘‘ hārā byañjanavicayo ’’ tiādi .
Tattha
M0.12 soḷasapi hārā mūlapadaniddhāraṇamantarena byañjanamukheneva suttassa saṃvaṇṇanā honti , na nayā viya mūlapadasaṅkhātasabhāvadhammaniddhāraṇamukhenāti te ‘‘ byañjanavicayo suttassā ’’ ti vuttā .Atthanayā pana yathāvuttaatthamukheneva suttassa atthasampaṭipattiyā hontīti āha –
‘‘ nayā tayo ca suttattho ’’ ti .
Ayañca vicāraṇā paratopi āgamissati .
Keci ‘‘ nayo cā ’’ ti paṭhanti , taṃ na sundaraṃ .
Ubhayaṃ pariggahītan ti hārā nayā cāti etaṃ ubhayaṃ suttassa atthaniddhāraṇavasena parisamantato gahitaṃ sabbathā sutte yojitaṃ .
Vuccati suttaṃ vadati saṃvaṇṇeti .
Kathaṃ ?
Yathāsuttaṃ suttānurūpaṃ , yaṃ suttaṃ yathā saṃvaṇṇetabbaṃ , tathā saṃvaṇṇetīti attho .
Yaṃ yaṃ suttanti vā yathāsuttaṃ , sabbaṃ suttanti attho .
Nettinayena hi saṃvaṇṇetuṃ asakkuṇeyyaṃ nāma suttaṃ natthīti .
Idāni yaṃ vuttaṃ –
‘‘ sāsanavaraṃ vidūhi ñeyyan ’’ ti , tattha nettisaṃvaṇṇanāya visayabhūtaṃ pariyattidhammameva pakārantarena niyametvā dassetuṃ ‘‘ yā cevā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha atthesu kataparicchedo byañjanappabandho desanā , yo pāṭhoti vuccati .
Tadattho desitaṃ tāya desanāya pabodhitattā .
Tadubhayañca vimuttāyatanasīsena paricayaṃ karontānaṃ anupādāparinibbānapariyosānānaṃ sampattīnaṃ hetubhāvato ekantena viññeyyaṃ , tadubhayavinimuttassa vā ñeyyassa abhāvato tadeva dvayaṃ viññeyyanti imamatthaṃ dasseti yā ceva … pe … viññeyyan ti .
Tatrāti tasmiṃ vijānane sādhetabbe , nipphādetabbe cetaṃ bhummaṃ .
Ayamānupubbīti ayaṃ vakkhamānā anupubbi hāranayānaṃ anukkamo , anukkamena vakkhamānā hāranayāti attho .
Navavidhasuttantapariyeṭṭhīti suttādivasena navaṅgassa sāsanassa pariyesanā , atthavicāraṇāti attho .
Sāmiatthe vā etaṃ paccattaṃ navavidhasuttantapariyeṭṭhiyā anupubbīti .
Atha vā anupubbīti karaṇatthe paccattaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathāvuttavijānane sādhetabbe vakkhamānāya hāranayānupubbiyā ayaṃ navavidhasuttantassa atthapariyesanāti .
Etthāha
V0.145 – kathaṃ panettha geyyaṅgādīnaṃ suttabhāvo , suttabhāve ca tesaṃ kathaṃ sāsanassa navaṅgabhāvo .Yañca saṅgahesu vuccati ‘‘ sagāthakaṃ suttaṃ geyyaṃ , niggāthakaṃ suttaṃ veyyākaraṇan ’’ ti , tathā ca sati suttaṅgameva na
M0.13 siyā .Athāpi visuṃ suttaṅgaṃ siyā , maṅgalasuttādīnaṃ ( khu . pā .5.1 ādayo ; su . ni .261 ādayo ) suttaṅgasaṅgaho na siyā , gāthābhāvato dhammapadādīnaṃ viya , geyyaṅgasaṅgaho vā siyā , sagāthakattā sagāthāvaggassa viya , tathā ubhatovibhaṅgādīsu sagāthakappadesānanti .
Vuccate –
Suttanti sāmaññavidhi , visesavidhayo pare ;
Sanimittā niruḷhattā , sahatāññena nāññato .
Sabbassāpi hi buddhavacanassa suttanti ayaṃ sāmaññavidhi .
Tathā hi ‘‘ ettakaṃ tassa bhagavato suttāgataṃ suttapariyāpannaṃ ( pāci .1242), sāvatthiyā suttavibhaṅge , sakavāde pañca suttasatānī ’’ tiādivacanato vinayābhidhammapariyattivisesepi suttavohāro dissati .
Tadekadesesu pana geyyādayo visesavidhayo tena tena nimittena patiṭṭhitā .
Tathā hi geyyassa sagāthakattaṃ tabbhāvanimittaṃ .
Lokepi hi sasilokaṃ sagāthakaṃ cuṇṇiyaganthaṃ geyyan ’’ ti vadanti .
Gāthāvirahe pana sati pucchitvā vissajjanabhāvo veyyākaraṇassa .
Pucchāvissajjanañhi ‘‘ byākaraṇan ’’ ti vuccati .
Byākaraṇameva veyyākaraṇanti .
Evaṃ sante sagāthakādīnampi pañhāvissajjanavasena pavattānaṃ veyyākaraṇabhāvo āpajjatīti ?
Nāpajjati , geyyādisaññānaṃ anokāsabhāvato ‘‘ gāthāvirahe satī ’’ ti visesitattā ca .
Tathā hi dhammapadādīsu kevalaṃ gāthābandhesu sagāthakattepi somanassañāṇamayikagāthāyuttesu ‘‘ vuttañhetan ’’ tiādivacanasambandhesu abbhutadhammapaṭisaṃyuttesu ca suttavisesesu yathākkamaṃ gāthāudānaitivuttakaabbhutadhammasaññā patiṭṭhitā , tathā satipi gāthābandhabhāve bhagavato atītāsu jātīsu cariyānubhāvappakāsakesu jātakasaññā .
Satipi pañhāvissajjanabhāve sagāthakatte ca kesuci suttantesu vedassa labhāpanato vedallasaññā patiṭṭhitāti evaṃ tena tena sagāthakattādinā nimittena tesu tesu suttavisesesu geyyaṅgādisaññā patiṭṭhitāti visesavidhayo suttaṅgato pare geyyādayo .
Yaṃ panettha geyyaṅgādinimittarahitaṃ suttaṃ , taṃ suttaṅgaṃ visesasaññāparihārena sāmaññasaññāya pavattanatoti .
Nanu ca sagāthakaṃ
M0.14 suttaṃ geyyaṃ , niggāthakaṃ suttaṃ veyyākaraṇanti suttaṅgaṃ na sambhavatīti codanā tadavatthā evāti ?Na tadavatthā , sodhitattā .
Sodhitañhi
V0.146 pubbe gāthāvirahe sati pucchāvissajjanabhāvo veyyākaraṇassa tabbhāvanimittanti .Yañca vuttaṃ –
‘‘ gāthābhāvato maṅgalasuttādīnaṃ suttaṅgasaṅgaho na siyā ’’ ti , tampi na , niruḷhattā .
Niruḷho hi maṅgalasuttādīsu suttabhāvo , na hi tāni dhammapadabuddhavaṃsādayo viya gāthābhāvena paññātāni , kintu suttabhāveneva .
Teneva hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ suttanāmakan ’’ ti nāmaggahaṇaṃ kataṃ .
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ sagāthakattā geyyaṅgasaṅgaho vā siyā ’’ ti , tadapi natthi , yasmā sahatāññena .
Saha gāthāhīti hi sagāthakaṃ .
Sahabhāvo ca nāma atthato aññena hoti , na ca maṅgalasuttādīsu gāthāvinimutto koci suttappadeso atthi .
Yo saha gāthāhīti vucceyya , na ca samudāyo nāma koci atthi .
Yadapi vuttaṃ –
‘‘ ubhatovibhaṅgādīsu sagāthakappadesānaṃ geyyaṅgasaṅgaho siyā ’’ ti , tadapi na aññato .
Aññā eva hi tā gāthā , jātakādipariyāpannattā .
Ato na tāhi ubhatovibhaṅgādīnaṃ geyyaṅgabhāvoti evaṃ suttādīnaṃ aṅgānaṃ aññamaññasaṅkarābhāvo veditabbo .
Yasmā pana sabbampi buddhavacanaṃ yathāvuttanayena atthānaṃ sūcanādiatthena suttantveva vuccati , tasmā vuttaṃ –
‘‘ navavidhasuttantapariyeṭṭhī ’’ ti .
Saṅgahavāravaṇṇanā niṭṭhitā .