6. Catubyūhahāravibhaṅgavaṇṇanā
25. Tattha katamo catubyūho hāroti catubyūhahāravibhaṅgo .
Tattha byañjanena suttassa neruttañca adhippāyo ca nidānañca pubbāparasandhi ca gavesitabboti saṅkhepena tāva catubyūhaṃ dasseti .
‘‘ Byañjanenā ’’ ti iminā hārānaṃ suttassa byañjanavicayabhāvato byañjanamukheneva ete catubyūhahārapadatthā niddhāretabbāti dasseti .
Neruttan ti niruttaṃ nibbacananti attho .
Niruttameva neruttaṃ .
Tenevāha –
‘‘ yā niruttipadasaṃhitā ’’ ti .
Tassattho – yā nirutti , idaṃ neruttaṃ .
Kā pana sā nirutti ?
Padasaṃhitāti padesu saṃhitā yuttā , liṅgavacanakālasādhanapurisādivisesayogena yo yo attho yathā yathā vattabbo , tathā tathā pavattasabhāvaniruttīti attho .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ yaṃ dhammānaṃ nāmaso ñāṇan ’’ ti .
Tattha yan ti hetuatthe nipāto , yāya kāraṇabhūtāyāti attho .
Dhammānan ti ñeyyadhammānaṃ .
Nāmasoti pathavī phasso khandhā dhātu tisso phussoti evamādināmavisesena ñāṇaṃ pavattati , ayaṃ sabhāvanirutti nāma .
Pathavīti hi evamādikaṃ saddaṃ gahetvā tato paraṃ saṅketadvārena tadatthapaṭipatti taṃtaṃaniyatanāmapaññattiggahaṇavaseneva hotīti .
Atha vā padasaṃhitāti padena saṃhitā
V0.227 .Padato hi padatthāvabodho .
So panassa atthe pavattinimittabhūtāya paññattiyā gahitāya eva hotīti sā pana paññatti niruttisaṅkhātapadena saṃhitā padatthaṃ bodhetīti padasaṃhitāti vuttā .
‘‘ Yadā hi bhikkhū ’’ tiādinā ‘‘ dhammānaṃ nāmaso ñāṇan ’’ ti padassa atthaṃ vivarati .
Tattha atthassāti saddābhidheyyassa atthassa .
Nāmaṃ jānātīti nāmapaññattivasena ayaṃ nāmāti nāmaṃ jānāti .
Dhammassāti sabhāvadhammassa .
Tathā
M0.100 tathā naṃ abhiniropetīti yo yo attho dhammo ca yathā yathā ca voharitabbo , tathā tathā naṃ nāmaṃ vohāraṃ abhiniropeti desetīti attho .Ettāvatā ca ayaṃ bhikkhu atthakusalo yāva anekādhivacanakusaloti vuccatīti sambandhitabbaṃ .
Tattha atthakusaloti pāḷiatthe kusalo .
Dhammakusaloti pāḷiyaṃ kusalo .
Byañjanakusaloti akkharesu ca vākyesu ca kusalo .
Niruttikusaloti nibbacane kusalo .
Pubbāparakusaloti desanāya pubbāparakusalo .
Desanākusaloti dhammassa desanāya kusalo .
Atītādhivacanakusaloti atītapaññattikusalo .
Esa nayo sesesupi .
Evaṃ sabbāni kātabbāni , janapadaniruttānīti yattakāni sattavohārapadāni , tāni sabbāni yathāsambhavaṃ sutte nibbacanavasena kātabbāni vattabbānīti attho .
Sabbā ca janapadaniruttiyoti sabbā ca lokasamaññāyo yathārahaṃ kātabbā .
‘‘ Samaññaṃ nātidhāveyyā ’’ ti hi vuttaṃ .
Tathā hi sammutisaccamukheneva paramatthasaccādhigamo hotīti .
26. Adhippāyakaṇḍe anuttānaṃ nāma natthi .
27. Nidānakaṇḍe iminā vatthunāti iminā puttagavādikittanasaṅkhātena kāraṇena .
Kāraṇañhettha vatthu nidānanti ca vuttaṃ .
Iminā nayena sabbattha nidānaniddhāraṇaṃ veditabbaṃ .
Kāmandhāti kilesakāmena andhā .
Jālasañchannāti taṇhājālapaliguṇṭhitā .
Taṇhāchadanachāditāti taṇhāsaṅkhātena andhakārena pihitā .
Bandhanābaddhāti kāmaguṇasaṅkhātena bandhanena baddhā .
‘‘ Pamattabandhanā ’’ tipi pāṭho , pamādenāti attho .
Pubbāparenāti pubbena vā aparena vā desanantarenāti adhippāyo .
Yujjatīti yogaṃ upeti , sametīti attho .
Imehi padehi
V0.228 pariyuṭṭhānehīti imehi yathāvuttehi gāthāpadehi taṇhāpariyuṭṭhānadīpakehi .Sāyeva taṇhāti yā purimagāthāya vuttā , sāyeva taṇhā .
‘‘ Yañcāhā ’’ tiādinā dvinnampi gāthānaṃ atthasaṃsandanena pubbāparaṃ vibhāveti .
Payogenāti samudācārena .
Tasmāti yattha sayaṃ uppannā , taṃ santānaṃ nissarituṃ adentī nānārammaṇehi
M0.101 palobhayamānā kilesehi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati .Tasmā kilesavasena ca pariyuṭṭhānavasena ca taṇhābandhanaṃ vuttā .
Papañcenti saṃsāre ciraṃ ṭhapentīti papañcā .
Tiṭṭhanti etāhīti ṭhitī .
Bandhanaṭṭhena sandānaṃ viyāti sandānaṃ .
Nibbānanagarappavesassa paṭisedhanato palighaṃ viyāti palighaṃ .
Anavasesataṇhāpahānena nittaṇho .
Attahitaparahitānaṃ idhalokaparalokānañca munanato munīti evaṃ gāthāya padattho veditabbo .
Papañcādiatthā pana pāḷiyaṃ vibhattā evāti .
Tattha yassete papañcādayo abbhatthaṃ gatā , tassa taṇhāya lesopi na bhavati .
Tena vuttaṃ –
‘‘ yo etaṃ sabbaṃ samatikkanto , ayaṃ vuccati nittaṇho ’’ ti .
28. Pariyuṭṭhānan ti ‘‘ taṇhāya pariyuṭṭhānan ’’ ti vuttāni taṇhāvicaritāni .
Saṅkhārāti ‘‘ tadabhisaṅkhatā saṅkhārā ’’ ti vuttā taṇhādiṭṭhimānahetukā saṅkhārā .
Te pana yasmā sattasu javanacetanāsu paṭhamacetanā sati paccayasamavāye imasmiṃyeva attabhāve phalaṃ deti .
Pacchimacetanā anantare attabhāve .
Ubhinnaṃ vemajjhacetanā yattha katthaci phalaṃ deti , tasmā vipaccanokāsavasena vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ diṭṭhadhammavedanīyā vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Yasmā pana taṃtaṃcetanāsampayuttā taṇhāpi cetanā viya diṭṭhadhammavedanīyādivasena tidhā hoti , tasmā vuttaṃ –
‘‘ evaṃ taṇhā tividhaṃ phalaṃ detī ’’ ti .
Pubbāparena yujjatīti yaṃ pubbaṃ purimaṃ saṅkhārānaṃ diṭṭhadhammavedanīyatādivacanaṃ vuttaṃ , taṃ iminā aparena kammassa diṭṭhadhammavedanīyatādivacanena yujjati gaṅgodakaṃ viya yamunodakena saṃsandati sametīti attho .
Saṅkhārā dassanabalenāti catūsu diṭṭhigatasampayuttesu vicikicchāsampayutte cāti pañcasu cittuppādesu saṅkhārā paṭhamamaggapaññābalena .
Chattiṃsa taṇhāvicaritāni bhāvanābalenāti paṭhamamaggena pahīnāvasesavasena vuttaṃ , na sabbesaṃ vasena .
Anubandhoti taṇhādīnaṃ anuppabandhena pavatti .
Yo cāpi papañcotiādinā ‘‘ papañcetī ’’ tiādinā vuttaṃ rādhasuttañca saṃsandati .
Tenevāha –
‘‘ idaṃ ekatthan ’’ ti .
Yadipi atthato
V0.229 ekaṃ , desanāya pana visesoM0.102 vijjatīti dassetuṃ ‘‘ api cā ’’ tiādi vuttaṃ .Evan ti iminā vuttappakārena .
Suttenāti saṃvaṇṇiyamānena suttena .
Suttan ti suttantaraṃ .
Saṃsandayitvāti vimissitvā atthato abhinnaṃ katvā .
Pubbāparena saddhiṃ yojayitvāti pubbena vā aparena vā suttena saddhiṃ atthato sambandhaṃ yojetvā .
Vuttamevatthaṃ pākaṭaṃ karoti tena suttassa attho niddiṭṭho hoti vitthārito suttantaradassanena .
Na kevalaṃ suttantarasaṃsandanameva pubbāparasandhi , atha kho aññopi atthīti dassetuṃ ‘‘ so cāyan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha atthasandhīti kiriyākārakādivasena atthassa sambandho .
So pana yasmā saṅkāsanādīnaṃ channaṃ atthapadānaṃyeva hoti , sabbassāpi padatthassa tadavarodhato .
Sambandho ca nāma na koci attho .
Tasmā ‘‘ atthasandhi chappadānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Byañjanasandhīti padassa padantarena sambandho .
Yasmā pana sabbampi nāmādipadaṃ chahi byañjanapadehi asaṅgahitaṃ nāma natthi , tasmā ‘‘ byañjanasandhi chappadānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Desanāsandhīti yathāvuttadesanantarena desanāya saṃsandanaṃ .
Na ca pathaviṃ nissāyāti pathaviṃ visayasaṅkhātaṃ nissayaṃ katvā , pathaviṃ ālambitvāti attho .
Jhāyīti phalasamāpattijhānena jhāyī .
So hi sabbasaṅkhāranissaṭaṃ nibbānaṃ ālambitvā samāpajjanavasena jhāyati , na pathaviṃ nissāya jhāyatīti vutto .
Sesapadesupi eseva nayo .
Ettha ca catūhi mahābhūtehi rūpappaṭibaddhavuttitāya sabbo kāmabhavo rūpabhavo ca gahitā .
Arūpabhavo pana sarūpeneva gahitoti sabbaṃ lokaṃ pariyādiyitvā puna aññenapi pariyāyena taṃ dassetuṃ ‘‘ na ca imaṃ lokan ’’ tiādimāha .
Sabbo hi loko idhaloko paraloko cāti dveva koṭṭhāsā honti .
Yasmā pana ‘‘ idhaloko ’’ ti visesato diṭṭhadhammabhūto sattasantāno vuccati .
‘‘ Paraloko ’’ ti bhavantarasaṅkhepagato sattasantāno tadubhayavinimutto anindriyabaddho rūpasantāno .
Tasmā taṃ sandhāya ‘‘ yamidaṃ ubhayamantarenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Ye pana ‘‘ ubhayamantarenā ’’ ti vacanaṃ gahetvā antarābhavaṃ icchanti , tesaṃ taṃ micchā .
Antarābhavo hi abhidhamme paṭikkhittoti .
Diṭṭhan ti rūpāyatanaṃ
M0.103 .Sutan ti saddāyatanaṃ .
Mutan ti patvā gahetabbato gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanañca .
Viññātan ti avasiṭṭhaṃ dhammārammaṇapariyāpannarūpaṃ .
Pattan ti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaṃ .
Pariyesitan ti pattaṃ
V0.230 vā appattaṃ vā pariyesitaṃ .Vitakkitaṃ vicāritan ti vitakkanavasena anumajjanavasena ca ālambitaṃ .
Manasānucintitan ti cittena anu anu cintitaṃ .
Ayaṃ sadevake … pe … anissitena cittena na ñāyati jhāyantoti ayaṃ khīṇāsavo phalasamāpattijhānena jhāyanto pubbeva taṇhādiṭṭhinissayānaṃ suṭṭhu pahīnattā sadevake loke … pe … manussāya yattha katthacipi anissitena cittena jhāyati nāma .
Tato eva loke kenacipi na ñāyati ‘‘ ayaṃ idaṃ nāma nissāya jhāyatī ’’ ti .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;
Yassa te nābhijānāma , kiṃ tvaṃ nissāya jhāyasī ’’ ti .( netti .104);
Idāni khīṇāsavacittassa katthacipi anissitabhāvaṃ godhikasuttena ( saṃ . ni .1.159) vakkalisuttena ( saṃ . ni .3.87) ca vibhāvetuṃ ‘‘ yathā māro ’’ tiādi vuttaṃ .
Viññāṇaṃ samanvesantoti parinibbānato uddhaṃ viññāṇaṃ pariyesanto .
‘‘ Papañcātīto ’’ tiādinā adassanassa kāraṇamāha .
Anissitacittā na ñāyanti jhāyamānāti na kevalaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā khīṇāsavassa cittagatiṃ mārādayo na jānanti , api ca kho saupādisesāyapi nibbānadhātuyā tassa taṃ na jānantīti attho .
Ayaṃ desanāsandhīti godhikasuttavakkalisuttānaṃ viya suttantānaṃ aññamaññaatthasaṃsandanā desanāsandhi nāma .
Niddesasandhīti niddesassa sandhi niddesasandhi , niddesena vā sandhi niddesasandhi .
Purimena suttassa niddesena tasseva pacchimassa niddesassa , pacchimena vā purimassa sambandhananti attho .
Taṃ dassetuṃ yasmā bhagavā yebhuyyena paṭhamaṃ vaṭṭaṃ dassetvā pacchā vivaṭṭaṃ dasseti , tasmā ‘‘ nissitacittā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha nissitaṃ cittaṃ etesanti nissitacittā , puggalā , niddisitabbā puggalādhiṭṭhānāya desanāyāti adhippāyo .
Dhammādhiṭṭhānāya pana nissitaṃ cittaṃ etthāti nissitacittā , nissitacittavanto taṇhādiṭṭhinissayavasena pavattā suttapadesā .
Sesamettha sabbaṃ pākaṭameva .
Catubyūhahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Āvaṭṭahāravibhaṅgavaṇṇanā
29. Tattha
V0.231M0.104 katamo āvaṭṭo hāroti āvaṭṭahāravibhaṅgo .Tattha ārambhathāti ārambhadhātusaṅkhātaṃ vīriyaṃ karotha .
Nikkamathāti kosajjapakkhato nikkhantattā nikkamadhātusaṅkhātaṃ taduttarivīriyaṃ karotha .
Yuñjatha buddhasāsaneti yasmā sīlasaṃvaro indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā satisampajaññanti imesu dhammesu patiṭṭhitānaṃ jāgariyānuyogavasena ārambhanikkamadhātuyo sampajjanti , tasmā tathābhūtasamathavipassanāsaṅkhāte bhagavato sāsane yuttappayuttā hotha .
Dhunātha maccuno senaṃ , naḷāgāraṃva kuñjaroti evaṃ paṭipajjantā ca tedhātuissarassa maccurājassa vasaṃ satte netīti tassa senāsaṅkhātaṃ abalaṃ dubbalaṃ yathā nāma balūpapanno kuñjaro naḷehi kataṃ agāraṃ khaṇeneva viddhaṃseti , evameva kilesagaṇaṃ dhunātha vidhamatha viddhaṃsethāti attho ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.185).
Idāni yadatthaṃ ayaṃ gāthā nikkhittā , taṃ yojetvā dassetuṃ ‘‘ ārambhatha nikkamathāti vīriyassa padaṭṭhānan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha ārambhatha nikkamathāti idaṃ vacanaṃ vīriyassa padaṭṭhānaṃ vīriyapayogassa kāraṇaṃ vīriyārambhe niyojanato ,‘‘ yogā ve jāyatī bhūrī ’’ ti ( dha . pa .282) vacanato yogo bhāvanā .
Tattha vipassanābhāvanāya vakkhamānattā samādhibhāvanā idhādhippetāti vuttaṃ –
‘‘ yuñjatha buddhasāsaneti samādhissa padaṭṭhānan ’’ ti .
‘‘ Maccuno senan ’’ ti vuttāya kilesasenāya sammā dhunanaṃ ñāṇeneva hotīti āha –
‘‘ dhunātha … pe … padaṭṭhānan ’’ ti .
Puna yathāvuttavīriyasamādhipaññāsampayuttesu ādhipaccakiccatāya papañcappahānasamatthā vaṭṭamūlaṃ chinditvā vivaṭṭaṃ pāpenti cāti dassanatthaṃ ‘‘ ārambhatha nikkamathāti vīriyindriyassa padaṭṭhānan ’’ tiādi vuttaṃ .
Imāni padaṭṭhānāni desanāti ‘‘ yānimāni vīriyassa padaṭṭhānan ’’ tiādinā vīriyādīnaṃ padaṭṭhānāni vuttāni , sā ārambhatha nikkamathāti ādidesanā , na vīriyārambhavatthuādīnīti attho .
Tathā ceva saṃvaṇṇitaṃ .
Evaṃ yathānikkhittāya desanāya padaṭṭhānavasena atthaṃ niddhāretvā idāni taṃ sabhāgavisabhāgadhammavasena āvaṭṭetukāmo tassa bhūmiṃ dassetuṃ
M0.105 ‘‘ ayuñjantānaṃ vā sattānaṃ yoge yuñjantānaṃ vā ārambho ’’ tiādimāha .Tassattho – yoge bhāvanāyaṃ taṃ ayuñjantānaṃ vā sattānaṃ
V0.232 aparipakkañāṇānaṃ vāsanābhāgena āyatiṃ vijānanatthaṃ ayaṃ desanārambho yuñjantānaṃ vā paripakkañāṇānanti .So pamādo duvidhoti yena pamādena bhāvanaṃ nānuyuñjanti , so pamādo attano kāraṇabhedena duvidho .
Aññāṇenāti pañcannaṃ khandhānaṃ salakkhaṇasāmaññalakkhaṇapaṭicchādakena sammohena .
Nivutoti chādito .
Ñeyyaṭṭhānan ti ñeyyañca taṃ ‘‘ iti rūpaṃ , iti rūpassa samudayo ’’ tiādinā ñāṇassa pavattanaṭṭhānañcāti ñeyyaṭṭhānaṃ .
Anekabhedattā pāpadhammānaṃ tabbasena anekabhedopi pamādo mūlabhūtāya avijjāya vasena eko evāti āha –
‘‘ ekavidho avijjāyā ’’ ti .
Lābhavinicchayapariggahamacchariyāni pariyesanāārakkhāparibhogesu antogadhāni .
Chandarāgajjhosānā taṇhā evāti taṇhāmūlakepi dhamme ettheva pakkhipitvā ‘‘ tividho taṇhāyā ’’ ti vuttaṃ .
Rūpīsu bhavesūti rūpadhammesu .
Ajjhosānan ti taṇhābhiniveso .
Etena ‘‘ taṇhāya rūpakāyo padaṭṭhānan ’’ ti padassa atthaṃ vivarati .
Anādimati hi saṃsāre itthipurisā aññamaññarūpābhirāmā , ayañcattho cittapariyādānasuttena ( a . ni .1.1-10) dīpetabbo .
Arūpīsu sammohoti phassādīnaṃ atisukhumasabhāvattā santatisamūhakiccārammaṇaghanavinibbhogassa dukkarattā ca arūpadhammesu sammoho , sattānaṃ patiṭṭhitoti vacanaseso .
Evaṃ niddhārite rūpakāyanāmakāyasaṅkhāte upādānakkhandhapañcake ārammaṇakaraṇavasena pavattaṃ taṇhañca avijjañca avisesena vuttaṃ catupādānānaṃ vasena vibhajitvā tesaṃ khandhānaṃ upādānānañca dukkhasamudayabhāvena sahapariññeyyapahātabbabhāvaṃ dasseti ‘‘ tattha rūpakāyo ’’ tiādinā .
30. Evaṃ pamādamukhena purimasaccadvayaṃ niddhāretvā pamādamukheneva aparampi saccadvayaṃ niddhāretuṃ ‘‘ tattha yo ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tassāti tassa pamādassa .
Sampaṭivedhenāti sammā parijānanena assādādīnaṃ jānanena .
Rakkhaṇā paṭisaṃharaṇāti attano cittassa rakkhaṇasaṅkhātā pamādassa paṭisaṃharaṇā , tappaṭipakkhena saṅkocanā appamādānuyogena yā
M0.106 khepanā .Ayaṃ samathoti kiccena samādhiṃ dasseti .
Ayaṃ vodānapakkhavisabhāgadhammavasena āvaṭṭanā .
‘‘ Yadā jānāti kāmānaṃ … pe … ānisaṃsan ’’ ti iminā samathādhigamassa upāyaṃ dasseti .
Tattha
V0.233 kāmānan ti vatthukāmānañca kilesakāmānañca .Assādañca assādatoti kāme paṭicca uppajjamānaṃ sukhasomanassasaṅkhātaṃ assādaṃ assādatāya assādamattato .
Ādīnavan ti ‘‘ appassādā kāmā bahudukkhā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.236) vuttaṃ ādīnavaṃ dosaṃ .
Nissaraṇan ti paṭhamajjhānaṃ .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhamman ’’ ti ( itivu .72).
Okāran ti lāmakabhāvaṃ .
Saṃkilesan ti saṃkilissanaṃ .
Kāmahetu hi sattā saṃkilissanti .
Vodānan ti visujjhanaṃ .
Nekkhamme ca ānisaṃsan ti nīvaraṇappahānādiguṇavisesayogaṃ .
Tatthāti tasmiṃ yathāvutte samathe sati .
Yā vīmaṃsāti yā paññā .
‘‘ Samāhito , bhikkhave , bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1071) hi vuttaṃ .
Yathā taṇhāsahitāva avijjā saṅkhārānaṃ paccayo , evaṃ avijjāsahitāva taṇhā upādānānaṃ paccayo .
Tāsu niruddhāsu upādānādīnaṃ abhāvo evāti taṇhāavijjāpahānena sakalavaṭṭadukkhanirodhaṃ dassento ‘‘ imesu dvīsu dhammesu pahīnesū ’’ tiādimāha .
Imāni cattāri saccāni visabhāgasabhāgadhammāvaṭṭanavasena niddhāritānīti adhippāyo .
Evaṃ vodānapakkhaṃ nikkhipitvā tassa visabhāgadhammavasena sabhāgadhammavasena ca āvaṭṭanaṃ dassetvā idāni saṃkilesapakkhaṃ nikkhipitvā tassa visabhāgadhammavasena sabhāgadhammavasena ca āvaṭṭanaṃ dassetuṃ ‘‘ yathāpi mūle ’’ ti gāthamāha .
Tassattho – yathā nāma patiṭṭhāhetubhāvena mūlanti laddhavohāre bhūmigate rukkhassa avayave pharasuchedādiantarāyābhāvena anupaddave tato eva daḷhe thire sati khandhe chinnepi assatthādirukkho ruhati , evameva taṇhānusayasaṅkhāte attabhāvarukkhassa mūle maggañāṇapharasunā anupacchinne tayidaṃ dukkhaṃ punappunaṃ aparāparabhāvena nibbattati na nirujjhatīti .
Kāmataṇhādinivattanatthaṃ ‘‘ bhavataṇhāyā ’’ ti vuttaṃ .
Etassa dhammassa paccayoti etassa bhavataṇhāsaṅkhātassa dhammassa bhavesu ādīnavappaṭicchādanādivasena assādaggahaṇassa paccayo .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ saṃyojanīyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino
M0.107 taṇhā pavaḍḍhatī ’’ ti ( saṃ . ni .2.57).Tenevāha –
‘‘ avijjāpaccayā hi bhavataṇhā ’’ ti .
Idha samatho vipassanā ca maggasamādhi maggapaññā ca adhippetāti āha –
‘‘ yena taṇhānusayaṃ samūhanatī ’’ tiādi .
Imāni cattāri saccānīti visabhāgasabhāgadhammāvaṭṭanavasena niddhāritānīti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Idāni na kevalaṃ niddhāriteheva visabhāgasabhāgadhammehi āvaṭṭanaṃ , atha kho pāḷiāgatehipi tehi āvaṭṭanaṃ āvaṭṭahāroti dassanatthaṃ ‘‘ sabbapāpassa akaraṇan ’’ ti gāthamāha
V0.234 .Tattha sabbapāpassāti sabbākusalassa .
Akaraṇan ti anuppādanaṃ .
Kusalassāti catubhūmakakusalassa .
Upasampadāti paṭilābho .
Sacittapariyodāpanan ti attano cittavodānaṃ , taṃ pana arahattena hoti .
Iti sīlasaṃvarena sabbapāpaṃ pahāya samathavipassanāhi kusalaṃ sampādetvā arahattaphalena cittaṃ pariyodapetabbanti etaṃ buddhāna sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhīti ayaṃ saṅkhepattho , vitthārato pana attho pāḷito eva viññāyati .
Tattha ‘‘ sabbapāpaṃ nāmā ’’ tiādīsu dosasamuṭṭhānan ti doso samuṭṭhānameva etassāti dosasamuṭṭhānaṃ , na doso eva samuṭṭhānanti .
Lobhasamuṭṭhānāyapi pisuṇavācāya sambhavato .
Kāyaduccaritanti padaṃ apekkhitvā ‘‘ dosasamuṭṭhānan ’’ ti napuṃsakaniddeso .
Lobhasamuṭṭhānaṃ mohasamuṭṭhānan ti etthāpi eseva nayo .
Samphappalāpo uddhaccacittena pavattayatīti adhippāyena tassa mohasamuṭṭhānatā vuttā .
Evaṃ duccaritaakusalakammapathakammavibhāgena ‘‘ sabbapāpan ’’ ti ettha vuttapāpaṃ vibhajitvā idānissa akusalamūlavasena agatigamanavibhāgampi dassetuṃ ‘‘ akusalamūlan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha akusalamūlaṃ payogaṃ gacchantan ti lobhādiakusalāni kāyavacīpayogaṃ gacchantāni , kāyavacīpayogaṃ samuṭṭhāpentānīti attho .
Chandāti chandahetu .
Yaṃ chandā agatiṃ gacchati , idaṃ lobhasamuṭṭhānan ti chandā agatiṃ gacchatīti yadetaṃ agatigamanaṃ , idaṃ lobhasamuṭṭhānanti .
Evaṃ sesesupi attho daṭṭhabbo .
Ettāvatā ‘‘ sabbapāpassa akaraṇan ’’ ti ettha pāpaṃ dassetvā idāni tassa akaraṇaṃ dassento ‘‘ lobho … pe … paññāyā ’’ ti tīhi kusalamūlehi
M0.108 tiṇṇaṃ akusalamūlānaṃ pahānavasena sabbapāpassa akaraṇaṃ anuppādanamāha .Tathā lobho upekkhāyātiādinā brahmavihārehi .
Tattha aratiṃ vūpasamentī muditā tassā mūlabhūtaṃ mohaṃ pajahatīti katvā vuttaṃ –
‘‘ moho muditāya pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatī ’’ ti .
31. Idāni aññenapi pariyāyena pāpaṃ tassa akaraṇañca dassetvā sesapadānañca atthavibhāvanamukhena sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭanaṃ dassetuṃ ‘‘ sabbapāpaṃ nāma aṭṭha micchattānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Akiriyā akaraṇaṃ anajjhācāroti tīhipi padehi micchattānaṃ anuppādanameva vadati .
Tathā kiriyā karaṇaṃ ajjhācāroti tīhipi padehi uppādanameva vadati .
Ajjhācāroti adhiṭṭhahitvā ācaraṇaṃ .
Atītassāti cirakālappavattivasena purāṇassa .
Maggassāti ariyamaggassa .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ purāṇamaggaṃ purāṇaṃ añjasanti kho ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa
V0.235 maggassa adhivacanan ’’ ti ( saṃ . ni .2.65 atthato samānaṃ ).Atītena vā vipassinā bhagavatā yathādhigataṃ desitabhāvaṃ sandhāya ‘‘ atītassa maggassā ’’ ti vuttaṃ .
Vipassino hi ayaṃ bhagavato sammāsambuddhassa pātimokkhuddesagāthāti .
Yaṃ paṭivedhenāti yassa pariññābhisamayena .
Yaṃ pariyodāpitaṃ , ayaṃ nirodhoti yadipi asaṅkhatā dhātu kenaci saṃkilesena na saṃkilissati , adhigacchantassa pana puggalassa vasena evaṃ vuttaṃ .
Tassa hi yāva saṃkilesā na vigacchanti , tāva asaṅkhatā dhātu apariyodapitāti vuccati .
Yathā nibbānādhigamena ye khandhā vūpasametabbā , tesaṃ sesabhāvena asesabhāvena ca ‘‘ saupādisesā ’’ ti ca ,‘‘ anupādisesā ’’ ti ca vuccati , evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .
Imāni pāḷiāgatadhammānaṃ sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭanavasena niddhāritāni cattāri saccāni punapi pāḷiāgatadhammānaṃ sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭanena āvaṭṭahāraṃ dassetuṃ ‘‘ dhammo have rakkhatī ’’ ti gāthamāha .
Tassā padattho pubbe vutto eva .
Dhammoti puññadhammo idhādhippeto .
Taṃ vibhajitvā dassento ‘‘ dhammo nāma duvidho indriyasaṃvaro maggo cā ’’ ti āha .
Indriyasaṃvarasīsena cettha sabbampi sīlaṃ gahitanti daṭṭhabbaṃ
M0.109 .Sabbā upapattiyo duggati dukkhadukkhatādiyogena dukkhā gatiyoti katvā .
Yathāvutte duvidhe dhamme paṭhamo dhammo yathā suciṇṇo hoti , yato ca so rakkhati , yattha ca patiṭṭhāpeti , taṃ sabbaṃ dassetuṃ ‘‘ tattha yā saṃvarasīle akhaṇḍakāritā ’’ tiādi vuttaṃ .
Idāni tassa dhammassa apāyato rakkhaṇe ekantikabhāvaṃ vibhāvetuṃ gāmaṇisaṃyutte ( saṃ . ni .4.358) asibandhakaputtasuttaṃ ābhataṃ .
Tattha evan ti pakārena .
Ca -saddo sampiṇḍane , imināpi pakārena ayamattho veditabboti adhippāyo .
Asibandhakaputtoti asibandhakassa nāma putto .
Gāme jeṭṭhakatāya gāmaṇī .
Pacchābhūmakāti pacchābhūmivāsino .
Kāmaṇḍalukāti sakamaṇḍaluno .
Sevālamālikāti pātova udakato sevālañceva uppalādīni ca gahetvā udakasuddhibhāvajānanatthaṃ mālaṃ katvā piḷandhanakā .
Udakorohakāti sāyaṃ pātaṃ udakaṃ orohaṇakā .
Uyyāpentīti upariyāpenti .
Saññāpentīti sammā yāpenti .
Saggaṃ nāma okkāmentīti parivāretvā ṭhitāva ‘‘ gaccha , bho , brahmalokaṃ , gaccha , bho , brahmalokan ’’ ti vadantā saggaṃ pavesenti .
Anuparisakkeyyāti
V0.236 anuparigaccheyya .Ummujjāti uṭṭhaha .
Uplavāti jalassa upariplava .
Thalamuplavāti thalaṃ abhiruha .
Tatra yāssāti tatra yaṃ assa , yaṃ bhaveyya .
Sakkharakaṭhalan ti sakkharā vā kaṭhalā vā .
Sā adhogāmī assāti sā adho gaccheyya , heṭṭhāgāmī bhaveyya .
Adho gaccheyyāti heṭṭhā gaccheyya .
Maggassāti ariyamaggassa .
Tikkhatāti tikhiṇatā .
Sā ca kho na satthakassa viya nisitakaraṇatā , atha kho indriyānaṃ paṭubhāvoti dassetuṃ ‘‘ adhimattatā ’’ ti āha .
Nanu ca ariyamaggo attanā pahātabbakilese anavasesaṃ samucchindatīti atikhiṇo nāma natthīti ?
Saccametaṃ , tathāpi no ca kho ‘‘ yathā diṭṭhippattassā ’’ ti vacanato saddhāvimuttadiṭṭhippattānaṃ kilesappahānaṃ pati atthi kāci visesamattāti sakkā vattuṃ .
Ayaṃ pana viseso na idhādhippeto , sabbupapattisamatikkamanassa adhippetattā .
Yasmā pana ariyamaggena odhiso kilesā pahīyanti , tañca nesaṃ tathāpahānaṃ maggadhammesu indriyānaṃ
M0.110 apāṭavapāṭavatarapāṭavatamabhāvena hotīti yo vajirūpamadhammesu matthakappattānaṃ aggamaggadhammānaṃ paṭutamabhāvo .Ayaṃ idha maggassa tikkhatāti adhippetā .
Tenevāha –
‘‘ ayaṃ dhammo suciṇṇo sabbāhi upapattīhi rakkhatī ’’ ti .
‘‘ Tasmā rakkhitacittassā ’’ tiādinā suttantarena ( udā .32) sugatisaññitānampi upapattīnaṃ duggatibhāvaṃ sādheti .
32. Idāni yathāvuttassa dhammassa visabhāgadhammānaṃ taṇhāvijjādīnaṃ sabhāgadhammānañca samathavipassanādīnaṃ niddhāraṇavasena āvaṭṭahāraṃ yojetvā dassetuṃ ‘‘ tattha duggatīnaṃ hetu taṇhā ca avijjā cā ’’ tiādimāha .
Taṃ pubbe vuttanayattā suviññeyyameva .
Idaṃ vuccati brahmacariyan ti idaṃ ariyaṃ samathavipassanāsaṅkhātaṃ maggabrahmacariyanti vuccati .
Yaṃ rakkhatīti sabbāhi duggatīhi rakkhantassa ariyamaggassa ārammaṇabhūto nirodho rakkhanto viya vutto , nimittassa kattubhāvena upacaritattā .
Imāni cattāri saccāni visabhāgasabhāgadhammāvaṭṭanavasena niddhāritānīti adhippāyo .
Āvaṭṭahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Vibhattihāravibhaṅgavaṇṇanā
33. Tattha
V0.237 katamo vibhattihāroti vibhattihāravibhaṅgo .Tattha dhammavibhattibhūmivibhattipadaṭṭhānavibhattīti tividhā vibhatti .
Tāsu yasmā dhammesu vibhāgato niddiṭṭhesu tattha labbhamāno bhūmivibhāgo padaṭṭhānavibhāgo ca niddisiyamāno suviññeyyo hoti , tasmā dhammavibhattiṃ tāva niddisanto soḷasavidhe paṭṭhāne yesaṃ suttānaṃ vasena visesato vibhajitabbā , tāni suttāni dassetuṃ ‘‘ dve suttāni vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañcā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha vāsanā puññabhāvanā , tassā bhāgo koṭṭhāso vāsanābhāgo , tassa hitanti vāsanābhāgiyaṃ , suttaṃ .
Nibbijjhanaṃ lobhakkhandhādīnaṃ padālanaṃ nibbedho , tassa bhāgoti sesaṃ purimasadisameva .
Yasmiṃ sutte tīṇi puññakiriyavatthūni desitāni , taṃ suttaṃ vāsanābhāgiyaṃ .
Yasmiṃ pana sekkhāsekkhā desitā , taṃ nibbedhabhāgiyaṃ .
Ayañca attho pāḷiyaṃ yeva āgamissati .
Puññabhāgiyāti
M0.111 puññabhāge bhavā .Tathā phalabhāgiyā veditabbā .
Phalan ti pana sāmaññaphalaṃ .
Saṃvarasīlan ti pātimokkhasaṃvaro , satisaṃvaro , ñāṇasaṃvaro , khantisaṃvaro , vīriyasaṃvaroti pañca saṃvarā saṃvarasīlaṃ .
Pahānasīlan ti tadaṅgappahānaṃ , vikkhambhanappahānaṃ , samucchedappahānaṃ , paṭippassaddhippahānaṃ , nissaraṇappahānanti pañcappahānāni .
Tesu nissaraṇappahānavajjānaṃ pahānānaṃ vasena pahānasīlaṃ veditabbaṃ .
Soti yo vāsanābhāgiyasuttasampaṭiggāhako , so .
Tena brahmacariyenāti tena saṃvarasīlasaṅkhātena seṭṭhacariyena kāraṇabhūtena brahmacārī bhavati .
Ettha ca aṭṭhasamāpattibrahmacariyassa na paṭikkhepo , keci pana ‘‘ teneva brahmacariyenā ’’ ti paṭhanti , tesaṃ matena siyā tassa paṭikkhepo .
Pahānasīle ṭhitoti samucchedapaṭippassaddhippahānānaṃ vasena pahānasīle ṭhito .
Tena brahmacariyenāti tena pahānasīlena visesabhūtena maggabrahmacariyena .
Ye pana ‘‘ teneva brahmacariyenā ’’ ti paṭhanti , tesaṃ ayaṃ pāṭho ‘‘ vāsanābhāgiyaṃ nāma suttaṃ dānakathā , sīlakathā , saggakathā , puññavipākakathā ’’ ti .
Ye pana ‘‘ tena brahmacariyenā ’’ ti paṭhanti , tesaṃ ayaṃ pāṭho –
‘‘ vāsanābhāgiyaṃ nāma suttaṃ dānakathā , sīlakathā , saggakathā kāmānaṃ ādīnavo nekkhamme
V0.238 ānisaṃso ’’ ti .Tattha katamo pāṭho yuttataroti ?
Pacchimo pāṭhoti niṭṭhaṃ gantabbaṃ .
Yasmā ‘‘ nibbedhabhāgiyaṃ nāma suttaṃ yā catusaccappakāsanā ’’ ti vakkhati , na hi mahāthero sāvasesaṃ katvā dhammaṃ desesīti .
‘‘ Natthi pajānanā ’’ tiādinā ubhinnaṃ suttānaṃ sātisayaṃ asaṅkarakāraṇaṃ dasseti .
Tattha pajānanāti ariyamaggassa padaṭṭhānabhūtā vuṭṭhānagāminī vipassanāpaññā .
Imāni cattāri suttānīti imesaṃ suttānaṃ vāsanābhāgiyanibbedhabhāgiyānaṃ vakkhamānānañca saṃkilesabhāgiyaasekkhabhāgiyānaṃ vasena cattāri suttāni .
Desanāyāti desanānayena .
Sabbato vicayena hārena vicinitvāti sabbatobhāgena ekādasasu ṭhānesu pakkhipitvā vicayena hārena vicinitvā .
‘‘ Yuttihārena yojetabbānī ’’ ti etena vicayahārayuttihārā vibhattihārassa parikammaṭṭhānanti dasseti .
‘‘ Yāvatikā ñāṇassa bhūmī ’’ ti iminā vibhattihārassa mahāvisayataṃ dasseti .
34. Evaṃ
M0.112 vāsanābhāgiyanibbedhabhāgiyabhāvehi dhamme ekadesena vibhajitvā idāni tesaṃ kilesabhāgiyaasekkhabhāgiyabhāvehi sādhāraṇāsādhāraṇabhāvehi vibhajituṃ ‘‘ tattha katame dhammā sādhāraṇā ’’ tiādi āraddhaṃ .Tattha katame dhammāti katame sabhāvadhammā .
Sādhāraṇāti avisiṭṭhā , samānāti attho .
Dve dhammāti duve pakatiyo .
Pakatiattho hi ayaṃ dhamma-saddo ‘‘ jātidhammānaṃ sattānan ’’ tiādīsu ( paṭi . ma .1.33) viya .
Nāmasādhāraṇāti nāmena sādhāraṇā , kusalākusalāti samānanāmāti attho .
Vatthusādhāraṇāti vatthunā nissayena sādhāraṇā , ekasantatipatitatāya samānavatthukāti attho .
Visesato saṃkilesapakkhe pahānekaṭṭhā nāmasādhāraṇā , sahajekaṭṭhā vatthusādhāraṇā .
Aññampi evaṃ jātiyan ti kiccapaccayapaṭipakkhādīhi samānaṃ saṅgaṇhāti .
Micchattaniyatānaṃ aniyatānan ti idaṃ puthujjanānaṃ upalakkhaṇaṃ .
Tasmā sassatavādā ucchedavādāti ādiko sabbo puthujjanabhedo āharitvā vattabbo .
Dasanappahātabbā kilesā sādhāraṇā micchattaniyatānaṃ aniyatānaṃ eva ca sambhavato sammattaniyatānaṃ asambhavato ca .
Iminā nayena sesapadesupi attho veditabbo .
Ariyasāvakoti sekkhaṃ sandhāya vadati .
Sabbā sā avītarāgehi sādhāraṇāti lokiyasamāpatti rūpāvacarā arūpāvacarā dibbavihāro brahmavihāro paṭhamajjhānasamāpattīti evamādīhi pariyāyehi sādhāraṇā .
Kusalasamāpatti pana iminā pariyāyena siyā asādhāraṇā
V0.239 , imaṃ pana dosaṃ passantā keci ‘‘ yaṃ kiñci … pe … sabbā sā avītarāgehi sādhāraṇā ’’ ti paṭhanti .Kathaṃ te odhiso gahitā , atha odhiso gahetabbā , kathaṃ sādhāraṇāti ?
Anuyogaṃ manasikatvā taṃ visodhento āha –
‘‘ sādhāraṇā hi dhammā evaṃ aññamaññan ’’ tiādi .
Tassattho – yathā micchattaniyatānaṃ aniyatānañca sādhāraṇāti vuttaṃ , evaṃ sādhāraṇā dhammā na sabbasattānaṃ sādhāraṇatāya sādhāraṇā , kasmā ?
Yasmā aññamaññaṃ paraṃ paraṃ sakaṃ sakaṃ visayaṃ nātivattanti .
Paṭiniyatañhi tesaṃ pavattiṭṭhānaṃ , itarathā tathā vohāro eva na siyāti adhippāyo .
Yasmā ca ete eva dhammā evaṃ
M0.113 niyatā visayā , tasmā ‘‘ yopi imehi dhammehi samannāgato na so taṃ dhammaṃ upātivattatī ’’ ti āha .Na hi micchattaniyatānaṃ aniyatānañca dassanena pahātabbā kilesā na santi , aññesaṃ vā santīti evaṃ sesepi vattabbaṃ .
Asādhāraṇo nāma dhammo tassa tassa puggalassa paccattaniyato ariyesu sekkhāsekkhadhammavasena anariyesu sabbābhabbapahātabbavasena gavesitabbo , itarassa tathā niddisitabbabhāvābhāvato .
So ca kho sādhāraṇāvidhuratāya taṃ taṃ upādāya tathāvuttadesanānusārenāti imamatthaṃ dasseti ‘‘ katame dhammā asādhāraṇā yāva desanaṃ upādāya gavesitabbā sekkhāsekkhā bhabbābhabbā ’’ ti iminā .
Aṭṭhamakassāti sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa .
Dhammatāti dhammasabhāvo paṭhamassa maggaṭṭhatā dutiyassa phalaṭṭhatā .
Paṭhamassa vā pahīyamānakilesatā .
Dutiyassa pahīnakilesatā .
Puna aṭṭhamakassāti anāgāmimaggaṭṭhassa .
Nāman ti sekkhāti nāmaṃ .
Dhammatāti taṃtaṃmaggaṭṭhatā heṭṭhimaphalaṭṭhatā ca .
Paṭipannakānan ti maggasamaṅgīnaṃ .
Nāman ti paṭipannakāti nāmaṃ .
Evaṃ ‘‘ aṭṭhamakassā ’’ tiādinā ariyapuggalesu asādhāraṇadhammaṃ dassetvā itaresu nayadassanatthaṃ ‘‘ evaṃ visesānupassinā ’’ tiādi vuttaṃ .
Lokiyadhammesu eva hi hīnādibhāvo .
Tattha visesānupassināti asādhāraṇadhammānupassinā .
Micchattaniyatānaṃ aniyatā dhammā sādhāraṇā micchattaniyatā dhammā asādhāraṇā .
Micchattaniyatesupi niyatamicchādiṭṭhikānaṃ aniyatā dhammā sādhāraṇā .
Niyatamicchādiṭṭhi asādhāraṇāti iminā nayena visesānupassinā veditabbā .
Evaṃ nānānayehi dhammavibhattiṃ dassetvā idāni bhūmivibhattiṃ padaṭṭhānavibhattiñca vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ dassanabhūmī ’’ tiādimāha .
Tattha dassanabhūmīti paṭhamamaggo .
Yasmā pana paṭhamamaggakkhaṇe ariyasāvako sammattaniyāmaṃ okkamanto nāma hoti , tato paraṃ okkanto
V0.240 , tasmā ‘‘ dassanabhūmi niyāmāvakkantiyā padaṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .Kiñcāpi heṭṭhimo heṭṭhimo maggo upariuparimaggādhigamassa kāraṇaṃ hoti , sakkāyadiṭṭhiādīni appahāya kāmarāgabyāpādādippahānassa asakkuṇeyyattā .
Tathāpi ariyamaggo attano phalassa visesakāraṇaṃ āsannakāraṇañcāti dassetuṃ ‘‘ bhāvanābhūmi
M0.114 uttarikānaṃ phalānaṃ pattiyā padaṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .Sukhā paṭipadā khippābhiññā ñāṇuttarassa tathāvidhapaccayasamāyoge ca hotīti sā vipassanāya padaṭṭhānanti vuttā .
Itarā pana tissopi paṭipadā samathaṃ āvahanti eva .
Tāsu sabbamudutāya dassitāya sesāpi dassitā evāti āha –
‘‘ dukkhā paṭipadā dandhābhiññā samathassa padaṭṭhānan ’’ ti .
Dānamayaṃ puññakiriyavatthūti dānameva dānamayaṃ , pujjaphalanibbattanaṭṭhena puññaṃ , tadeva kattabbato kiriyā , payogasampattiyādīnaṃ adhiṭṭhānabhāvato vatthu cāti dānamayapuññakiriyavatthu .
Paratoghosassāti dhammassavanassa .
Sādhāraṇan ti na bījaṃ viya aṅkurassa , dassanabhūmiādayo viya vā niyāmāvakkantiādīnaṃ āveṇikaṃ , atha kho sādhāraṇaṃ , tadaññakāraṇehipi paratoghosassa pavattanatoti adhippāyo .
Tattha keci dāyakassa dānānumodanaṃ āciṇṇanti dānaṃ paratoghosassa kāraṇanti vadanti .
Dāyako pana dakkhiṇāvisuddhiṃ ākaṅkhanto dānasīlādiguṇavisesānaṃ savane yuttappayutto hotīti dānaṃ dhammassavanassa kāraṇaṃ vuttaṃ .
Sīlasampanno vippaṭisārābhāvena samāhito dhammacintāsamattho hotīti sīlaṃ cintāmayañāṇassa kāraṇanti āha ‘‘ sīlamayan ’’ tiādi .
Bhāvanāmayan ti samathasaṅkhātaṃ bhāvanāmayaṃ .
Bhāvanāmayiyāti uparijhānasaṅkhātāya vipassanāsaṅkhātāya ca bhāvanāmayiyā .
Purimaṃ purimañhi pacchimassa pacchimassa padaṭṭhānaṃ .
Idāni yasmā dānaṃ sīlaṃ lokiyabhāvanā ca na kevalaṃ yathāvuttaparatoghosādīnaṃyeva , atha kho yathākkamaṃ pariyattibāhusaccakammaṭṭhānānuyogamaggasammādiṭṭhīnampi paccayā honti , tasmā tampi nayaṃ dassetuṃ puna ‘‘ dānamayan ’’ tiādinā desanaṃ vaḍḍhesi .
Tathā patirūpadesavāsādayo kāyavivekacittavivekādīnaṃ kāraṇaṃ hotīti imaṃ nayaṃ dassetuṃ ‘‘ patirūpadesavāso ’’ tiādimāha .
Tattha kusalavīmaṃsāyāti paṭisaṅkhānupassanāya .
Akusalapariccāgoti iminā pahānapariññā vuttāti .
Samādhindriyassāti maggasamādhindriyassa .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Vibhattihāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .