Issues
Select Version
Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā

Nayasaṅkhepo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Nayasaṅkhepo

17. Evaṃ gāthābandhavasena soḷasapi hāre niddisitvā idāni naye niddisituṃ ‘‘ taṇhañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha taṇhañca avijjampi cāti sutte āgataṃ atthato niddhāraṇavasena vā gahitaṃ taṇhaṃ avijjañca yo netīti sambandho .
Yo saṃvaṇṇanāviseso taṃ neti saṃkilesapakkhaṃ pāpeti saṃkilesavasena suttatthaṃ yojetīti adhippāyo .
Samathenāti samādhinā .
Vipassanāyāti paññāya , yo neti vodānapakkhaṃ pāpeti , tathā suttatthaṃ yojetīti adhippāyo .
Saccehi yojayitvāti nayanto ca taṇhā ca avijjā ca bhavamūlakattā samudayasaccaṃ , avasesā tebhūmakadhammā dukkhasaccaṃ , samathavipassanā maggasaccaṃ , tena pattabbā asaṅkhatadhātu nirodhasaccanti evaṃ imehi catūhi saccehi yojetvā .
Ayaṃ nayo nandiyāvaṭṭoti yo taṇhāvijjāhi saṃkilesapakkhassa suttatthassa samathavipassanāhi vodānapakkhassa catusaccayojanamukhena nayanalakkhaṇo saṃvaṇṇanāviseso , ayaṃ nandiyāvaṭṭo nayo nāmāti attho .
Ettha ca nayassa bhūmi gāthāyaṃ ‘‘ nayo ’’ ti vuttā , tasmā saṃvaṇṇanāvisesoti vuttaṃ .
Na hi atthanayo saṃvaṇṇanā , catusaccapaṭivedhassa anurūpo pubbabhāge anugāhaṇanayo atthanayo .
Tassa pana yā ugghaṭitaññuādīnaṃ vasena taṇhādimukhena nayabhūmiracanā , tattha nayavohāro .
18. Akusaleti dvādasacittuppādasaṅgahite sabbepi akusale dhamme .
Samūlehīti attano mūlehi , lobhadosamohehīti attho .
Kusaleti sabbepi catubhūmake kusale dhamme .
Kusalamūlehīti kusalehi alobhādimūlehi yo neti .
Nayanto ca kusalākusalaṃ māyāmarīciādayo viya abhūtaṃ na hotīti bhūtaṃ .
PaṭaghaṭādayoM0.30 viya na sammutisaccamattanti tathaṃ .
Akusalassa iṭṭhavipākatābhāvato kusalassa ca aniṭṭhavipākatābhāvato vipāke sati avisaṃvādakattā avitathaṃ neti .
Evametesaṃ tiṇṇampi padānaṃ kusalākusalavisesanatā daṭṭhabbā .
Atha vā akusalamūlehi akusalāni kusalamūlehi ca kusalāni nayanto ayaṃ nayo bhūtaṃ tathaṃ avitathaṃ neti , cattāri saccāni niddhāretvā yojetīti attho .
Dukkhādīni hi bādhakādibhāvatoV0.162 aññathābhāvābhāvena bhūtāni , saccasabhāvattā tathāni , avisaṃvādanato avitathāni .
Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘ cattārimāni , bhikkhave , tathāni avitathāni anaññathānī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1090).
Tipukkhalaṃ taṃ nayaṃ āhūti yo akusalamūlehi saṃkilesapakkhassa kusalamūlehi vodānapakkhassa suttatthassa catusaccayojanamukhena nayanalakkhaṇo saṃvaṇṇanāviseso , taṃ tipukkhalaṃ nayanti vadantīti attho .
19. Vipallāsehīti asubhe subhantiādinayappavattehi catūhi vipallāsehi .
Kileseti kilissanti vibādhiyantīti kilesā , saṃkiliṭṭhadhammā , saṃkilesapakkhanti attho .
Keci ‘‘ saṃkilese ’’ tipi paṭhanti , kilesasahiteti attho .
Indriyehīti saddhādīhi indriyehi .
Saddhammeti paṭipattipaṭivedhasaddhamme , vodānapakkhanti attho .
Etaṃ nayan ti yo subhasaññādīhi vipallāsehi sakalassa saṃkilesapakkhassa saddhindriyādīhi vodānapakkhassa catusaccayojanavasena nayanalakkhaṇo saṃvaṇṇanāviseso , etaṃ nayaṃ nayavidū saddhammanayakovidā , atthanayakusalā eva vā sīhavikkīḷitaṃ nayanti vadantīti attho .
20. Veyyākaraṇesūti tassa tassa atthanayassa yojanatthaṃ katesu suttassa atthavissajjanesūti attho .
Tenevāha ‘‘ tahiṃ tahin ’’ ti .
Kusalākusalāti vodāniyā saṃkilesikā ca tassa tassa nayassa disābhūtadhammā .
Vuttāti suttato niddhāretvā kathitā .
Manasā volokayateti te yathāvuttadhamme citteneva ‘‘ ayaṃ paṭhamā disā ayaṃ dutiyā disā ’’ tiādinā tassa tassa nayassa disābhāvena upaparikkhati , vicāretīti attho .
‘‘ Olokayate te abahī ’’ tipiM0.31 pāṭho .
Tattha teti te yathāvuttadhamme .
Abahīti abbhantaraṃ , citte evāti attho .
Taṃ khu disālocanaṃ āhūti olokayateti ettha yadetaṃ olokanaṃ , taṃ disālocanaṃ nāma nayaṃ vadanti .
Khu-ti ca nipāto avadhāraṇe .
Tena olokanameva ayaṃ nayo , na koci atthavisesoti dasseti .
21. Oloketvāti paṭhamādidisābhāvena upaparikkhitvā .
Disālocanenāti disālocananayena karaṇabhūtena .
Yena hi vidhinā tassa tassa atthanayassa yojanāya disā olokīyanti , so vidhi disālocananti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo .
Ukkhipiyāti uddharitvā , disābhūtadhamme suttato niddhāretvāti attho .
‘‘ Ukkhipiya yo samānetī ’’ tipi paṭhanti , tassattho –
‘‘ yo tesaṃ disābhūtadhammānaṃ samānayanaṃ karotī ’’ ti .
Yan ti vā kiriyāparāmasanaṃV0.163 .
Samānetīti samaṃ , sammā vā āneti tassa tassa nayassa yojanāvasena .
Ke pana āneti ?
Sabbe kusalākusale taṃtaṃnayadisābhūte .
Ayaṃ nayoti samānetīti ettha yadetaṃ taṃtaṃnayadisābhūtadhammānaṃ samānayanaṃ , ayaṃ aṅkuso nāma nayoti attho .
Etañca dvayaṃ ‘‘ vohāranayo , kammanayo ’’ ti ca vuccati .
22. Evaṃ hāre naye ca niddisitvā idāni nesaṃ yojanakkamaṃ dassento ‘‘ soḷasa hārā paṭhaman ’’ tiādimāha .
Tattha paṭhamaṃ soḷasa hārā ‘‘ yojetabbā ’’ ti vacanaseso .
Hārasaṃvaṇṇanā paṭhamaṃ kātabbā byañjanapariyeṭṭhibhāvatoti adhippāyo .
Disalocanatoti disālocanena , ayameva vā pāṭho .
Aṅkusena hīti hi -saddo nipātamattaṃ .
Sesaṃ uttānameva .